Sluit [X]   
 

Inundatiekade van de Nauernasche Vaart tot De Dam in 1894: aanbesteding t.w.v. 325.000 gulden/4.393.300 euro

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 19-10-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 157

Nieuwsbrief Website Stelling van Amsterdam, nummer 157
(6de jaargang, 8 augustus 2004)

Een nieuwsbrief over de website Stelling van Amsterdam (StvA); een onafhankelijk particulier initiatief zonder winst-oogmerk.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/>

Deze nieuwsbrief is, met meer verwijzingen en illustraties, ook te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/>
Daar is ook informatie te vinden over deze nieuwsbrieven, het aanmelden en het archief.

Heb jij informatie die via deze nieuwsbrief aan geïnteresseerden gezonden kan worden? Stuur de informatie dan aan <e-mail adres vervangen door formulier>.

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Voorwoord

Weinig inleiding nodig voor deze nieuwsbrief. Wederom van alles wat.

Ik wil hier wel even apart aandacht schenken aan de nieuwe pagina over Schenkingen. Lees het eens, vooral personen die foto's en ander materiaal over de Stelling heeft.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/algemeen/schenkingen/>

 

Hergebruik kanonnen

John Verbeek geeft onder de naam Neerlands Arsenaal een serie eenvoudige boekjes uit over geschut en ander legermateriaal. Hij is ook de man achter de omvangrijke bibliografie op Forten Info en auteur van de boeken 'Kustversterkingen 1900-1940' en 'Zwetende pantsermannen bestaan niet! Grepen uit het dagelijks leven in het pantserfort Hoek van Holland 1880-1940.' En samen met C. Neisingh heeft hij het archief van het Bureau Registratie Verdedigingswerken geïnventariseerd.
<http://www.forten.info/bibliografie/>

De serie Neerlands Arsenaal bestaat nu uit de onderstaande delen. Inclusief porto en verpakking kosten ze €6,50 per stuk. Je kan hierover contact opnemen met John via het e-mail adres bibliografie@forten.info.
NA 1: Het stalen infanterieschild van het Nederlandse leger.
NA 2: Gasbescherming in kazematten en schuilplaatsen Deel I: 1918-1940.
NA 3: Het kanon van 6 cm Hefkoepel
NA 4: Het kanon van 6 cm Kazemat
NA 5: Het kanon van 6 cm Minimaal Schietgat
NA 6: De Coehoornmortier
NA 7: De lichte bomwerper van 2,5 cm
NA 8: De metalen houwitser van 16 pond steen/20 duim (eind 2004)

Hiervan hebben de nummers 1 tot en met 6 betrekking op de Stelling. Recent heb ik nummers 3, 4 en 5 over de 6 cm kanonnen uitgeplozen. Naast veel technische gegevens over kanon en munitie bevat het informatie over de bediening en hergebruik. Over dat hergebruik was mij al een en ander bekend, maar de informatie uit genoemde boekjes wil ik hier samenvatten.

Allereerst over de hefkoepels zelf. Voor het Fort bij Muiderberg en de ombouw van Fort bij Abcoude en Fort Uitermeer waren de hefkoepels al voor 1914 besteld. Krupp-Gruson kon deze niet meer leveren maar twee niet voltooide koepels zijn in 1920 (samen met geschut voor nieuwe forten bij Den Helder en Vlissingen) naar Nederland overgebracht en op de Rijks (Marine) Geschut Werf in Amsterdam opgeslagen. In 1926 wilde het Ministerie van Defensie overgaan tot overgave van de drie loodsen en het terrein op deze werf. Hier en op het Marine-Etablissement lagen nog de onderdelen van twee geleverde hefkoepels. Alsnog gebruik op forten bij Utrecht werd overwogen maar niet uitgevoerd. De koepels zijn naar de nabijgelegen Oude Lijnbaan (zie Magazijnen Conradstraat) overgebracht. In 1935 werd opdracht gegeven de hefkoepels te verkopen. In 1937 bleken echter twee hefkoepels op het terrein van de Militaire Bakkerij (ook aan de Conradstraat, wellicht hetzelfde terrein maar andere naam?) aanwezig te zijn. De afloop is onbekend.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/muiderberg/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/abcoude/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/uitermeer/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/adam-overig/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/adam-conrad/>

