Sluit [X]   
 

Stelling van Amsterdam in 1908: Oefeningen van inundatie-personeel

© 1999-2021, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 6-10-2021

Nieuwsbrief

Nieuwsgierig? Lees deze nieuwsbrief maar!Nieuwsbrief 501

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
23ste jaargang, nummer 501, 21 mei 2021

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

Terwijl aan de vorige thema-nieuwsbrief werd gewerkt, liepen ook de gewone kleine projecten door. En daar wordt in deze nieuwsbrief verslag van gedaan. Extra handig voor als je het Eurovisie-songfestival wilt vermijden!
Het eerste artikel is over een uniek glas met de naam van een fort erop en een ander artikel gaat over militaire ransels. Het slotartikel gaat over ons bezoek aan Fort benoorden Spaarndam en omgeving.
Tussendoor zijn er twee artikelen van het Kenniscentrum Waterlinies die we hier delen voor de geïnteresseerden. De ene is een aankondiging van een online netwerkmiddag met geschut als thema. De andere is over een enquête van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed waarvoor fortvrijwilligers worden gezocht. Verder een bericht van het Bunker Museum IJmuiden over hun rondleidingen. En ons slotwoord over de boeken-kwestie.

Lees deze nieuwsbrief op: https://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/2021/nieuwsbrief-501/
De volgende nieuwsbrief zal waarschijnlijk op 24 juni verschijnen.
Wil jij een artikel over militaire historie schrijven voor deze nieuwsbrief? Of heb je tips en wensen voor artikelen? Laat het ons dan weten!

Veel leesplezier!
René Ros
https://doccentrum.stelling-amsterdam.nl/

Tip: houd de cursor boven elke afbeelding om een beschrijving te zien.

 

Dienstberichten

- Weet je nog, die oproep in Nieuwsbrief 499 van begin april(!) om wijnflessen naar mijn vrouw te sturen? Dat was natuurlijk een grap en de smilies waren een hint. Toch waren er drie personen die hun abonnement opzegden en één ervan liet weten dat het vanwege de "ongepaste oproep" was. Anderen lieten weten dat ze er hartelijk om hebben gelachen. Nog grappiger is dat er daadwerkelijk twee wijnflessen zijn ontvangen! Dan heb je humor. Of medelijden met mijn vrouw... Hoe dan ook, bedankt!
Nieuwsbrief 499

- In het eerste kwartaal van 2021 zijn er weer twee militaire bouwwerken verdwenen. Deze keer door de verbreding van de snelweg A9 door het Amsterdamse Bos. De dienstwoning van het Magazijn Amstelveen (Interbellum) en luisterpost Post Alfa van de Bijzondere Radio Dienst (Koude Oorlog) zijn gesloopt.
Munitiemagazijn Amstelveen

- Ook onze sponsor Paviljoen Uit&Meer heeft haar vergrootte terras op Fort Uitermeer weer geopend voor lunch! Natuurlijk wel vooraf of ter plekke reserveren.
Paviljoen Uit&Meer

 

Het glas van de luitenant

Tekst en foto: René Ros.

Herinneringsborden, al dan niet Delfts blauw, over de twee laatste mobilisatieperioden zijn nog redelijk algemeen. Het merendeel is immers in grotere oplagen geproduceerd. We vonden echter een glas dat uniek moet zijn en tevens weer een persoonsnaam koppelt aan een Stelling-fort. Maar wie kreeg het, wanneer en waarom?

Glas van Res.2eLt. J. Hommes.Het was best spannend of PostNL voorzichtig met het pakketje was omgegaan. Maar uit het pakje kwam een geheel intact glas tevoorschijn dat bovendien geen gebruikssporen had. Het ongekleurde drinkglas was versierd met een gegraveerd bloemmotief. Laat ik dat de achterkant noemen, want dan heeft de voorkant een in gekrulde letters gegraveerde tekst:
"J. Hommes
Res. 2e Luitenant
20 L.W. Bat. Infanterie
Fort Nigtevecht"

In de online archieven van bevolkingsregister, militaire stamboeken, pensioenkaarten en begraafregister van Nationaal Archief en Stadsarchief Amsterdam werd ene Jan Hommes (1855-1939) gevonden. Uit die gegevens bleek niet, dat hij op Fort bij Nigtevecht had gediend tijdens de mobilisatie 1914-1919. Maar alle andere gegevens kwamen wel overeen. Vanaf 1 augustus 1914 was hij ingedeeld bij het 20e Bataljon Landweer Infanterie (20LWI) en op 6 oktober 1915 werd hij bevorderd tot Reserve-Tweede-Luitenant. Dat bleef hij tot hij exact een jaar later Reserve-Eerste-Luitenant werd. Dus binnen dat jaar moet hij het glas gekregen hebben. De beste aanleiding is het verkrijgen van de rang die op het glas genoemd wordt, en dus op of rond 6 oktober 1915.

