Sluit [X]   
 

Fort aan het Pampus in 1991: Koningin Beatrix brengt informeel bezoek te Muiden

© 1999-2019, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 25-5-2019

Nieuwsbrief

Nieuwsgierig? Lees deze nieuwsbrief maar!Nieuwsbrief 476

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
21ste jaargang, nummer 476, 15 mei 2019

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

Op het Forteiland Pampus kan je nu met een luchtballon over de Stelling vliegen, zo staat in het eerste artikel. Het tweede artikel is ons eigen perspectief daarop. Meer valt er hier niet over te zeggen, lees de artikelen maar.
Er is veel belangstelling voor de dagexcursie in juni maar er zijn inmiddels twee extra busjes geregeld zodat er weer wat plaatsen beschikbaar zijn. Haast je als je mee wilt!

Tenslotte een artikel over de grafstenen op Fort bij Vijfhuizen en onze poging om te achterhalen welke mannen daarvan in de Stelling gemobiliseerd zijn geweest.

Lees deze nieuwsbrief op: http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/2019/nieuwsbrief-476/
Overig kort nieuws op het Stelling Forum: http://forum.stelling-amsterdam.nl/

De volgende nieuwsbrief zal waarschijnlijk op 12 juni verschijnen.

Veel leesplezier!
René Ros
http://doccentrum.stelling-amsterdam.nl/

Tip: houd de cursor boven elke afbeelding om een beschrijving te zien.

 

Dienstberichten

- Van de familie vernamen we dat in februari 2019 Ton de Grave op 96-jarige leeftijd is overleden. Hij was de zoon en naamdrager van J.L.A. de Grave, de Groepscommandant Westzaan tijdens de Eerste Wereldoorlog. In 2002 heeft hij geholpen met het maken van een biografie voor deze website. Hij was een aardige en bijzondere man die met trots de herinnering aan zijn ouders levend wilde houden.
Groepscommandant De Grave

- De thema-nieuwsbrief 'Onderduik en verzet' is al vaak gelezen. Ben jij er in de overvloed aan WO2 artikelen en documentaires nog niet aan toe gekomen?
Thema-nieuwsbrief 'Onderduik en verzet'

- De vrijdag na Hemelvaart, 31 mei, is onze bibliotheek op Fort Uitermeer ook open. Mocht je dan een vrije dag hebben en langs willen komen, je bent van harte welkom.
Bibliotheek

 

Nieuwe attractie op Forteiland Pampus

Tekst: Stichting Forteiland Pampus.
Foto's: Karym Ahmed (Stichting Forteiland Pampus).

Burgemeester en gedeputeerde in ballonmand.UNESCO-werelderfgoed Stelling van Amsterdam is sinds 18 maart een nieuwe attractie rijker. ‘Het geheime Wapen van Amsterdam’ werd gisteravond door de burgemeester van Gooise Meren en de gedeputeerde van de provincie Noord-Holland op Forteiland Pampus geopend. In ‘Het geheime Wapen van Amsterdam’ maakt de bezoeker een virtuele panoramavlucht over de Stelling van Amsterdam.

De Stelling van Amsterdam mag zich, samen met ook de grachtengordel, rekenen tot een van de tien Nederlandse UNESCO-werelderfgoederen. Erfgoederen met deze status gelden wereldwijd als hoogst gewaardeerd. Forteiland Pampus staat te boek als het boegbeeld van de Stelling van Amsterdam en vertelt het grote verhaal over dit UNESCO-werelderfgoed in en om onze hoofdstad.

Dankzij hypermoderne opnametechnieken en een groot panoramascherm kan de bezoeker op Forteiland Pampus de Stelling van Amsterdam nu beleven in een virtuele ballonvaart. De bezoeker maakt kennis met de Stelling aan het begin van de vorige eeuw en krijgt te zien hoe het huidige landschap rondom onze hoofdstad nog altijd beïnvloed wordt door die toenmalige verdediging. Met deze nieuwe attractie wordt een uniek Amsterdams verhaal eindelijk aan het grote publiek getoond op een manier die nog niet eerder bestond. Bovendien is de attractie ook meertalig en daardoor toegankelijk voor het steeds verder toenemende internationale publiek uit Amsterdam en omstreken.

Burgemeester en gedeputeerde schieten kanon.Gedeputeerde van de provincie Noord-Holland Joke Geldhof en burgemeester van Gooise Meren Han ter Heegde openden deze nieuwe attractie met een ferm kanonschot vanaf het dak van het fort. Met op de achtergrond, de zonsondergang boven de skyline van Amsterdam en een prachtig decor van uitgelichte vliegers, was het een sprookjesachtige avond.

Forteiland Pampus is van april tot en met oktober geopend voor publiek van dinsdag tot en met zondag, alsmede op 2e Pinksterdag.