Dan over de 6 cm Hefkoepel kanonnen zelf. Alle 46 kanonnen blijken ergens voor 1932 uit de hefkoepels te zijn gehaald. Want in dat jaar liggen ze volgens een overzicht in een magazijn te Amsterdam opgeslagen. Zes kanonnen zijn gebruikt in de VIS-kazematten waaronder in ieder geval twee in de kazemat van Fort Kijkuit en de kazemat Slotertocht Midden (Geniedijk Haarlemmermeer).
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/kijkuit/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/slotertocht/>

Wat betreft de 6 cm Kazemat kanonnen. Hiervan waren er 31 in de keelkazematten van diverse forten geplaatst voor het zogenoemde revers-vuur of keel-flankement. Ze hadden een rond onderstel dat met bouten aan de vloer was bevestigd - die bouten zullen de meeste lezers wel eens hebben gezien (zie ook foto links). Het kanon komt voor op een foto in het Foto-album 'Historisch'.
In 1915 waren 20 kanonnen omgebouwd tot luchtdoelkanon, 12 permanent en 8 konden nog terugkeren naar de (onbekende) forten. Bovendien is het enige keel-flankement kanon van het Fort bij Edam als luchtdoelkanon naar het Fort bij Pannerden (nabij Nijmegen) gegaan.
In 1928 en 1929 zijn in een oefenkazemat te Oldebroek experimenten gedaan om te bepalen of het mogelijk was deze kanonnen in de VIS-kazematten te plaatsen die vooral in het Oostfront van de Vesting Holland zouden worden geplaatst. De proeven waren succesvol en zes kanonnen werden in diverse VIS-kazematten geplaatst. Een deel van de kazematten kreeg steunstukken om het kanon ter plekke te kunnen vervangen door een mitrailleur.
Vervolgens zijn in 1935 elf van deze kanonnen naar de nieuw gebouwde brugkazematten gegaan als tijdelijke bewapening. Het is precies bekend van welk fort naar welke kazemat. Vanaf augustus 1937 werden deze kazematten verwapend en voorzien van het nieuwe kanon 5 cm No.2.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/edam/>

Er waren in heel Nederland zes kanonnen van 6 cm Minimaal Schietgat en allemaal stonden ze opgesteld in de twee pantserbatterijen van het Fort aan het Pampus. In ongeveer 1933 is een van deze kanonnen geplaatst in een nieuwe Kazemat III op het Fort aan de Biltstraat bij Utrecht. Deze en de vijf overige kanonnen werden in oktober 1935 bestemd als voorlopige bewapening voor enkele nieuwe brugkazematten: Ravenstein Zuid, Mook Zuid, Gennep Zuid, Buggenum Noord, Ittervoort en St.Andries. Ook deze brugkazematten werden vanaf augustus 1937 verwapend.
Vreemd genoeg is een deel van een affuit in het water bij Pampus terug gevonden...
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/pampus/>

Zelfs door hergebruik van de kanonnen heeft de Stelling niet aan de verdediging in mei 1940 kunnen bijdragen. Maar op de website staat nu per fort aangegeven waar de 6 cm kanonnen zijn hergebruikt.
Ik hoop dat John ook nog boekjes uitbrengt over de 7 cm Kazemat en 10 cm kanonnen die in de Stelling voor groot-flankement in de keelkazematten waren opgesteld. En dan nog het veldgeschut en de mitrailleurs.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/stukken/bewapening/>

 

Rijks Geschut Werf

Over de hierboven genoemde Rijks (Marine) Geschut Werf heb ik heel weinig informatie. De bekende feiten:
- gelegen op een deel van het latere Stork terrein bij de Oostenburgergracht te Amsterdam;
- geen spooraansluiting wel aan water gelegen;
- het bestond in 1900;
- in 1920 werden niet voltooide hefkoepels maar ook geschut voor de nieuwe te bouwen Fort de Ruyter (Vlissingen) en Fort Nieuw Kijkduin (Den Helder) naar Amsterdam overgebracht;
- in 1926 wilde men het terrein en drie loodsen verkopen;
- het komt volgens mij niet voor op een overzicht van de Genie uit 1927.

