|
InleidingEerst over kaas en borrel in Fort Zuidwijkermeer vanwege het nieuwe informatiepunt. Dan de zoektocht naar Kanonnier Bleeker en zijn forten. De laatste herinnering over ons symposium, inschrijving is tot 6 maart mogelijk. En een uitstapje voor de vraag of Ros een held of een chanteur was. Ook een herinnering over ons boek, een leuk cadeau voor anderen. Tenslotte nieuw verworven foto's van Fort bij IJmuiden in 1940. Tip: houd de cursor boven de afbeeldingen om een beschrijving te lezen.
|
Dienstberichten- Per 31 december is het gebruik van de naam 'programmabureau Hollandse Waterlinies Noord-Holland' (vh. programmabureau Stelling van Amsterdam) na bijna 20 jaar door de provincie Noord-Holland beëindigd. Personeel en budget zijn daarmee niet meer aan een programma gekoppeld, maar worden vanuit de reguliere organisatie ingezet zoals vanuit erfgoed en ruimtelijke ordening. De 'Hollandse Waterlinies' ligt vooral bij drie personen die merendeels ook nieuwe medewerkers bij de provincie zijn. Er hebben kennismakingsgesprekken plaatsgevonden en de samenwerking lijkt voortgezet te gaan worden. - Historicus Tom Sas gaat op zaterdag 11 april weer met een touringcar een hele dag op zoek naar de overblijfselen van de Eerste Wereldoorlog in de Belgische Westhoek. Start- en eindpunt is in 's-Hertogenbosch om via sluizen Nieuwpoort, loopgraven Diksmuide en begraafplaatsen Vladslo en Tyne Cot Cemetery in Ieper de herdenking in de Menenpoort bij te wonen. Wij zijn vorig jaar mee geweest en kunnen de tocht aanbevelen aan iedereen met enige interesse in de Eerste Wereldoorlog en militaire geschiedenis. Zie de website WO I Trips voor meer informatie en reserveren. Zie ook ons verslag 'De Grote Oorlog in de Belgische Westhoek' van vorig jaar. - Er zijn twee nieuwe lezingen over de Stelling van Amsterdam aan ons aanbod toegevoegd. Er is een nieuwe lezing over de bouw van de bomvrije gebouwen van het Fort bij Nigtevecht aan de hand van 28 foto's uit de periode 1904-1905. Die lezing geeft ook een goed beeld van andere forten met betonnen gebouwen. - Als je op de website op het (vernieuwde) wereldbol-icoontje klikt, opent een kaart van OpenStreetMaps om de locatie van een fort of andere objecten te tonen. Je kan dan doorklikken naar Google Maps, OpenStreetMaps en Apple Maps voor meer mogelijkheden zoals routebeschrijving en 360 graden beelden. Aan dat lijstje is recent de fantastische website TopoTijdreis.nl toegevoegd, welke toegang geeft tot historische topografische kaarten en luchtfoto's. Daarvoor was wel het omrekenen tussen twee kaartcoördinaatsystemen nodig. Van WGS84 naar RD, voor wie het wil weten. - De bibliotheek is weer zonder afspraak te bezoeken en meestal op maandagmiddag. Als er al een afspraak is gepland, dan is het voor andere bezoekers alleen op afspraak. En verplaatsingen naar andere weekdagen zijn mogelijk.
|
Symposium over 145-jarige Stelling van Amsterdam (H)Tekst: Stichting Militair Erfgoed Groot-Amsterdam. Naar aanleiding van het 145-jarig bestaan van de Stelling van Amsterdam wordt op 14 maart een symposium georganiseerd. Medewerkers van fortbeheerders (bv. gidsen en communicatie), overheden (cultuur, erfgoed en ruimtelijke ordening) en andere geïnteresseerden zijn van harte welkom. LAATSTE AANKONDIGING, INSCHRIJVEN KAN TOT EN MET 6 MAART AANSTAANDE.
