|
InleidingNog geen verslagen van recente activiteiten, wel vier aankondigingen van aanstaande activiteiten. Verder is een brug van de vesting Weesp eindelijk vervangen, maar hoe oud was de vorige en wat is de naam? Meer namen maar dan van marechaussees, handig voor militaire en genealogische bezoekers om deze data nu op de website van het NIMH te kunnen doorzoeken. Tenslotte weer een foto in de serie 'Foto van de Maand', nu over de militaire weg in Krommenie. Tip: houd de cursor boven de afbeeldingen om een beschrijving te lezen.
|
Dienstberichten- Kijktip: "Institution bulding on a global scale" "It's too ruinous fighting eachother" - Er waren een aantal foto's van noodkeringen gemaakt die niet meer op de website geplaatst konden worden voor het verschijnen van het artikel erover in de vorige nieuwsbrief. Die zijn inmiddels geplaatst en we verwijzen daarom naar het artikel en de link 'BWO-noodkeringen' eronder. Overigens, er zijn ook enkele oude foto's vervangen door nieuwere - iets dat nog zelden gebeurd! - Aan het artikel 'Soldaten laten de kaas niet van hun brood eten' is een naschrift toegevoegd en de aanpassing in de tekst gemaakt: - In de Bezettingsstaat StvA 1914 zaten een paar omissies in het hoofdstuk 'Pantserforten IJmuiden en aan het Pampus'. Er ontbraken 13 manschappen, er is een verbeterde PDF online geplaatst. - De film van de tankproeven bij Spaarndam in 1950, is opnieuw gedigitaliseerd en online beschikbaar. De nieuwe film is van betere, scherpere kwaliteit en kan goed in groter formaat afgespeeld worden. Zie de thema-nieuwsbrief voor meer informatie en de link naar de film. (Met dank aan: Arthur van Beveren, NIMH) - Wie heeft de tentoonstelling Waterkracht bezocht? Als je je bevindingen met ons wilt delen, stuur dan een e-mail alsjeblieft? - Een aantal overbodige elektronica, boekwerken en foto's wordt de komende maanden op Marktplaats verkocht. Elektronica die niet voldeed of niet meer nodig bleek (bv. na corona). Maar ook boeken en foto's die niet in de collectie passen, waarvan de opbrengst in de donatiepot gaat. Zie het huidige aanbod via onderstaande link en volg de verkoper (knop rechtsboven) voor toekomstige advertenties.
|
De Nieuwe 's-Gravelandse PoortbrugTekst en foto: René Ros. De 's-Gravelandse Poortbrug in Weesp is een mooi voorbeeld van de redenen dat de gemeente Weesp niet meer zelfstandig kon voortbestaan. Het is ook een mooi voorbeeld van versimpeling van geografische namen. De brug was in zeer slechte staat, is herbouwd en in juni opgeleverd mét een naam er in verwerkt.
De Weespse bevolking koos met een referendum in 2018 voor Amsterdam als fusiepartner. Waarschijnlijk mede door beschadiging van de relaties met de drie gemeenten waarmee Weesp de gemeente Gooise Meren had kunnen vormen. In 2019 vond de ambtelijke fusie plaats en in 2022 de juridische. De gemeente Amsterdam pakte de fusie voortvarend aan met verbeteringen aan wegen en voorzieningen. Zo werden maar liefst drie van de vier verkeerslicht-installaties in Weesp vervangen en kwam er één bij. Er gingen ook dingen mis, zoals voor aanlegplaatsen dezelfde bedragen als in Amsterdam-Centrum gaan rekenen. Blijkbaar werd bij een inventarisatie van de infrastructuur ook de 'Fortbrug' opgemerkt.
Voor de bouw werden de draagbalken hergebruikt van een verkeersbrug over het gedempte voormalige Koelwaterkanaal bij de Hemweg/Kabelweg in Amsterdam. De nieuwe brug werd op 25 juni jongstleden feestelijk opgeleverd, alhoewel de brug nog niet helemaal voltooid was. De vorige brug moet voor 1958 gebouwd zijn, gezien een briefkaart uit dat jaar (zie foto links) met "'s-Gravelandse Poortbrug" als onderschrift. Op topografische kaarten wordt de naam 's-Gravelandse Poort van 1877 tot 1948 genoemd en een deel van de brug stond aangegeven als ophaalbrug. Het is aannemelijk dat de brug in de periode 1949-1953 is vervangen. In historische kranten werd de brug vanaf 1929 ook Vestbrug, Fortbrug (watersnood 1928) en geniebrug genoemd. Over het vervangen werd geen informatie gevonden. Maar de brug moest na circa 75 jaar wel aan vervanging toe zijn. De landhoofden, pijlers en brugdek van de nieuwe brug zijn van beton. Waarbij de landhoofden een authentiek uitziende bekleding van bruin baksteen hebben gekregen. Het metalen hekwerk heeft het voor de Genie typische gekruiste (Romeinse?) patroon gekregen, wat de vorige brug niet had. Het is duidelijk een mooie moderne brug met een paar fantasierijke historische verwijzingen.