Een groot deel van de 1e compagnie van 20LWI was gelegerd op Fort bij Nigtevecht en met het glas als bron kunnen we concluderen dat hij op dat fort was gelegerd. Gezien de perfecte staat van het glas heeft er op de eerste avond misschien wat alcohol in gezeten. Maar daarna moet dit fraaie glas in een pronkkast gestaan hebben en na zijn overlijden in 1939 vermoedelijk bij zijn enige dochter, de in 1916 geboren Martina.

Reserve-Tweede-Luitenant Hommes (nieuw)
Fort bij Nigtevecht
Artikel 'Reservekader 1893-1933' in Nieuwsbrief 500

 

Online Netwerkmiddag KCW

Tekst: Kenniscentrum Waterlinies.
Foto: collectie Kenniscentrum Waterlinies.

Kanon op vestingwal.Op donderdag 27 mei organiseert het Kenniscentrum Waterlinies (KCW) weer een netwerkmiddag waarvoor u van harte bent uitgenodigd. Deze keer wordt het echter online gehouden.

Het onderwerp van deze netwerkbijeenkomst is de bewapening in de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam. We gaan horen en met elkaar spreken over de historie, het heden en ook de toekomstige rol van het geschut in en bij de forten. Twee sprekers verzorgen een presentatie en er is een gezamenlijke einddiscussie.

Ruud Mosk, onderzoeker bij het Kenniscentrum Waterlinies, geeft een historisch perspectief op geschut in de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam. Paul van Brakel, conservator Nationaal Militair Museum, spreekt over nog aanwezig origineel geschut en de conservering ervan.

Volledige uitnodiging en programma

 

Een rauwe wandeling door de duinen

Tekst en foto: Ruud Pols, Bunker Museum IJmuiden.

Bezoekers bij een bunker tijdens een rondleiding in de duinen van IJmuiden.Regelmatig organiseert het Bunker Museum IJmuiden een rondleiding langs en door de bunkers van de batterijen Olmen en Heerenduin in de duinen van IJmuiden. De rondleidingen zijn afgestemd op iedere doelgroep.

Bent u een avonturier dan boekt u bijvoorbeeld de buitenrondleiding, u klimt en klautert door de bunkers om alle hoekjes en gaatjes te ontdekken. Vergeet vooral uw zaklamp niet.

Alle rondleidingen worden begeleid door een deskundige gids van het bunkermuseum. Voor meer informatie of het maken van een reservering bezoek u de website van Bunker Museum IJmuiden. Via de website vindt u de data en kunt u zich inschrijven voor een rondleiding.

Over de openstelling van het bunkermuseum is op dit moment nog niets bekend.

Bunker Museum IJmuiden

 

De ransels van Wijnoldy Daniëls

Tekst: René Ros.
Foto's: collectie Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam en René Ros.

Officiers-ransel van ca. 1915.Hoe een bal kan rollen... Je zoekt een foto van een militaire ransel annex broodzak en je koopt de spullen van een militair uit de Stelling wiens naam en foto je al meerdere keren bent tegengekomen. Of is het toch anders dan je aanvankelijk denkt?

De aanleiding was een tekst van Luitenant Rang, wiens herinneringen we met de vorige nieuwsbrief openbaar maakten. Hij schreef toen hij tijdens de mobilisatie 1914-1919 van zijn standplaats Assendelft vertrok:
"Ik had mijn kist ingepakt, een soldaat moest hem aan het station brengen. Ik pakte mijn ransel in, met weinige artikelen, en ik deed ze op mijn rug. Mijn sabel en bajonet en patroontasch waren goed aangebonden. Ik schouderde mijn karabijn. Ik verliet het aardige droomhuis, voor altijd!"
Als zeeverkenner heb ik ook een ransel gehad, van onverwoestbaar dik canvas was dat volgens mij. Schouderband eraan, om de schouder, regenpak en broodpakketje erin en per fiets of lopend op pad.