Forteiland Pampus
Fort aan het Pampus

 

Vliegen over de Stelling

Tekst: René Ros (Kenniscentrum Waterlinies & Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam)
Foto's: René Ros.
Met dank aan: Stichting Forteiland Pampus.

Opening bezoekerscentrum in 2018.In juli 2011 opende, de net aangetreden, gedeputeerde Geldhof het Pampus Experience annex Bezoekerscentrum Stelling van Amsterdam op Fort aan het Pampus. Na acht jaar was vooral de film aan vervanging toe. Bij deze een blikje achter de schermen vanuit mijn perspectief. Moet je je voorstellen hoeveel tijd het de personen heeft gekost die het echte werk moesten doen!

Het is september 2018 als ik in de bibliotheek op Fort Uitermeer bezoek ontvang van twee personen die bezig zijn met het uitwerken van de plannen. De plannenmakerij en de fondsenwerving was voltooid. En het idee van de ballonvlucht is er al, met de ballonvaarder als verteller. De vluchten met helikopters en drones, om 360-graden beelden te maken, werden gepland. "Is dit geïnspireerd op onze luchtfoto's?", vroeg ik me af en dacht "dat zou een heel leuk effect zijn!".
Ik beantwoord vragen over locaties en waar een bepaald onderwerp het best zichtbaar is, zo goed mogelijk. We buigen ons over de oude kaart, de techniek van het inunderen en het, dan nog niet gepubliceerde, Stelling Boek wordt al nuttig toegepast.

In de periode daarna krijg ik meerdere versies van het script voor de ballonvaarder voorgelegd. We willen veel vertellen en er is maar zes minuten tijd zodat de tekst steeds wat korter wordt. Tot mijn opluchting vervallen er geen hele onderwerpen zoals logistiek, maar het menselijke verhaal krijg ik er helaas niet tussen. Tenslotte durfde iemand zich de hele dag met mij in een kamer op te sluiten, om foto's van alle forten uit te zoeken voor de nieuwe geokaart.
Op diverse manieren zie ik ook de resultaten van 20 jaar onderzoek op een mooie manier gebruikt worden. Van Artis tot zeppelin.

Je loopt door de kamer van de Stellingcommandant, krijgt het 'bioscoopjournaal' van 1912 te zien en stapt in een ballonmand om een vlucht over de Stelling te maken. De video-presentatie is erg leuk gedaan, de techniek had ik nog nergens anders gezien en de inhoud is mooi afgemeten en begrijpelijk.
Ook nieuw zijn vier schermen waar je allerlei informatie over de objecten in de Stelling kunt vinden, de geokaart. Je kan je postcode invoeren maar je kan ook door de kaart bladeren, om ter plekke enige informatie over de objecten te krijgen.
Als je na afloop nog meer forten van boven wilt zien dan kan dat, de luchtfoto's van alle Stelling-forten en een selectie van de NHW-forten zijn dit seizoen in de droge gracht te bewonderen.

Bezoekers tijdens de ballonvaart.In de avond van 18 april jl. was het dan zover. Forteiland Pampus is een mooie feestlocatie én een bijzondere plek om naar de zonsondergang te kijken. In ons gezelschap waren twee personen die een toegangskaartje hadden gewonnen in een verloting onder de donateurs van het documentatiecentrum.
Na een aantal toespraken werd een kanon afgeschoten en steeg een ballon enige meters op. In de westelijke koepelschacht van het fort konden de genodigden de nieuwe ballonvaart zelf beleven. Maar iedereen leek te denken dat het er wel druk zou zijn en ging eerst naar de borrel.
Burgemeester Ter Heegde en, de bijna afgezwaaide, gedeputeerde Geldhof maakten de eerste vlucht. En wij de tweede...

Op zaterdag 18 mei nemen Otto Bodemeijer en René Ros om 10.30 uur de boot van Muiden naar Pampus. Als je met ons langs de luchtfoto's wilt lopen en de ballonvlucht wilt maken, dan is dit wellicht een leuke gelegenheid?
Een bezoek aan het Fort aan het Pampus is altijd een bijzondere ervaring maar zeker met de nieuwe ballonvaart.

Forteiland Pampus
Fort aan het Pampus

 

Dagexcursie Stelling van Amsterdam 2019 (H)

Lunch in Fort aan den Ham in 2018.Op zaterdag 22 juni as. zal voor het achttiende jaar de geheel verzorgde, unieke dagexcursie naar een deel van de Stelling van Amsterdam plaatsvinden. We bezoeken een viertal forten in de Sector Ilpendam en enkele andere objecten tijdens een rondrit door het gebied.