Over 75 jaar zal in ieder geval duidelijk zijn wanneer deze brug was gebouwd en welke naam het toen had. En dankzij archivering door de KB kan men dan dit artikel erover vinden. * Zeer waarschijnlijk van militaire oorsprong, geleverd door Van Schie gevestigd op het voormalige mobilisatiecomplex Mijdrecht. Vesting Weesp
|
Wandeling Acht bastions van WeespTekst: René Ros (Stichting MEGA). Weesp wordt wel eens een halve vestingstad genoemd. Ga mee met een wandeling om bijzonderheden van alle acht bastions te bekijken, georganiseerd door Stichting Militair Erfgoed Groot-Amsterdam.
De wandeling is op zondag 20 september en begint om 14.00 uur bij het treinstation van Weesp. We eindigen tussen 16.00 en 16.30 uur bij Café 't Helletje voor consumpties op eigen kosten. Het café ligt vlakbij het beginpunt van de wandeling. Aanmelden vooraf is gewenst en de kosten bedragen 5 euro per persoon. Betaling kan vooraf met informatie die u na aanmelding ontvangt of bij aanvang van de wandeling. Aanmelden kan met onderstaande link tot en met 18 september zolang er plaatsen beschikbaar zijn. Aanmelden op website Doc.centrum Stelling van Amsterdam
|
Symposium WeerbaarheidTekst: Nederlandse Vereniging voor Militaire Historie.
In augustus 2026 bestaat onze vereniging 60 jaar. We vieren ons zestigjarig bestaan met een symposium én de uitgave van een jubileumboek. Hoofdsponsor van dit symposium is de Stichting Vrijwillige Landstorm. Het programma bestaat uit acht verschillende lezingen, zoals 'Studentenweerbaarheid door de eeuwen heen' en 'Pieter Scharroo en de brede weerbaarheid in het interbellum'. Het symposium vindt plaats op zaterdag 26 september van 10.00-16.00 (inloop vanaf 09.30 uur) en omvat ook consumpties, lunch en borrel. De kosten (deelname inclusief een lunch) zijn €30,- voor leden en €45,- voor overige belangstellenden. Programma en aanmelden op website Mars et Historia
|
Marechaussee Sporen van kazernes en mensenTekst: René Ros De website Marechaussee Sporen werd al lang regelmatig geraadpleegd voor informatie. En vooral een overzicht van contracten van Marechaussees van 1814-1940*. Deze data was in 1997 door Jan Grim verzameld en later beschikbaar gesteld aan Piet van Duppen, de webmaster van Marechaussee Sporen. Op ons initiatief en met onze medewerking is de data nu opgenomen in de collectie van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie.
Er kwamen ook gewoon namen langs die mogelijk gediend hadden bij de Koninklijke Marechaussee en dat kon in de website opgezocht worden. Nog handiger is om de gegevens in de eigen database te hebben om eenvoudiger te doorzoeken, bekijken en relaties te leggen met andere gegevens. Tijdens een paar winterse, regenachtige avonden in februari 2017 heb ik de overzichten van de webpagina's overgenomen en in de eigen database opgenomen. Bij (her)publiceren ervan zou dat voor de Auteurswet een probleem zijn, maar niet voor eigen gebruik. Met de mogelijkheden van een database konden gegevens makkelijk vergeleken worden en konden typefouten in namen, geboortedata, plaatsen en dergelijke gecorrigeerd worden. Ook werden de namen met scripts en berekeningen gesplitst op achternaam, voorvoegsels en geboortenaam. 10% van de 13.951 contracten werd verbeterd, maar de originele informatie bleef ernaast behouden om op terug te kunnen grijpen.
