Sluit [X]   
 

Minister A.E. Reuther in 1879: Minister van Oorlog in het kabinet-Van Lynden van Sandenburg

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 2-8-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 261

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam, nummer 261
(9de jaargang, 17 januari 2007)

Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/>

Deze nieuwsbrief is, met illustraties, ook te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/>
Daar is ook informatie te vinden over deze nieuwsbrieven, het aanmelden en het archief.

Heb jij informatie die via deze nieuwsbrief aan ge-interesseerden gezonden kan worden? Stuur de informatie dan aan <e-mail adres vervangen door formulier>.

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

Hierboven staat achter de artikelen, indien van toepassing, welke gemeente het betreft.

 

Inleiding

Deze nieuwsbrief begint met een artikel over het politieonderzoek naar de Liniewal Starnmeerpolder. Gedurende het onderzoek mocht er niet over bericht worden en uw redacteur heeft zich daar keurig aan gehouden.
Het tweede artikel gaat over een deel van de vele, vele schilderingen die de afgelopen tijd in het Fort benoorden Spaarndam zijn gevonden. Waarbij je je toch afvraagt of deze bij veel meer forten onder de witkalk verstopt zitten.
Vervolgens een leuk artikel over de fortwachterswoning van Fort bij Vijfhuizen die niet door het Ministerie van Oorlog blijkt te zijn gebouwd. En zelf doe ik verslag van een wandeling naar de afgelegen en vergeten Boerensluis.
Tenslotte een persbericht over een diefstal op het Fort aan de Drecht en de inmiddels vertrouwde archiefkruimels.

Zo langzaamaan is de achterstand van gereedstaande nieuwsbrieven weggewerkt. Maar er zijn nog veel archief-aantekeningen te verwerken en ik wil deze winter toch minstens een keer in een archief zitten.
De volgende nieuwsbrief staat klaar en bevat volgens mij zeer interessante informatie over een mysterieus complex in de gemeente Haarlemmermeer. Tot volgende week!

Reageren op deze nieuwsbrief kan op het Stelling Forum: <http://forum.stelling-amsterdam.nl/>
De volgende nieuwsbrief zal op 24 januari verschijnen.

René Ros

 

Liniewal Starnmeerpolder 3

Zoals de meeste lezers nog zullen weten is in mei vorig jaar hier gemeldt dat de Liniewal in de Starnmeerpolder helemaal afgegraven was (zie Nieuwsbrief 239). Alhoewel het afgraven ervan al tweemaal eerder (2000 en 2002) in een nieuwsbrief was gemeldt, was er nu plotseling wel belangstelling voor de liniewal. Zelfs het RTL Nieuws werd ermee gehaald.
Binnen enkele dagen werd uw redacteur gebeld door een agent van de milieupolitie, Korps Noord-Holland-Noord. Een week na publicatie liepen we in de weilanden, ontmoette de eigenaar, en werd mijn verklaring opgenomen. Daarna werden nog andere personen verhoord en archiefmateriaal geraadpleegd.

In november 2006 hebben de laatste verhoren plaatsgevonden en ging het dossier naar de Officier van Justitie. Het duurt vermoedelijk 6 tot 12 maanden voordat de officier besluit het dossier in behandeling te nemen of te seponeren.
Van de betrokken overheden is alleen bekend dat de provincie Noord-Holland onderzoekt hoe zij haar handhaving en controle kan verbeteren. Overigens zijn in de Grebbelinie recent twee liniewallen hersteld.

Liniewal in de Starnmeerpolder: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/starnmeer/>
Nieuwsbrief 239: <http://www.stelling-amsterdam.nl/225-249/nieuwsbrief-239.htm>
Nieuwsbrief 240: <http://www.stelling-amsterdam.nl/225-249/nieuwsbrief-240.htm>
Grebbelinie: <http://www.grebbelinie.nl/>

 

Verborgen kunst in Fort benoorden Spaarndam 1

Door Jurgen Lamers, medewerker Stichting Krayenhoff.
Foto's: Henk Boonstra, medewerker Stichting Krayenhoff.

