Sluit [X]   
 

Bureau Stellingcommandant in 1917: "K.B. houdende wijziging van de Oorlogsinstructie Stellingcommandanten"

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 26-4-2017

Kazernes, magazijnen en infrastructuur - Amsterdam

Bureau Stellingcommandant

Te overzien vanaf weg

(Bureel van den Bevelhebber Stelling Commandant, Bureel van den Generaal-majoor Stelling Commandant, Stellingbureau, Stelling-Hoofdkwartier, Stellingshoofdkwartier)

Locatie: Oranje-Nassau Kazerne

Luchtfoto

Plantage Franschelaan 2 (nu Henri Polaklaan) in Amsterdam.

Luchtfoto

Hemonystraat 12 (hoek Hemonylaan) in Amsterdam.

 

Centraal Kledingmagazijn

Luchtfoto

Het Amstelhotel aan het Prof. Tulpplein 1 in Amsterdam was gedurende de Eerste Wereldoorlog in gebruik.

Luchtfoto

Keizersgracht 730 ("De Dorsman", nabij de Utrechtsestraat) in Amsterdam.

Doel:

Kantoor van de commandant en zijn staf.

Personeel:

Zie ook de biografiën van Adjudant Van de Bosch, Stellingcommandant Fabius, Stellingcommandant Ophorst, Adjudant Van Linden Tol, Majoor Vogel en Minister Den Beer Poortugael.

Historie:

Zie omschrijving.

Omschrijving:

Gebouwen

Er zijn meerdere locaties in gebruik geweest, waarbij niet precies bekend is gedurende welke periode deze (of andere) in gebruik waren.

Tot 1 mei 1892 was het bureau gevestigd in de Oranje-Nassau kazerne en daarna in een woonhuis.
In 1903 is sprake van de Amstelkade. Verdere informatie is niet bekend en mogelijk wordt niet de huidige Amstelkade bedoelt.

De uitnodiging voor een middagmaal en gala-diner op respectievelijk 11 en 12 september 1911 werd aan Stellingcommandant Fabius verzonden naar het adres Plantage Franschelaan 2 in Amsterdam. Vanaf 26 oktober 1911 tot en met 8 januari 1914 woonde Fabius op dit adres maar was het kantoor op een onbekende locatie gevestigd. De Plantage Franschelaan heet sinds 9 november 1945 Henri Polaklaan.

Hemonystraat 12 was een woonhuis met op de benedenverdieping het bureau. Alhoewel de exacte data onbekend zijn, was het in ieder geval tussen september 1911 en juni 1912 in gebruik genomen. In 1915 staat het nog in het landelijke telefoonboek.

Bij de mobilisatie was het hoofdkwartier vanaf 1 augustus 1914 gevestigd in de gangen van het Centraal Kledingmagazijn.

Vanaf 4 augustus 1914 was het hoofdkwartier in het Amstelhotel (gebouwd in 1867) aan het Prof. Tulpplein 1 gevestigd. Ruimten in het hotel werden gehuurd tot 1 februari 1920.
In 1918 zit Sectie IV (Artillerie) in de Hemonystraat, de Controleur in Den Texstraat en de Administrateur Hoofdkwartier in de 2e Jan Steenstraat 28.

Keizersgracht 730-734 is een grachtenhuis uit 1671 met drie huizen achter één gevel. Op nummer 734 huisde de Rijksbetaalmeester, op 730 was het 'Bureel van den Bevelhebber Stelling Commandant' gevestigd. Maar er woonden ook mensen, mogelijk ambtenaren of militairen. Het gebouw was in 1920, 1921 en 1922 in gebruik, als laatste voor opneming in de Vesting Holland. De burelen waren in 1920 op de volgende locaties gevestigd:

Burelen in Amsterdam, 1920
Sectie I - Generale Staf Keizersgracht 730
Sectie II - Intendance 2e Jan van den Heijdenstraat 36 *
Sectie III - Geneeskundige Dienst Militair Hospitaal
Sectie IV - Artillerie 2e Jan Steenstraat 28 *
Sectie V - Genie Weteringschans 74 *
Sectie VI - Rechtspleging bij Sectie I
Sectie VII - Marine Marinewerf
* ook bekend in 1915

In 1916-1918 opende de commandant in de Pijp een Bureau Inlichtingendienst waar burgers melding konden maken van verdachte personen en/of activiteiten.

Commando

Vermoedelijk vanaf 1879 was een Luitenant-Kolonel van het Tweede Artilleriecommandement, de voorlopig Stellingcommandant met een bureau in Amsterdam. Tot het Tweede Artilleriecommandement "behoren de werken in de Stelling van Amsterdam met uitzondering van Fort bij IJmuiden en in de Nieuwe Hollandse Waterlinie van de Zuiderzee tot het Fort aan de Klop".

Het Stelling-commando werd per 1 mei 1885 ingesteld bij Koninklijk Besluit No. 20 op 24 april 1885. K.B. 21 van dezelfde datum deelde de Stellingcommandant in bij de "Groote Staf van het Leger". Een voorlopige instructie van de Minister van Oorlog volgde op 29 april.
De Stellingcommandant had de rang van Generaal-Majoor en hield ook kantoor in Amsterdam. Tot 1894 had hij een staf van twee tot vijf officieren, in 1894 zeven en daarna acht tot tien officieren.
In 1901 kwam er een Oorlogsinstructie welke in 1909 vervangen werd. In 1909 kwam er ook een aparte Vredesinstructie.