De gegevens bleken vooral een index te zijn op een stamboek in het Nationaal Archief (NA). Jan Grim had bronvermeldingen opgenomen in zijn papieren versie uit 1997. Maar bij plaatsing op de website waren die blijkbaar achterwege gebleven. Bij het digitaliseren van de archiefinventaris door het NA was een bijlage vergeten. Door een oud papieren inventaris met tekstherkenning te scannen, kon het NIMH de namen weer koppelen aan het stamboek en zelfs aan de betreffende pagina. Een export-bestand uit mijn database was eenvoudig gemaakt, inclusief de originele data zodat het NIMH dat kon controleren. Vervolgens heeft Wouter Brunner van het NIMH het in hun systemen geïmporteerd en de koppeling met het stamboek hersteld. In juli is de dataset online geplaatst en ook te vinden via Archieven.nl waarin de NIMH-collectie is opgenomen. Ook handig voor genealogisch onderzoek. Koninklijke Marechaussee in StvA
|
Les over de Stelling van AmsterdamTekst: Volksuniversiteit Amsterdam. Wegens succes en goede waarderingen, staat bij de Volksuniversiteit Amsterdam wederom een uitgebreide lezing over de Stelling van Amsterdam op het lesprogramma. Deze vindt plaats op 7 oktober aanstaande, wordt weer door René Ros verzorgd en iedereen kan deelnemen. LET OP: Op dit moment zijn er genoeg aanmeldingen om de 'les' door te laten gaan.
In de Vestingwet 1874 werden onze verdedigingslinies wettelijk vastgelegd waaronder een geheel nieuwe linie rond Amsterdam. Water vormde de eerste en belangrijkste verdediging en vervolgens verschenen forten op de plaatsen waar het water onvoldoende een barrière vormde. Maar zonder voldoende voeding en materiaal zou een vijand nooit lang te weerstaan zijn en ook daaraan is veel geld en aandacht geschonken. Tijdens de Eerste Wereldoorlog beleefde de Stelling van Amsterdam haar hoogtepunt toen duizenden militairen, veelal oudere dienstplichtigen, meerdere jaren in de forten leefden. Wie waren die militairen en wat was het doel van hun inzet en daarmee van de Stelling? Er heeft nooit een vijand voor de Stelling gestaan, maar is het daardoor nutteloos geweest? Tegenwoordig gebruiken we de Stelling als recreatiegebied en de forten voor heel verschillende doeleinden. In een multimediale presentatie maakt René Ros de vrijwel onzichtbare Stelling van Amsterdam zichtbaar. Hij voert sinds 1998 als vrijetijds-historicus archief- en veldonderzoek uit naar het militair erfgoed in de regio Amsterdam. De les duurt 1,5 uur en vindt op 7 oktober as. vanaf 19.30 uur plaats in het St. Nicolaaslyceum, Beethovenplein 2 in Amsterdam. Deelname is alleen mogelijk bij vooraf inschrijven en de kosten bedragen €22,00. Lezing 'De Stelling van Amsterdam' op website Volksuniversiteit Amsterdam
|
Dag van de Militaire GeschiedenisTekst en foto's: Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH). Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) organiseert dit jaar op 10 oktober opnieuw de Dag van de Militaire Geschiedenis. Het evenement sluit aan bij het thema van de landelijke Maand van de Geschiedenis van dit jaar, 'Lichaam & Geest', en is gratis toegankelijk na aanmelding. Het programma brengt militaire geschiedenis en actuele inzichten samen in een gevarieerde dag vol lezingen en activiteiten.
Daarnaast is er aandacht voor de geestelijke dimensie van militair optreden, met lezingen over geestelijke verzorging binnen Defensie tijdens de Tweede Wereldoorlog, de Indonesische periode en de Korea-oorlog, en over Indonesiëweigeraars die worstelden met gewetensvragen en gevangenschap. De Koude Oorlog komt terug in onderzoek naar de Nederlandse Stay Behind-organisaties, terwijl ook oudere krijgsgeschiedenis wordt belicht, zoals de beleving van Nederlandse troepen in Napoleons Grande Armée. Verder wordt stilgestaan bij de revalidatie van Oekraïense militairen, waarin herstel, veerkracht en mentale weerbaarheid centraal staan. Naast de lezingen kunnen bezoekers deelnemen aan battlefield tours naar onder meer Bezuidenhout, de Waalsdorpervlakte en Clingendael. Hier worden rondleidingen gegeven door experts van het NIMH die de bezoekers mee terug de tijd in nemen.