Op het Fort benoorden Spaarndam, zijn de afgelopen maanden heel wat ontdekkingen gedaan.
In het laatste jaar is het fort toegankelijk gemaakt en is de meeste rommel geruimd. Nu hebben we eindelijk eens de tijd om goed op zoek te gaan naar de verborgen geschiedenis van het fort. Met lantaarns speuren we de muren af, en we hebben hierop vele oude opschriften gevonden.

Een van de spectaculairste vondsten zijn toch wel de vele tekeningen en lambriseringen die zeer waarschijnlijk, aan de stijl te zien van voor of tijdens de mobilisatie 1914-1918 stammen. In vrijwel iedere kamer vinden wij Jugendstil en/of Art Nouveau geschilderde lambriseringen. Er is geen kamer gelijk.
De lambriseringen verschillen van enkele eenvoudige strepen tot meerkleurige ingewikkelde schilderingen. Zelfs in kleine ruimten zoals die van de telegrafist is er een. In een andere ruimte zijn de wanden voorzien van tweekleurige roosjes die in een verspringend motief op de wanden geplaatst zijn. Ook in de noordelijke keelkazemat is een eenvoudig motiefje aangebracht.

Verder ontdekten wij afgelopen week dat er in de kantine op het gewelf een mooie oranje lambrisering zat (zie foto boven). Deze was nog helemaal gaaf en liep door over het hele plafond. Sommige versieringen zijn zo aangetast door het vocht, de tijd en zijn zo verweerd, dat we nu proberen de repeterende stukjes bloot te leggen, in de hoop het later als de kans zich voordoet ze weer met sjablonen in de juiste kleuren aan te brengen. Om deze tekeningen en lambriseringen aan het licht te brengen, verwijderen wij zeer voorzichtig de, vaak al beschadigde en verweerde laatst aangebrachte kalklagen, en proberen dan een beeld te krijgen van wat er onder zit.
Onze angst is dat bij restauratie alle muren kaal gemaakt zullen worden en alles zal verdwijnen.

Bij dit werk komen we ook veel van de originele kleuren van het fort tegen uit de tijd van de mobilisatie. We zien hemelsblauw, kobaltblauw, okergeel, licht en donker grijs en een soort steenrood. Als ik mij een voorstelling probeer te maken was het een gezellig fort en werd er van alles gedaan om de sfeer te bevorderen. Betongrijs heb ik dan ook nergens aangetroffen. Ik heb bijna alle forten in de Stelling gezien. En ik moet zeggen dat dit wat schilderingen betreft zonder meer het mooiste fort is.
In een volgende nieuwsbrief hoop ik wat meer te vertellen over de tekeningen.

Fort benoorden Spaarndam: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spaarndam-noord/>
Stichting Krayenhoff: <http://www.stichting-krayenhoff.nl/>

 

Fortwachterswoning in Vijfhuizen

Tekst: Wim Wegman, Haarlems Dagblad (samenvatting door René Ros)
Aflevering 29 uit de serie 'Sporen' over de Haarlemmermeerspoorlijnen.

Als een duveltje uit een doosje duikt ze opeens op uit de bestekken van de Haarlemmermeerlijnen: de 'militaire woning te Vijfhuizen'. De bestektekening is in de stijl van de andere gebouwen langs dit spoor; een onmiskenbare art-nouveau-achtige zwierigheid. Maar het gebouwtje zelf lijkt helemaal niet op de spoorhuizen van de Haarlemmermeerlijnen. Het is veel eenvoudiger, meer recht-toe, recht-aan. En toch moet het huis iets met de Haarlemmermeerlijnen te maken hebben.

De woning oogt tegenwoordig verwaarloosd. De verf op de kozijnen begint hier en daar al open te barsten. Hoewel de gordijnen zijn gesloten, is wel duidelijk dat er al tijden niemand binnen is geweest. Op de vensterbanken ligt een dikke laag stof, op het terras achter het huis ligt een grote hoop sloopafval. De tuin is een kleine wildernis, maar dank zij een paar gigantische, heerlijk geurende seringen een aangename plek.