Het symposium zal plaatsvinden op zaterdagmiddag 14 maart aanstaande van 13.30 uur tot 17.00 uur (inloop tot 14.00 uur). En wel in een zaal van het Cruquius Museum, gelegen tussen Haarlem en Hoofddorp. De kosten bedragen 25 euro incl. btw en er moet vooraf aangemeld en betaald worden. Zie de links hieronder voor meer informatie over het programma en aanmelden
|
Informatiepunt in Fort ZuidwijkermeerTekst en foto: René Ros. In april 2025 werd het Fort Zuidwijkermeer met een klein feestje opgeleverd met de nieuwe gebruiker Kaasfort Amsterdam. Nu, februari 2026 vormde een nieuw informatiepunt een volgende aanleiding voor een kaasplank met borrel. Ik ben geen feestbeest maar deze uitnodigingen sla ik niet af, zeker niet als ik betrokken was bij het project. Landschap Noord-Holland (LNH) ziet vaak aanleiding voor een altijd gezellig feestje.
Mijn inbreng was het redigeren van teksten en leveren van een aantal afbeeldingen. Vooral vanwege de ruimte en de leesbaarheid moeten er keuzes gemaakt worden. Maar hoe kort ook, het moet wel kloppen naar de huidige kennis en inzichten. En soms kan een ander woord wat verduidelijken zonder dat de tekst langer wordt. In goede samenwerking heeft ieder zijn kennis kunnen inbrengen. Een compliment moet gemaakt worden voor het feit dat er niet vastgehouden is aan het verhaal van 'de vleeskelders'. Eerlijk wordt vermeld dat we gewoon niet weten waar de kelders onder de keelkazematten voor zijn gebouwd of gebruikt. En als je dat mystiek noemt, voegt het juist wat toe aan de beleving - in ieder geval om ter plekke met elkaar erover te discussieren. Gezamenlijk werd de route langs de genummerde borden gelopen en door verschillende mensen een toelichting gegeven. Waarna bij de houtkachel in het frontgebouw het informatiepunt en nog veel meer werd nabesproken. Wel jammer dat ik geen kaas lust, maar ik werd niet weggestuurd!
Fort Zuidwijkermeer
|
Kanonnier "ik ben vandaag de klos" BleekerTekst: René Ros. In oktober vorig jaar werd een briefkaart verworven die in 1918 vanaf Fort bij Marken-Binnen was verzonden. Maar door wie? Op welke forten heeft de afzender over de ontvangster liggen dromen? En past de verzenddatum van de briefkaart bij een verblijf op dat fort? Na archiefonderzoek bleek de afzender op meer forten gelegerd te zijn geweest. Tot dat moment gebruikte ik in het collectiesysteem en op de ordners de term 'prentbriefkaart', een recentere maar nog weinig gebruikte term is 'ansichtkaart'. Op deze kaart stond op beide zijden tekst en helemaal geen 'prent', zodat nu de term 'briefkaart' wordt gebruikt. Het past daardoor strikt genomen niet in de rubriek 'Foto van de Maand'. Hieronder volgt de gehele leesbare tekst inclusief de originele, slechte interpunctie:
Lokaal 11 zit links van de linker keelkazemat en logischerwijs behoorde hij tot de bemanning van de linker hefkoepel, dus een artillerist. En dat komt ook in zijn tekst naar voren. Waarom hij 'de klos' was, wordt niet duidelijk uit zijn tekst. Vermoedelijk dat hij niet met verlof mocht en normale dienst moest draaien, mogelijk ook wachtdienst. In ons netwerk zit een meneer Boot uit dezelfde streek, die een ver familielid bleek te zijn. Hij had wat informatie, maar kende ook een Bleeker die zich met de genealogie bezig houdt en een deel van de stamboom stuurde. Dé sleutel tot identificatie was dat een Pieter Bleeker trouwde met Aaltje Boot, aan wie de briefkaart was geadresseerd. Daarmee was zijn volledige naam, geboortedatum en - plaats bekend. In de militieregisters, stamboeken en de controlelijst werd informatie over zijn militaire loopbaan gevonden. Bijzonder aan zijn verhaal is dat hij als militieplichtige tijdens de mobilisatie 1914-1918 opkwam. Daardoor niet op de kazerne, maar op meerdere forten werd hij getraind en ingezet. Inderdaad zal hij op 28 augustus 1918 op Fort bij Marken-Binnen gelegerd zijn geweest. Hij was wel in oktober 1917 naar de Legerplaats bij Oldebroek