Stellingcommandanten
Tweede Artilleriecommandement
1879 1881 C.G.C.F. Ising
1881 1883 Jhr. G.A.A. Alting von Geusau *
1883 1885 R.C. van Onselen
Stelling van Amsterdam
1885   C.L.S. List
1885 1889 A. Baud
1889 1891 J.C.C. Den Beer Poortugael *
1891   van Peijlingen
1891 1892 J.W. Bergansius *
1892 1894 H.W. van Marle
1894 1897 K. Eland *
1897 1899 W. Rooseboom
1899 1901 J.G.F. van Houtum
1901 1904 P.C. Kool
1904 1905 Krayenhoff van de Leur
1905 1907 W.F. Ridder van Rappard *
1908 1911 S.I. van Nooten
1911 1912 A.N.J. Fabius
1912 1918 A.R. Ophorst
1918 1920 Overduijn
mrt-juli 1920 M.D.A. Forbes-Wels (tijdelijk)
1920 1922 A.M. Kollewijn
Vesting Holland (Bureau te 's Gravenhage)
1923   C. van Tuinen
1932 1937 Luitenant-Generaal Jhr. W. Roëll (cmd. Veldleger)
1937 1940 Luitenant-Generaal J.J.G. Voorst tot Voorst
1939 1940 Luitenant-Generaal J. van Andel
* tevens Minister van Oorlog geweest/geworden.
(Bronnen: Nederland verdedigd 1839-1874, Het Vaderland Verdedigd 1874-1914, Nationaal Archief en diverse artikelen uit het Algemeen Handelsblad, Nieuws van de Dag en De Telegraaf uit de periode 1910-1925), Officiers Jaarboeken <1911, 1923 en 1936.

In geval van oorlog stond een ieder binnen het Stellinggebied onder zijn commando. Hij werd dan voor alle aangelegenheden door een Raad van Verdediging geadviseerd - behalve over overgave gold de meerderheid van de Raad of de machtiging van de Opperbevelhebber.
De binnen de Stelling opgeslagen "verpleegmiddelen" vielen onder de Opperbevelhebber maar de uitvoering was in handen van de Stellingcommandant.

De Stellingcommandant stond direct onder de Minister van Oorlog en was tevens commandant van de Eerste Militaire Afdeling (1880-1922). De Eerste Militaire Afdeling omvatte grote delen van de provincies Noord en Zuid-Holland en het deel van de provincie Utrecht ten westen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

In vredestijd was er alleen een kleine staf en geen troepen. De oefeningen vonden zelden plaats met de troepen, m.n. het Veldleger, die na terugtrekking de feitelijke verdediging met de geboden middelen moesten uitvoeren.

Zie ook Stafkwartieren voor de aan de Stellingcommandant ondergeschikte sector- en groepscommandanten.

Omgeving:

De originele situatie rond alle drie de locaties is behouden: stedelijk landschap.

Flora & Fauna:

-

Eigenaar:

-

Gebruiker:

Plantage Franschelaan: Particulier?
Hemonystraat: Diversen
Prof. Tulpplein: Amstel Inter-Continental Amsterdam (Amstel Hotel)
Keizersgracht: Diversen

Gebruik:

Plantage Franschelaan: Kantoor en woning(en)
Hemonystraat: Woningen
Prof. Tulpplein: Hotel
Keizersgracht: Kantoorruimte

Monument status:

Plantage Franschelaan: Rijksmonument
Hemonystraat: Geen
Prof. Tulpplein: Rijksmonument
Keizersgracht: Rijksmonument

Onderhoud:

Plantage Franschelaan: In gebruik
Hemonystraat: In gebruik
Prof. Tulpplein: In gebruik
Keizersgracht: In gebruik

Amstelhotel

Het luxeste hotel van Amsterdam aan de oever van de Amstel. Tijdelijk huis van wereldsterren en... de Stellingcommandant.
(Foto: © René Ros, 2003)

Groepsfoto

Een groepsfoto van de Stellingcommandant en zijn staf op de trap van het Amstelhotel tijdens de mobilisatie van 1914-1918.
(Foto: collectie Nationaal Militair Museum / Jaap de Zee, 1916)

Hemonystraat

Plantage Franschelaan

Keizersgracht

 

Het pand aan de Hemonystraat 12, hoek Hemonylaan (boven).
De voorgevel van het statige pand aan de Keizersgracht. Geheel rechts de toegangsdeur tot nummer 730, bij de trap is nummer 732 (onder).
(Foto's: © René Ros, 2003)
De rechter helft van het gebouw aan de Plantage Franschelaan is nummer 2.
(Foto: © René Ros, 1999)
Bureau Landstormkorps Bureel Eerstaanwezend-
schap Amsterdam

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op foto-locatie site Panoramio Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

www.stelling-amsterdam.nl wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Fort Resort Beemster herbergt een van de meest luxueuze wellnessresorts met hotel van Nederland. In de karakteristieke sfeer van het fort beleeft u wellness zoals u nog nooit heeft ervaren. (Advertentie)
 
 
 
Maas+deNatris verrichten militair-historisch onderzoek op het snijvlak van defensie en samenleving en vertalen dat naar gedrukte en digitale media. (Advertentie)