Maar goed, wat is nu de band met de Haarlemmermeerlijnen? Het omvangrijke archief van historicus en schrijver Russer in het gemeentearchief van Haarlemmermeer geeft geen directe aanwijzingen. Ook in de verslagen van de Raad van Toezicht, die de aanleg van het spoor begeleidde, is er geen enkele vermelding te vinden.
Dan eindelijk, in een blauwdruk van de spoorlijn tussen Aalsmeer en Haarlem, komt er iets van een aanknopingspunt voor. Naast de spoorbaan, even voorbij station Vijfhuizen, is op de blauwdruk een blokje getekend met de tekst 'te verplaatsen woning'. Waar die woning naar toe moet, is er niet aangegeven, maar het is allemaal wel opvallend dicht in de buurt van de fortwachterswoning.

Amateurhistoricus Cor Wies komt met dezelfde aanwijzing op de proppen, plus wat stukken die het beeld meteen compleet maken. In het Gemeente-archief heeft hij een bouwvergunning uit 1911 gevonden voor 'eene militaire woning aan den weg langs fort Vijfhuizen [..] ter vervanging der bestaande woning'. Vermoedelijk omdat de oude fortwachterswoning door de aanleg van de spoorlijn feitelijk werd afgesneden van het fort moest de Hollandse Electrische Spoorwegmaatschappij (H.E.S.M.) op haar kosten een nieuwe fortwachterswoning neerzetten. Vijfhuizenaar Dick de Waal Malefijt vindt het definitieve bewijs: de bepaling dat de H.E.S.M. de oude fortwachterswoning pas mocht afbreken als de nieuwe klaar was.

Raadsel opgelost. Zo blijkt de fortwachterswoning een huis te zijn dat door een spoorwegmaatschappij is gebouwd en desondanks geen spoorwoning is. Dat maakt zo'n simpel pandje toch weer uniek, nietwaar?
 
Fort bij Vijfhuizen: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/vijfhuizen/>
Spoorwegen in de Stelling: <http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/extra/spoor/>
Haarlemmermeerspoor: <http://www.haarlemmermeerspoor.nl/>

 

Boerensluis

Enige weken geleden, als poging om van de drukte te ontsnappen, maar een stuk gewandeld. Met twee mede-bestuursleden de kleine Stelling-onderdelen rond Krommeniedijk opgezocht; voor hen was het een verrassende tocht. De Boerensluis kende ik nog niet omdat het zo afgelegen ligt - nu een mooi doel voor een wandelingetje van 4 km - en vermoedde dat er niets van over was. Het werd een leuke verrassing voor ons en jullie.

Over de dijk van de Polder het Woud (tegenwoordig Krommenieër Woudpolder) eerst naar de Woudaapsluis, ook een civiele schutsluis met een militaire aanpassing. De kleine sluis is al sinds ca. 1989 een provinciaal waterstaatkundig monument maar in de beschrijving gaf men nog geen functie van de sponning en een verband met de Stelling. Hier al een weids uitzicht over de inklinkende veenpolder, maar de tocht ging verder.
Langs het Noordhollands Kanaal, bijna tegenover Fort bij Marken-Binnen, vonden we naast een woning de dichtgestorte Boerensluis. Heel vreemd in de dijk gelegen met een paadje eroverheen. Qua afmetingen komt het overeen met de Woudaapsluis en de sluis bij Fort Uitermeer, en is ook van baksteen met hardstenen sluishoofden.
De gedenksteen 'gebouwd' met de namen van de dijkgraaf e.a. zit in een wand maar is zonder jaartal. Opmerkelijk genoeg ook een gedenksteen 'gesloten' met de tekst "1984 ... Gesloten door Waterschap Het Lange Rond". En met een sponning in het midden van de sluiskolk, voor een tolklepraam, om de polder te kunnen inunderen. De (extra) kosten stonden op de Vestingbegrooting van 1900.
We realiseren ons de samenhang weer als we op 2,5 km afstand de keelkazemat van het Fort bij Krommeniedijk zien.

Inundatiestation Krommeniedijk: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/inundaties/lijst-krommeniedijk.htm>
Inunderen (o.a. tolklepraam): <http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/extra/inundaties/>
Fort bij Marken-Binnen: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/marken-binnen/>
Fort bij Krommeniedijk: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/krommeniedijk/>

 

Kunstroof Fort aan de Drecht

Bron: Persbericht Vereniging Huurderbelangen Fort aan de Drecht d.d. 10 januari jl.