Op het Internet zoekend naar een afbeelding, kwam ik op een site terecht waar een aantal originele ransels te koop werden aangeboden. Zelfs twee verschillende exemplaren van dezelfde verkoper en de omschrijving gaf aan dat bekend was dat het uit de nalatenschap van een ritmeester kwam. De verkoper bevestigde dat en gaf de achternaam "Wijnoldy Daniëls", die kende ik al... Bovendien bleken er ook vier paar witleren gala-handschoenen bij te horen, waarvan een aantal met een label "WD" ingenaaid..
Een ransel aanschaffen om een foto van te kunnen maken is een wat overdreven motivatie voor de dure aanschaf. Maar de verzameling bevat nog weinig uitrustingsstukken en de bekende achternaam gaf de doorslag om te gaan bieden.

Kapitein Wijnoldy Daniëls. Logischerwijs moest het om Kapitein Theodorus Johan Wijnoldy Daniëls (1860-1926) gaan. Deze man's achternaam was aanvankelijk alleen Daniëls maar in 1884 liet hij de achternaam van zijn overleden moeder aan die achternaam toevoegen. Dat maakt zoeken naar zijn naam na 1884 een stuk eenvoudiger, maar er moet ook nog op de oude naam gezocht worden.
In de online officiersstamboeken komen wel zijn twee zoons voor, maar niet hijzelf. De weinige informatie over hem was al bekend uit het Herinneringsalbum Stelling van Amsterdam, uit 1916. Aanvullende informatie kwam uit de berichten over benoemingen in de historische kranten op de website Delpher.

Al puzzelende begonnen een paar jaartallen en de rang ritmeester niet te kloppen. De spullen konden alleen geweest zijn van een van zijn zoons en daarom ook hun stamboekvermeldingen geraadpleegd.
Beiden hadden op de Koninklijke Militaire Academie in Breda gestudeerd en waren officier geworden. Henri Jacob Marie Wijnoldy Daniëls (1889-1932) had daarna bij het Korps Genietroepen gediend.
De jongste zoon Theodorus Albertus Eduard Regnerus Wijnoldy Daniëls (1888-1936) had bij de Cavalerie gediend. Geen van zijn drie stamboekvermeldingen gaan tot zijn ontslag of noemen de rang van ritmeester, toch moet hij als cavalerist de eigenaar zijn geweest.

Het is jammer dat de ransels niet van een Stelling-officier zijn geweest. Een van de ransels heeft 'MA15' in een riem staan en dat zou Magazijn Amsterdam 1915 betekenen. Dat zou het Rijksmagazijn voor Kleeding in Amsterdam zijn geweest, dus toch een soort Stelling-relatie.
Anderzijds is fijn dat wel met redelijke zekerheid bekend is van wie ze dan wél zijn geweest. En verder zijn het standaard ransels die ook door officieren in de Stelling zijn gebruikt. Misschien wel eenzelfde model door Rang? En uiteindelijk toch ook een foto van een ransel ter illustratie van de herinneringen van Rang.

Biografie Kapitein Wijnoldy Daniëls (nieuw)
Mobilisatie Herinneringen door Lolke Rang
Delpher

 

Slotwoord over boekenserie

Tekst: René Ros.
Met dank aan: Hans Baas, Hans Broekmeulen, Huib ter Haar, Alexander Senger, Cor Schaap, Theo Verbruggen (Stichting Uiteraard Uitermeer) en anderen.

Stichting Uitgeverij Noord-Holland heeft de volgende, door mw. Agnes de Boer geschreven, boeken uitgegeven: ‘Leven op de Stelling’ (2016), ‘Kraijenhoff keert terug’ (2018) en ‘Herauten op de Stelling’ (2019). Er is een verschil van mening ontstaan, over met name het gebruik en niet vermelden in die boeken van de website 'Stelling van Amsterdam' van dhr. R. Ros h.o.d.n. Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. Gedeeltelijk is dit hersteld in het door de uitgeverij opgestelde 'erratum'. A. de Boer en R. Ros zijn over de andere onderwerpen niet tot overeenstemming gekomen.