geweest, maar voor 1918 is er geen vermelding over, zodat zijn "misschien" afstel lijkt te zijn geworden. Zie de nieuwe biografie voor meer informatie, en dat alles naar aanleiding van één briefkaart! Deze Pieter Bleeker is al de vijfde Bleeker in onze database (0,1%), terwijl in 1947 slechts 0,02% van de Nederlanders deze achternaam droeg. Met ook nog een Hendrik Bleeker die in 1932-1934 fortwachter op Fort bij Marken-Binnen was. Pieter kan niet de onbekende Bleeker van de zangvereniging Fort Aalsmeer zijn geweest. Een bekende Bleeker is Hero Gerben Bleeker (1889-1973), die de revue "Holland blijft Neutraal" op Fort bij Spijkerboor schreef en opvoerde. Tegenwoordig is het eenvoudig om een snel online onderzoekje uit te voeren of iemand militair is geweest en er archiefstukken zijn. Dus probeer eens wat namen van voorvaderen met geboortedata tussen 1841-1903 (bij voorkeur 1869-1895 voor WO1 mobilisatie) te vinden op de website WieWasWie. Zoek ook op alleen een of meer voorletters met sterretjes bv. 'R* G* A*', maar het kan zijn dat je daarvoor een betaald CBG abonnement nodig hebt. En het is toch leuk dat als je uit hobby en/of werk bij de forten betrokken bent, je kan zeggen dat je in de voetsporen van een voorvader bent getreden? Onder mijn directe voorvaders heb ik geen militaire carriere gevonden, dus ik zou al blij zijn met een familielid die in een fort gevangen heeft gezeten! Kanonnier Bleeker (NIEUW)
|
Nieuw boek 'Kennismaken met de Stelling van Amsterdam' (H)Tekst: Alexander Senger en René Ros. In het voorwoord stelt militair historicus en emeritus hoogleraar Wim Klinkert, dat het nieuwe boek 'Kennismaken met de Stelling van Amsterdam' een fraai inzicht geeft in het ontstaan, opbouw en functioneren van de Stelling van Amsterdam.
Maar hoe werkte dat systeem van inundaties en forten, hoe is het gebouwd en welke voorzieningen waren nodig om het daarbinnen zo'n negen maanden uit te houden? Hoe is het de Stelling in de Eerste en Tweede Wereldoorlog vergaan en hoe was het leven op de forten? Dat zijn enkele vragen die dit boek wil beantwoorden. En tenslotte kijken we ook naar de huidige en toekomstige waarde van deze unieke verdedigingsgordel; wat hebben we tegenwoordig aan de forten, liniewallen, wegen en de polders waaruit de Stelling bestaat. De Stelling van Amsterdam is sinds 1996 UNESCO Werelderfgoed en het meer dan waard om in goede staat door te geven aan de volgende generaties. Review: "Als je de aard van de publicatie tot je neemt, dan besef je dat [...] de grootte en het systeem niet zozeer in de forten en andere aanwezige bouwwerken ligt, maar vooral in het kleine, het onopvallende." Thema 'Boek Kennismaken met de Stelling van Amsterdam' in Nieuwsbrief 561 (2025)
|
Was Ros held of chanteur?Tekst: René Ros. Van mensen die zich afwijkend gedragen, wordt ook in een democratische rechtsstaat relatief meer vastgelegd en gearchiveerd dan van gewone burgers. Denk aan pers, onderscheidingen, faillissementen, psychiatrische instellingen, veiligheidsdiensten, (bijzondere) rechtspleging, huizen van bewaring en gevangenissen. Dit artikel gaat over een 'fout' familielid die na de oorlog is verhoord, naar aanleiding van zijn afwijkende gedrag tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zijn opmerkelijke verhaal heeft helaas net niet met de Stelling van Amsterdam te maken, maar is bijzonder genoeg om te vertellen. Ik heb er geen probleem mee om deze informatie over eigen familie te publiceren. Niemand is verantwoordelijk voor het gedrag van een voorouder, maar je kan je er natuurlijk wel voor schamen of generen. Mijn directe voorvaders waren vrijgesteld van de militieplicht, dus daar zijn geen forten in de familiegeschiedenis te vinden. En vergelijken van de namen in de stamboom met de namen-index van de Bijzondere Rechtspleging leverde tot nu toe twee personen op. Dit is het verhaal van één van hen en een opmaat naar het verhaal van de tweede.