In de nacht van vrijdag 5 op zondag 7 januari 2007 zijn er vanaf het terrein van het Fort aan de Drecht te Uithoorn 3 bronzen beelden weggenomen van kunstenaar Gerard van Hulzen.

De bronzen beelden zijn met geweld van de sokkel gerukt en waarschijnlijk in een bestelwagen of kleine vrachtauto geladen.

Kunstenaar Gerard van Hulzen is ernstig gedupeerd. De schade wordt geschat op 30.000 euro. De kunstenaar voelt zich geamputeerd, en emotioneel beschadigd. Verder laat hij weten in een klap aan de grond te zitten. De politie vermoed dat de kunstroof is gepleegd vanwege de waarde van het brons. Eventuele getuigen kunnen zich melden bij de politie Amsterdam Amstelland op telefoonnummer: 0900-8844.

Fort aan de Drecht: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/drecht/>
Atelier Gerard van Hulzen: <http://www.gerardvanhulzen.nl/>
Vereniging Huurderbelangen Fort aan de Drecht: <http://www.fortaandedrecht.nl/>

 

Archiefkruimels

- In een brief van 18 augustus 1945 vraagt het Bijzonder Gerechtshof Amsterdam na te gaan of de, waarschijnlijk voor de Stelling gebouwde, Stoommeelfabriek 'Vrede' ingericht kan worden als Bewarings- en Verblijfkamp voor de "herberging van 1000 gevangenen". <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zaandam-meel/>

- Het deel van de Geniedijk Haarlemmermeer waarover de rijksweg 4 loopt werd in 1950-1951 door het Ministerie van Defensie overgedragen aan het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/haarlemmermeer/>

- De voor de luchtverdediging in 1917 en 1918 omgebouwde kazematgeschut, zoals de Luchtafweerbatterij Ouderkerk, blijkt opgesteld te zijn geweest in 'geschuthokken'. Bovendien realiseerde men zich in 1918 dat spoorwegstations ook verdedigd moesten worden tegen 'den vliegmachien'. <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ouderkerk-tl/>

 

Overig

- Mijn kinderen (6 en 8) hebben met plezier het boek 'Het geheim van het Kruitpaleis' voorgelezen gekregen. Het is het verhaal van twee kinderen die op het Hembrugterrein hun geheime hut hebben, er liefdesbriefjes vinden en aangevallen worden door mariniers. <http://www.stelling-amsterdam.nl/algemeen/boeken/>

- De pagina over de Tulpkazerne (Duits gebruik van een Amsterdams kloostercomplex) heeft zijn plaats gevonden en is terug op de website: <http://www.stelling-amsterdam.nl/bunkers/amsterdam-tulpkazerne/>

- Rijkswaterstaat gaat in IJmuiden werkzaamheden verrichten aan het Middensluiseiland-West en Forteiland: <http://www.rijkswaterstaat.nl/wateroverzicht/noordzeekanaal/middensluiseiland/> (Met dank aan Michel Verhoeks)

- Al eens gehoord op Fort Hinderdam, maar nu drie exemplaren in de bomen van de Kustbatterij bij Diemerdam gezien: halsbandparkieten. <http://www.dierennieuws.nl/nw/art/200109/nw6244.htm>

- Een nieuwe website over de bouwwerken in de Vesting Naarden: <http://www.vestingnaarden.nl/>

- Het Gemeentearchief Amsterdam sluit op 31 maart de deuren aan de Amsteldijk en gaat als Stadsarchief Amsterdam op 7 augustus in Gebouw De Bazel open. <http://gemeentearchief.amsterdam.nl/>

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Het Hembrug Museum vertelt het verhaal van de wapen- en munitiefabriek die vanaf eind 19e eeuw tot 2003 op HEMbrug in Zaandam gevestigd was. (Advertentie)
 
 
 
Forten Info over verdedigingswerken en militair erfgoed zoals forten en bunkers. (Advertentie)