Van 1660 totdat het in 1882 instortte was het terrein deel van het kolossale Oost-Indisch Zeemagazijn. Het naastgelegen, in 1720 gebouwde, Nieuwe Magazijn van de VOC bestaat nog en is verbouwd voor bewoning. Niet te verwarren met het magazijn waar nu het Scheepvaartmuseum in zit.

Tot zover de feiten. Nu mijn theorie:
Volgens mij is het terrein tussen 1897 en 1900 in gebruik genomen door het leger. Vanaf 1897 werden de hefkoepels geleverd en vermoedelijk werden de pantserdelen opgeslagen totdat de bouw van het fort gereed was voor de inbouw. Ik vermoed dat de opslag op deze Rijks Geschut Werf plaats vond en dat dit het enige of belangrijkste doel van het terrein was.
In 1926 zal het geen functie meer gehad hebben behalve de opslag van de in 1920 geleverde pantserdelen. Dat het in toen is verkocht is zeer aannemelijk.

Wie weet er meer (boeken) over?

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/adam-overig/>

 

Acte van Verkoop

Alweer enige maanden geleden had Hans Baas een Acte van Verkoop uit 1843 gevonden in het archief van het Instituut Militaire Geschiedenis. Het ging om grond in de Rietwijkeroordpolder (nu Amsterdamse Bos) in de gemeente Rietwijk en Rietwijkeroord (nu Amstelveen). Het Departement van Oorlog kocht weilanden ter waarde van 8.556 gulden om het Fort aan het Schiphol te bouwen en om er over oud land naar toe te komen. Zoals ook elders is de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder door oud land gegraven. En ook het fort is op oud land gebouwd.

Hans had die acte overgetypt maar ik had nog geen gelegenheid genomen om het op de website te plaatsen. Toen ik echter op De Woonomgeving de kadastrale kaart (<1854) als illustratie erbij zocht viel mij iets op. Heel licht waren potloodlijnen in de kaart getekend. En wel in de vorm van het fortterrein en de ringvaart! De vorm van het fortterrein, wat in de ringvaart lag die er met een bocht omheen ging, is gelijk aan die op de luchtfoto's uit de jaren 1930.

In het Historisch Museum Haarlemmermeer liggen de sleutels van het gesloopte fort tentoongesteld. Daarbij was een schets afgebeeld die ik herkende als een plaat behorende tot 'De Stelling van Amsterdam. Eene Militaire Studie.' van J.H. Kromhout (Kapitein bij den Generalen Staf). Een jaartal is mij onbekend maar het is een van de plannen voor de moderne Stelling van Amsterdam maar ging uit van hergebruik van de Posten van Krayenhoff. Aan deze posten was ook het Fort aan het Schiphol toegevoegd ten tijde van het droogmaken van de Haarlemmermeer. Ik schat de plannen en de schets uit 1870, in 1881 werd het definitieve en huidige tracé van de Stelling bepaald.
De curator van het museum is van mening dat de schets de eerste uitvoering van het fort toont en dat het fort later is omgewerkt. De lijnen op de kadastrale kaart zijn eerder een bewijs van het tegendeel.

De Acte van Verkoop voor het grootste deel van de benodigde grond staat nu op de website. Met een uitsnede van de kadasterkaart.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/stukken/schipholkoop/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/schiphol/>
<http://www.dewoonomgeving.nl/>
<http://www.historisch-museum-haarlemmermeer.nl/>

 

Wijzigingen

Remise WeespSinds 19 december 2003 zijn de onderstaande wijzigingen in de website aangebracht. Zie <http://www.stelling-amsterdam.nl/colofon/wijzigingen/> voor een volledig overzicht met klikbare verwijzingen.