Terug in zijn woonplaats Amsterdam, kwam Ros op het idee om een dergelijke brief zelf op te stellen op blanco briefpapier van de Weer Afdeeling (W.A.) van de N.S.B. Dit briefpapier was na Dolle Dinsdag in de verlaten woningen van gevluchte N.S.B.-ers gevonden. Zijn zelfgemaakte, vervalste brief verdween bij een volgende tocht, na een avondmaaltijd bij een gezin en een hotelovernachting in Monnickendam. Na de oorlog dook deze brief bij de Politieke Recherche Afdeling (P.R.A.) te Alkmaar op, die Ros opspoorde. In juni 1946 werd Ros door de P.R.A. Alkmaar ondervraagd. Hij zat vast in het Huis van Bewaring Weteringschans in Amsterdam, vanwege diefstal en oplichting. Anders was hij mogelijk in een fort vastgezet. Toen verklaarde hij: "Met het schrijven van deze brief heb ik nimmer eenige politieke bedoeling gehad en heb hem als zoodanig ook nooit gebruikt. De reden dat ik dit schreef was om door middel hiervan menschen te waarschuwen en hierdoor aan voedsel voor mijn gezin te komen." De in de brief genoemde personen bleken inderdaad verzetsmensen te zijn geweest, die niet gearresteerd en nog in leven waren. Een van hen werkte na de oorlog bij de P.R.A. Hoorn en later de P.R.A. Alkmaar. Hij wist dat een andere genoemde persoon die brief of een soortgelijke had gezien. Een familielid schreef over hem: "...dat hij in de oorlog zo goed voor zijn gezin heeft gezorgd, dat ze eigenlijk nooit honger hebben gehad. Ook was hij zo goedhartig, dat hij eten weggaf aan mensen die niets hadden en dat gebeurde ook met Kerstmis. Hij moest toen zelf voor zijn gezin eten kopen op de zwarte markt, want hij wilde niet met lege handen thuiskomen." Een neef van Hein Ros (tijdens de oorlog geboren) reageerde op de gevonden informatie met: "Ome Hein was dus een klein oplichtertje, maar met die valse brieven probeert 'ie 'eerlijk' aan voedsel te komen. Als het niet waar is, is het mooi verzonnen. Ik wist niets van zijn 'misdadig' verleden. Daar is, in mijn tijd en aanwezigheid, nooit over gesproken." N.B. De privacy van nog levende personen en nazaten wordt in dit artikel beschermd door hen te anonimiseren en door de familiebanden niet te noemen. Oorlog voor de Rechter
|
Foto van de Maand: Duitser wist niet dat hij in IJmuiden was?Tekst: René Ros. Elke maand lichten we één historische foto uit met een korte toelichting omdat er niet meer over achterhaald kon worden. Meestal een recent verworven foto, soms een bijzondere die al langer geleden aan onze collectie is toegevoegd. Deze keer vier foto's uit 1940 van Fort bij IJmuiden.