Wij stellen het op prijs dat in de errata wordt toegegeven dat onze website inderdaad zonder bronvermelding voor alle drie boeken is gebruikt. Uit de vele errata blijkt bovendien dat de bronvermeldingen ook ten aanzien van anderen incompleet zijn en teksten niet zijn voorgelegd.

Ons belangrijkste punt is het overnemen van teksten en voordoen als eigen werk, dat wordt niet erkend door de wederpartij. Tenzij de wederpartij zelf met een goed voorstel komt of een reactie noodzakelijk is, zullen wij geen aandacht meer schenken aan deze vervelende kwestie.

Errata "De Stelling van Amsterdam" van Uitgeverij Noord-Holland

 

Enquête over waardering van vrijwilligers

Tekst: Kenniscentrum Waterlinies.
Foto: René Ros

Tekst bij de hoofdingang van Fort benoorden Spaarndam.Een nieuw, opkomend fenomeen vanuit de burgerparticipatie is het betrekken van vrijwilligers bij het waarderingsproces. In welke mate vrijwilligers een rol spelen bij het waarderingsproces bij specifiek muurschilderingen in forten en bunkercomplexen is nog weinig onderzocht.

Onder ‘muurschilderingen’ worden meerdere vormen van uitingen op wanden en muren verstaan. Denk bijvoorbeeld aan geschreven teksten en krabbels, spotprenten en decoratieve afwerkingen zoals sjabloon schilderingen.

Om inzicht te krijgen in de mate waarin vrijwilligers een rol hebben in het waarderingsproces van muurschilderingen in forten en bunkercomplexen is een kleinschalig onderzoek opgesteld door Loïs van Olst, een tweedejaars student aan de Reinwardt Academie, vanuit haar stage bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE), afdeling monumenten en collecties.

Graag brengen we deze enquête onder de aandacht van vrijwilligers in de fortenwereld. De enquête kan tot uiterlijk 31 mei 2021 worden ingevuld. De enquête kan je invullen via onderstaande link.
Het invullen van deze enquête is volledig anoniem en duurt slechts 5 minuten (15 vragen) en zou Loïs en het RCE enorm helpen.

Onderzoek naar de waardering van vrijwilligers: Muurschilderingen in forten en bunkercomplexen

 

Fototocht rond Spaarndam

Tekst: René Ros.
Foto's: Otto Bodemeijer, Marcel Anthonijsz en René Ros.
Met dank aan: Marcel Anthonijsz, Otto Bodemeijer, John van der Jagt en Recreatieschap Spaarnwoude.

Waterpomp in de keuken van Fort benoorden Spaarndam (OB).Voor de gepubliceerde herinneringen van Lolke Rang, in de vorige nieuwsbrief uitgebreid aan bod gekomen, was het nodig een fototocht rond Spaarndam te maken. Locaties waarvan je al 20 jaar denkt "fotografeer ik de volgende keer wel" moesten nu toch echt bezocht worden. En natuurlijk waren er geen mooie foto's, van juist die lokalen die Rang noemt in zijn herinneringen over Fort benoorden Spaarndam. Op een heerlijk zonnige maandag 26 april jl. gingen we op pad en doken het donkerste fort van de Stelling in!

Op de heenreis fotografeerde Marcel het Fort Zuidwijkermeer. En Otto en René het raadhuis in Halfweg, de kerken van Spaarnwoude en Haarlemmerliede en de locatie van batterij II bij molen De Slokop. Vooral de kerk van Spaarnwoude was erg mooi, klein en fraai gelegen terwijl het tussen snelweg, spoorweg, vaarweg, buisleidingen en aanvliegroute ligt.
Vanaf de Liniewal bewesten Spaarndam hebben we ook de woning van wachter Beijersbergen van Henegouwen gefotografeerd. Daar troffen we een Stelling-informatiezuil met een foto waarvan wij allang wisten dat die niet, zoals het bijschrift vermeldt, op de liniewal gemaakt is. Dankzij Rang weten we nu zeker waar die foto wél is gemaakt.

Fotograaf Otto Bodemeijer in het frontgebouw van Fort benoorden Spaarndam. (MA)We troffen elkaar bij het Fort benoorden Spaarndam en hadden de taken verdeeld, zodat we elkaar zoveel mogelijk op afstand konden houden én niet in de weg liepen. Het hek en de hoofdingang gingen om 11 uur open en tot 13.30 uur zijn we druk geweest. De ervaren Otto met statief en flits voor de mooiste plaatjes. John eerst het buitenterrein en daarna de schilderingen. Marcel en René gingen met een LED-bouwlamp systematisch alle ruimten fotograferen. Het leverde 1.160 foto's op, elke acht seconden een foto.