Meer informatie over het programma is op de website te vinden. Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden om het evenement te bezoeken. Programma 'Dag van de Militaire Geschiedenis' op website Nederlands Instituut voor Militaire Historie
|
Nieuw boek 'Kennismaken met de Stelling van Amsterdam' (H)Tekst: Alexander Senger en René Ros. In het voorwoord stelt militair historicus en emeritus hoogleraar Wim Klinkert, dat het nieuwe boek 'Kennismaken met de Stelling van Amsterdam' een fraai inzicht geeft in het ontstaan, opbouw en functioneren van de Stelling van Amsterdam.
Maar hoe werkte dat systeem van inundaties en forten, hoe is het gebouwd en welke voorzieningen waren nodig om het daarbinnen zo'n negen maanden uit te houden? Hoe is het de Stelling in de Eerste en Tweede Wereldoorlog vergaan en hoe was het leven op de forten? Dat zijn enkele vragen die dit boek wil beantwoorden. En tenslotte kijken we ook naar de huidige en toekomstige waarden van deze unieke verdedigingsgordel; wat hebben we tegenwoordig aan de forten, liniewallen, wegen en de polders waaruit de Stelling bestaat. De Stelling van Amsterdam is sinds 1996 UNESCO Werelderfgoed en het meer dan waard om in goede staat door te geven aan de volgende generaties. Thema 'Boek Kennismaken met de Stelling van Amsterdam' in Nieuwsbrief 561 (2025)
|
Foto van de Maand: Militaireweg in KrommenieTekst: René Ros. Elke maand lichten we één historische foto uit met een korte toelichting omdat er niet meer over achterhaald kon worden. Meestal een recent verworven foto, soms een bijzondere die al langer geleden aan onze collectie is toegevoegd. Deze keer een foto, misschien wel zeldzamer dan van een fort, van een militaire weg.
De weg werd in 1903-1904 aangelegd voor 19.000 gulden (vergl. 320.000 euro) ten laste van de Vestingbegroting. In november 1903 was een overeenkomst en koopakte getekend. Daarna tot oktober 1904 werd de weg met brug aangelegd. De spoorweg van Krommenie naar Uitgeest lag er wel, maar met ander vervoer moesten omwegen gemaakt worden om aan de andere zijde van het oude IJ te komen, bijvoorbeeld naar Fort aan Den Ham. Over het noorden was het via Krommeniedijk een omweg. Over het zuiden was de private Zaanlandse Communicatieweg een nog langere omweg via Assendelft. Aangenomen mag worden dat een nieuwe weg langs de Kerksloot het mogelijk maakte om met militaire transporten via het gehucht Busch bij de Dam komen, met het gelijknamige munitiemagazijn en het Fort aan Den Ham. De foto is de eerste die van deze militaire weg werd gevonden en in de collectie is opgenomen. De brug is vervangen evenals de meeste woningen. Maar drie woningen op de uitsnede zijn nog steeds aanwezig. Weg langs de Kerksloot van Krommenie naar Busch
|
|
Vond je een nieuwsbrief interessant? Maar ben je nog geen abonnee? Abonneer je dan op de Abonneren pagina om toekomstige nieuwsbrieven te ontvangen! Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. Abonnementen kunnen in uitzonderlijke situaties zonder informeren en/of zonder opgaaf van redenen geweigerd of beëindigd worden. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Wij hebben ons best gedaan om alle rechthebbenden op deze website / nieuwsbrief te achterhalen. Eenieder die meent dat zijn/haar materiaal zonder voorafgaande toestemming hier is gebruikt, verzoeken wij om zich tot ons te wenden. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. Genoemde activiteiten zoals rondleidingen worden mogelijk door andere partijen georganiseerd en de verantwoordelijkheid voor inhoud, uitvoering e.d. ligt geheel bij de betreffende partij. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. |
Nieuwsbrief 576
In 2022 werd de brug afgesloten voor autoverkeer en werd vervolgens jarenlang vervangen door een drijvende noodbrug*. De fundering en oplegging van het brugdek waren in een slechte staat. Dit was met de beperkte kennis en tijd binnen de gemeente Weesp niet eerder opgevallen noch actie op ondernomen. Alhoewel het sinds 2011 al duidelijk was dat er wat moest gebeuren.