Met hun fotocamera maakten ze dan ook nog eens foto's van vreemde bouwwerken, waarvan ze ook niet wisten wat het was. De beschrijvingen achterop foto's zullen niet altijd correct zijn. Hebben Van Kooten en De Bie hier niet een sketch over gemaakt, anders dan "Wo ist der Bahnhof?" ?. Zo kan het dat 86 jaar later er een serie van zes foto's opdook met achterop teksten zoals "Holland 1940", "Festungslinie Zuijdersee" en "Holländische Artillerie Bunker". Het topstuk van de vier foto's is de foto met een stuk 24 cM. L/30 geschut in de pantsergalerij van het fort. Het indrukwekkende kanon is er nu niet meer en het moet een van de weinige foto's zijn die van dit militaire geheim zijn gemaakt. Twee andere foto's tonen de aan de buitenzijde uitstekende lopen van dit geschut. En de vierde foto laat de zuidwesthoek van het hoofdgebouw en gracht zien, met een draadversperring buiten de gracht en de noordelijke strekdam in de achtergrond. Die foto's zijn wat minder indrukwekkend. Helaas is er niet meer informatie uit de foto's te halen. Zo is niet bekend welke Duitse militair de foto's heeft gemaakt, dan had het complete fotoalbum met teksten verkocht moeten zijn. De tekst "Festungslinie Zuijdersee" zou erop kunnen duiden dat de militair op de Afsluitdijk of elders aan het IJsselmeer in een vrachtwagen is gestapt en in IJmuiden eruit kwam. Daarom zijn het voor ons bijzondere foto's, los van het feit dat hij de foto's heeft gemaakt voordat ze het geschut hebben afgevoerd. Ook deze foto's zijn beschikbaar voor inzage of gebruik. N.B. 1: De vier foto's verschijnen op de dag van publicatie van deze nieuwsbrief elk uur tussen 8 en 11 uur in de online collectie. Fort bij IJmuiden
|
|
Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. Abonnementen kunnen in uitzonderlijke situaties zonder informeren en/of zonder opgaaf van redenen geweigerd of beëindigd worden. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Wij hebben ons best gedaan om alle rechthebbenden op deze website / nieuwsbrief te achterhalen. Eenieder die meent dat zijn/haar materiaal zonder voorafgaande toestemming hier is gebruikt, verzoeken wij om zich tot ons te wenden. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. Activiteiten zoals rondleidingen worden mogelijk door andere partijen georganiseerd en de verantwoordelijkheid voor inhoud, uitvoering e.d. ligt geheel bij de betreffende partij. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. |
Nieuwsbrief 567
Dit jubileum-symposium wordt georganiseerd door de Stichting Militair Erfgoed Groot-Amsterdam (MEGA) in samenwerking met het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam (DStvA) en het Cruquius Museum. Sprekers zijn Prof. dr. Wim Klinkert, Bas Kreuger en René Ros.
De rechter keelkazemat, de munitieopslag en de kelders hebben een invulling als informatiepunt gekregen. In de ruimten zijn meerdere informatieborden met illustraties opgehangen, zodat bezoekers zonder gids enige informatie meekrijgen. De provincie Noord-Holland heeft hiervoor een subsidie verstrekt. Medewerkers van de provincie en LNH, evenals deze militair adviseur vormden het feestende gezelschap.
Het informatiepunt begint over de cultuurhistorie van het fort en de ruimten, via haar plek als monument, om te eindigen met de hedendaagse natuurwaarden.
"Aan Mej. A Boot, Wormerveer"
En zo is het ook precies bedoeld. Niet de individuele forten staan in de schijnwerpers, maar de Stelling van Amsterdam als militair afschrikwekkend systeem; een slimme combinatie van ondoorwaadbaar water, op de zwakke plekken beschermd door 'bewapend' betonnen verdedigingswerken, rondom de Nederlandse hoofdstad. Nergens anders in de wereld is dit principe zo effectief toegepast.
In september 1944 was Henricus Bernardus (Hein) Ros (1909-1967) op voedseltocht in Noord-Holland toen hij - naar eigen zeggen - in Koedijk ruzie kreeg met een landwachter. Deze vrijwilliger van de door de Duitse bezetter opgerichte paramilitaire Nederlandsche Landwacht, belandde door een ferme klap versuft in de wegberm. Ros zocht diens zakken na en nam een twintigtal enveloppen mee. Bij een overnachting in Warmenhuizen verdween zijn colbertjasje met de brieven. Hij had een van de brieven gelezen en hierin stonden de namen van personen in Hoorn en omgeving die "illegaal werkten" (verzetslieden) en gearresteerd moesten worden.