- Zware FLAK batterijen aan Duitse werken toegevoegd.
- Kolenloodsen opgenomen in overzicht Overige Amsterdamse werken
- Stellingcommandanten periode 1879 - 1911 opgezocht (Hans Baas)
- Informatie over schietbanen 1910 toegevoegd bij Militair Terrein Zeeburg
- Tweede G-kazemat in Weesp ontdekt, zie Kazematten Weesp
- Bevestiging Regenwaterkelders Paleis van Justitie in opdracht van Ministerie van Oorlog
- Betere uitvoeringen van de Legermuseum historische foto's via Jaap de Zee. M.n. foto-album Historisch
- Namen van diverse commandanten van forten en groepsstafkwartieren toegevoegd
- Herbestemming 6 cm kanonnen aangegeven
- Op alle informatie-pagina's over verdedigingswerken wordt de bewapening aangegeven (voorlopig verwijzend naar overzicht 1910)
- Diashows verbeterd en uitgebreid, hernoemd tot 'Foto-album'
- Boeken-hoek met informatie over boeken over de Stelling
- Nieuwe pagina over mogelijke schenking van boeken en andere voorwerpen

En tevens nieuwe foto's van:
- Kustbatterij bij Durgerdam
- Fort bij Velsen
- Militair Terrein Zeeburg
- Fort bij Kudelstaart
- Linie Kudelstaart-Uithoorn
- Fort bij de Kwakel
- kruitmagazijnen in Assendelver Zeedijk
- Liniewal beoosten het Fort bij Veldhuis
- Fort bij Veldhuis

Nieuwe pagina's over:
- biografie over fortwachter Van de Hoven (na 1945)
- over Garnizoenen
- Kamp Rooswijk
- Duitse werken in Stadtverteidigungsbereich Amsterdam
- Openbare schuilplaatsen Amsterdam
- Acte van Verkoop Fort aan het Schiphol

 

Stellingmaand

- Verwarring over Stellingmaand en Fortenmaand blijft. Zelfs Natuurmonumenten kopt onder 'Open Monumentendag en Fortenmaand' het Fort bij Spijkerboor en Fort bij Nigtevecht.

- Er zijn een paar kleine correcties op de brochure en de website gemaakt. Zie de Actueel pagina op de Stellingmaand website.

De agenda voor de Stellingmaand kan je vinden op:
<http://www.stellingmaand.nl/>

 

Bezoekerscentrum (B-watch)

Voorlopig in elke nieuwsbrief een stukje over het bezoekerscentrum. Ook als er niets te melden is...

Je kan het hele voorstel lezen of downloaden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/diversen/bezoekerscentrum/>

 

Overig

- De brandweer van Weesp moest op 4 augustus in de brand gestoken folders in de remise op Bastion Nieuw Achtkant blussen...

- De sloopvergunning voor de Kruitfabriek Muiden blijkt inmiddels al afgegeven doch na een gerechtelijke uitspraak vanwege vleermuizen weer opgeschort. <http://www.muider.nl/nieuws/nieuwsbericht.asp?Recid=1078>

- Uit een door dhr. L.C. Sitter geschonken digitale collectie van 1.700 foto's is een gevarieerde selectie gemaakt om een beeld van het bedrijf Eurometaal te geven. <http://www.forten.info/cgi-bin/fotoalbum/emAlbum.cgi?c=show_thumbs;
p=Stelling_van_Amsterdam/Eurometaal_2002
>

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Het Fort bij Edam kan een groot deel van het jaar bezocht worden. (Advertentie)
 
 
 
FMTraining - Trainingen en cursussen voor gebruikers en ontwikkelaars van FileMaker (Advertentie)