Waar kan je tegenwoordig zo mooi een vervallen gebouw beleven? In de duisternis het spinrag ontwijken, oppassen bij houten vloeren. Het is voor de lange termijn niet goed voor het behoud, het is een stap in het verval. Maar kunnen we niet een middenweg vinden met het andere uiterste, namelijk een grondige verbouwing met nieuwbouw? Een ander leegstaand en minder vervallen fort trekt juist daardoor een eigen doelgroep.

Met het verhaal van Rang in het achterhoofd sta je even stil bij de lokalen die hij noemt. Het verhaal komt tot leven als je in de officiers-zitkamer bent en weet dat hij daar geschreven en gestudeerd heeft. En met Luitenant Jonker bij de warme kachel heeft zitten praten. Dat je door dezelfde deur de telegraafruimte in gaat als hij deed. We zagen in gedachte de dronken Rook langs de gangmuur naar zijn bed schuifelen. We zagen de lokalen van de 34 mannen die om vier uur 's nachts moesten opstaan om bij de watersnoodramp militaire bijstand te verlenen.

Fotograaf Marcel Anthonijsz in een gang van Fort benoorden Spaarndam. (RR)Alhoewel - gelukkig - geen heldenrol, hier hebben wel mensen gedwongen enkele jaren van hun leven doorgebracht in bijzondere tijden, in onzekere tijden. Mensen uit allerlei groepen van geloof en standen. Ook zij wisten niet wat de toekomst hen zou brengen. Ze droegen wel - ik schrijf dit op Bevrijdingsdag - hun steentje bij aan het vrij en onafhankelijk houden van dit eigenaardig mooie land. Hun herinneringen levend houden is net zo belangrijk als het gebouwde erfgoed behouden.
Wat zou het mooi zijn als er een theatervoorstelling op basis van het verhaal van Rang wordt gemaakt, dat in de lokalen van verschillende forten wordt opgevoerd. En maak in Fort benoorden Spaarndam het Luitenant Rang Museum.

Bij de herinneringen horen ook de lolletjes, het was geen kommer en kwel. Niet alleen geschreeuwde bevelen en stampende schoenen klonken in de gangen, maar ook vioolmuziek weten we nu. En gelach, er moet ook veel gelach door de gangen gegalmd hebben. We hebben gezocht naar drie gaatjes in de houten vloer waar als grap het geldkistje vastgeschroefd moet hebben gezeten. Maar er zaten nu héél veel kleine en grote gaten in die vloer... Toen galmde er weer gelach door het fort, van ons.

Na het bezoek aan het fort hebben we nog de twee nevenbatterijen in de liniewal bezocht. Daarna Rang's wandeling van het stafkantoor boven het café aan de Westkolk, via het steegje naar de burgemeesterswoning aan het Spaarne nagelopen. Wat mooi dat hij het allemaal zo gedetailleerd heeft opgeschreven! Tevens zijn we naar de achterzijde van het Rijnlandshuis gegaan, waar de artillerie haar ochtendappéls moet hebben gehouden.
Tenslotte reden we naar de woning van kapitein Scholten aan de Leidsevaart in Haarlem. De plek waar rond de jaarwisseling 1918-1919 met een sigaar en een goede maaltijd de mobilisatie werd afgesloten, was voor ons een drankje op een bankje de afsluiting van een zeer geslaagde fototocht.

Mobilisatie Herinneringen (met download)
Res. 1e Luitenant Rang
Fort benoorden Spaarndam
Positie bij Spaarndam
Nevenbatterijen
Nieuwsbrief 500 - thema Herinneringen van Reserve-Luitenant Rang

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. Activiteiten zoals rondleidingen worden mogelijk door andere partijen georganiseerd en de verantwoordelijkheid voor inhoud, uitvoering e.d. ligt geheel bij de betreffende partij. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Alle rechten voorbehouden, o.a. gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Bureau Meerzijdig let op meerdere zijden bij support, mediation, procesbegeleiding en trainingen. (Advertentie)
 
 
 
Beleef het zelf: kom ook naar de forten en waterlinies in Nederland! (Advertentie)