We beginnen met een bezoek aan het verbouwde Fort aan de Nekkerweg met daarin het Fort Resort Beemster. Daarna gaan we via Beemster's inlaatsluis naar Fort aan de Middenweg. Dat fort zien we in haar nog verlaten inrichting voordat de verbouwing tot bed & breakfast begint. Hier zal ook de lunch verzorgd worden.

Vervolgens bezoeken we het normaal ontoegankelijke Fort bij Marken-Binnen met daarin het brandweeroefencentrum. De wandeling over de 'Weg dwars door den Polder Wormer, Jisp en Nek' zal een bijzondere polder-belevenis worden! Na een korte consumptie rijden we naar het Fort benoorden Purmerend. In dit fort is een wijngroothandel gevestigd en kan de kleine voorraad in het fortgebouw en de grote voorraad in de nieuwbouw bekeken worden.
Kortom, veel mooie locaties te zien en in goed gezelschap!

De dag begint om 9.30 uur en duurt tot ongeveer 17.00 uur. Alle kosten zijn inbegrepen in de deelnamekosten en onze donateurs krijgen korting.
Het aantal deelnemers is beperkt en door voorinschrijving door donateurs is een deel van de plaatsen al geboekt. Meer informatie is te vinden op de webpagina over de dagexcursie en daar kunt u zich ook aanmelden.
U bent van harte welkom om deel te nemen en u kunt zich vanaf heden aanmelden! En neem gerust een familielid, kennis of collega mee.

We hebben besloten twee extra busjes in te zetten dus er zijn weer plaatsen beschikbaar!
Er zijn nog maar 12 plaatsen! Aanmelden kan tot en met 15 juni!

Dagexcursie Stelling van Amsterdam

 

Dood sluipt terug op Fort bij Vijfhuizen

Tekst: René Ros.
Foto's: René Ros en Carolien Vernout.
Met dank aan: Raymond Gaveel, Carolien Vernout.

Tussen 2006 en 2008 is het kunstwerk "Sluipweg waarlangs de dood heeft weten te ontsnappen" door Hans van Houwelingen op het Fort bij Vijfhuizen aangelegd. Het bestaat uit de grafstenen van elders geruimde graven die een nieuwe plek hebben gekregen. Is er een verhaal te vertellen over personen op de grafstenen en hun verband met de Stelling? Misschien zelfs met het Fort bij Vijfhuizen?

Begin van de Sluipweg op Fort bij Vijfhuizen.Op zich is het vreemd om grafstenen te plaatsen op een bouwwerk dat eigenlijk helemaal niet bedoeld was om te doden maar om daar mee af te schrikken. De grafstenen herinneren ook niet aan mensen die met het fort te maken hebben gehad.
Gezien onze eerdere ervaringen met onderzoek naar personen en hun graven, ontstond de vraag of te achterhalen is of de mannen op de grafstenen wellicht in de Stelling gemobiliseerd zijn geweest tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Vrijwilliger Caroline Vernout maakte foto's van de grafstenen met namen van 81 mannen met een geboortejaar waarbij ze in de mobilisatie 1914-1918 tussen de 18 en 40 jaar oud waren. Ze typte de vaak slecht leesbare namen, geboorte- en overlijdensdatum over en deze gegevens werden in de database geïmporteerd. Om te beginnen werd daarmee on-line gezocht naar informatie over hun militieplicht en van 57 is daarover niets gevonden.
Acht mannen waren vrijgesteld wegens broederdienst of lichamelijke gebreken. Bij twee mannen was niet aangegeven bij welke eenheid ze werden ingelijfd en was verder onderzoek onmogelijk.

Van de resterende namen zijn door Raymond Gaveel en René Ros de papieren stamboeken en controlelijsten in het Nationaal Archief opgezocht. Daarin staan vrijwel alleen eenheden maar met de Bezettingsstaat 1913-1914 kan nagegaan worden op welke forten de eenheid was ingedeeld. Het bleek dat een achttal mannen in 1914 niet tot eenheden behoorden die manschappen voor de Stelling zouden leveren.
Een eerste voorbeeld daarvan is Petrus Hoetjes (1887-1963) uit Heiloo. Hij werd bij het 10e Regiment Infanterie (Haarlem) ingelijfd maar in 1913 overgeplaatst naar het 21e Regiment Infanterie te Den Helder en Hoorn. Mogelijk dat hij in de Stelling van Den Helder was gemobiliseerd.
Met de tweede persoon komen we wel dichterbij. Herman Diderich Lüsschen (1883-1973) werd in 1908 ingelijfd bij het 2e Regiment Vestingartillerie (Amsterdam) en in 1913 overgeplaatst naar het 1e Regiment Vestingartillerie (Naarden). In december 1915 werd deze kanonnier overgeplaatst en de straflijst is toen ondertekend door "De Commandant der Werken a/d Karnemelksloot". Hij was dus in een van de verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie gemobiliseerd.