Door de spoedsluiting moest jarenlang een drijvende noodbrug gebruikt worden, terwijl de onzichtbare voorbereidingen plaatsvonden. Oktober 2025 werd begonnen met de sloop en herbouw. Daarbij werden ook nog twee Engelse bommen uit de Tweede Wereldoorlog gevonden - 15 minuten nadat uw verslaggever voorbij gefietst was - en opgeruimd.
Bij het langsfietsen naar Fort Uitermeer, viel op dat er ruimte in de bakstenen muren van de landhoofden werd vrijgehouden. Te klein voor de naam 's-Gravelandse Poortbrug, maar gehoopt werd op lichtgrijs Belgisch (Doorniks) hardsteen als authentiek element. Het zijn ietwat glimmende, gladde donkergrijze/antraciet granietblokken geworden met het jaartal 2026 en de naam 'Fortbrug'.
Gids René Ros zal je wijzen op sporen in het stratenpatroon en onzichtbare bouwwerken. Ondersteund met kaarten zullen de zichtbare sporen van de niet voltooide bastions tussen de woningen aangewezen worden. En hoe dat door soms bijzondere bebouwing nog te zien is. Daarna wandelen we over de vier wel voltooide bastions en worden onopvallende bouwwerken aangewezen: zichtbare bovengrondse én onzichtbare ondergrondse.
Op zaterdag 26 september 2026 viert de Nederlandse Vereniging voor Militaire Historie 'Mars et Historia' haar zestigjarig bestaan met een symposium. Hoofdsponsor van dit symposium is de Stichting Vrijwillige Landstorm. In het Waterliniemuseum, midden in de Nieuwe Hollandse Waterlinie, organiseren wij een dagvullend symposium.
Toen ik in 2008 op de Marechaussee Sporen-website werd gewezen, was dat overzicht al aanwezig. Omdat er ook in en rond de Stelling marechaussee-kazernes waren, raadpleegde ik de website wel eens. Bovendien deed ik - tot ongenoegen van oud-Marechaussee Van Duppen - onderzoek naar de foute marechaussee Douwe Pijl. En ook bij het onderzoek naar 'Pelt' en zijn werk voor een Stay Behind-organisatie (zie publicatie Beste Nederlanders) kwam de website van pas.
Piet van Duppen (*1944) overleed in 2021 en zijn kinderen hebben besloten de website in de lucht te houden. De website wordt sinds 2022 gearchiveerd door het KB, maar gearchiveerde websites zijn alleen nog op computers in het KB gebouw te raadplegen.
De informatie is nu als 'Dataset Marechausseepersoneel, 1814-1940' in de collectie van het NIMH te doorzoeken. Het gaat eigenlijk niet om personen, maar om contracten zodat dezelfde naam wel acht keer kan voorkomen.
Volksuniversiteit Amsterdam heeft een bijzondere band met de Stelling van Amsterdam - vanaf 1914 werden er cursussen op de forten verzorgd, om "de stemming opgewekt te houden en demoralisatie tegen te gaan". In deze lezing vertelt René Ros je over de 43 forten en batterijen rond de hoofdstad. De lezing is ook leerzaam en interessant voor gidsen en andere fortbetrokkenen!
Het lezingenprogramma verkent het thema 'Lichaam & Geest' vanuit uiteenlopende invalshoeken. Zo wordt ingegaan op sport als revalidatiemiddel voor gewonde militairen en veteranen, de ontwikkeling van sportgeneeskunde bij Defensie en de betekenis van lichamelijk herstel voor inzetbaarheid en welzijn. Ook komen persoonlijke en medische verhalen aan bod, zoals die van oorlogsvlieger Frits Overeynder en de behandeling van brandwonden binnen de zogenoemde Guinea Pig Club. 
In en rond het NIMH is er bovendien veel te beleven. Bezoekers kunnen een boekenmarkt bezoeken met militaire publicaties, deelnemen aan een genealogisch vragenuur met experts, en bijzondere topstukken uit de collectie bekijken. Op het buitenterrein zijn historische voertuigen van de Koninklijke Landmacht te zien en er is een quiz voor bezoekers die hun kennis willen testen.
En zo is het ook precies bedoeld. Niet de individuele forten staan in de schijnwerpers, maar de Stelling van Amsterdam als militair afschrikwekkend systeem; een slimme combinatie van ondoorwaadbaar water, op de zwakke plekken beschermd door 'bewapend' betonnen verdedigingswerken, rondom de Nederlandse hoofdstad. Nergens anders in de wereld is dit principe zo effectief toegepast.