Plaatsen van nieuwe grafstenen in de Sluipweg.Acht mannen waren ingelijfd bij de huis-regimenten maar drie van hen bleken toch te jong of te oud om gemobiliseerd te zijn geweest. Weliswaar kan Willem Frederik Jacobus Rentmeester (1899-1987) nog als 39-jarige in 1939 zijn gemobiliseerd.
Blijven er maar vijf over waarvan vier hebben deelgenomen aan de oefening bij Uithoorn in 1912. Omdat elk een korte biografie heeft gekregen, volgen hieronder samenvattingen van eerst de infanteristen en dan de artilleristen.

Anthon Ferdinand van der Valk (1886-1955) werd ingelijfd bij het 7e Regiment Infanterie. Bij de mobilisatie had hij nog niet de leeftijd bereikt om bij de Landweer ingedeeld te zijn. Als infanterist moet hij dan elders gelegerd zijn, mogelijk op grenswacht zoals ook Soldaat Van de Vrande.
Folkert Jonker (1883-1956) werd geboren in Den Helder en werd ingelijfd bij het 1e Regiment Infanterie (Assen). Nadat hij in 1911 naar Amsterdam verhuisde, werd hij ingedeeld bij de 1e Compagnie van het 23e Bataljon Landweer Infanterie. Die eenheid was ingedeeld op Fort bij Velsen en dat staat opmerkelijk genoeg ook op zijn controlelijst voor 2 augustus 1914: "aangekomen te fort bij Velsen".

Grafsteen van Pieter Oostwouder.Van Hendricus Abcouwer (1889-1951) is helaas geen controlelijst gevonden. Zijn eerste opkomst was in 1909 bij het 2e Regiment Vestingartillerie en het is aannemelijk dat hij in de Stelling gemobiliseerd was maar een locatie is onbekend. In augustus 1916 ging hij over naar de Landweer maar de kans is klein dat hij daarmee nog in de Stelling gelegerd was.
Dirk Lüsschen (1879-1950) was de oudere broer van de hierboven genoemde Herman Diderich Lüsschen. Zijn eerste opkomst was bij het 2e Regiment Vestingartillerie. In 1913 werd hij overgeplaatst naar het "3e Comp., II Bat., 2e Regiment Landweer Vestingartillerie" en deze eenheid zat tijdens de mobilisatie verspreid over de forten Kwadijk, Benoorden Purmerend, Nekkerweg, Middenweg, Veldhuis en Velsen. Hij moet tot uiterlijk december 1918 op een of meer van deze forten gelegerd zijn geweest.
Ook Pieter Oostwouder (1888-1979) werd ingelijfd bij het 2e Regiment Vestingartillerie. Bij de mobilisatie ging hij "in onderhoud bij Det. Werk aan het IJ voor Diemerdam". Hij werd ook enkele maanden bij de Groep Halfweg en op het Stelling Stafkwartier geplaatst. Het is een raadsel wat een eenvoudige artillerie-sergeant daar deed. Zijn controlelijst vermeldt daarna helaas niets meer.

Na de eerste opkomst in 1908 en de herhalingsoefening in 1911 staat in de controlelijst van Pieter Oostwouder dat hij met verlof ging naar Vijfhuizen. Hij moet daarom in Vijfhuizen gewoond hebben en dat is het enige verband dat tussen de grafstenen en Vijfhuizen is gevonden. Met vijf gevonden personen is het resultaat wat mager maar toch mooi dat een aantal grafstenen een relatie met de Stelling hebben gekregen.

Op zaterdag 8 juni om 13.00 zullen Carolien Vernout en René Ros op het Fort bij Vijfhuizen even stilstaan bij de grafstenen. Daarbij zullen we wat meer details over elk persoon vertellen zoals sommige straffen die ze kregen. Als je daarbij aanwezig wilt zijn, dan zien we je graag op dat tijdstip bij de rechter (noordelijke) keelkazemat van het fort. Aanmelden is niet nodig.

Korporaal Abcouwer (nieuw)
Soldaat Jonker (nieuw)
Korporaal Lüsschen (nieuw)
Sergeant Oostwouder (nieuw)
Soldaat? Van der Valk (nieuw)
Fort bij Vijfhuizen
Fort bij Velsen
Kustbatterij bij Diemerdam
Fortmanouevres 1912
Project 'Sluipweg' door Hans van Houwelingen

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. Activiteiten zoals rondleidingen worden mogelijk door andere partijen georganiseerd en de verantwoordelijkheid voor inhoud, uitvoering e.d. ligt geheel bij de betreffende partij. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Bureau Meerzijdig let op meerdere zijden bij support, mediation, procesbegeleiding en trainingen. (Advertentie)
 
 
 
Onderzoek, studie en informatie met betrekking tot het erfgoed van de waterlinies in Nederland. (Advertentie)