Sluit [X]   
 

Buskruitfabriek De Krijgsman in 2004: sluiting Muiden Chemie International

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 10-5-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsgierig? Lees deze nieuwsbrief maar!Nieuwsbrief 398

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
14de jaargang, nummer 398, 25 juli 2012

Een nieuwsbrief van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam met informatie over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

Nieuwsgierig? Lees deze nieuwsbrief maar!Toevallig gaan veel artikelen in deze nieuwsbrief over 'beplanting'. Het eerste artikel gaat echter over de grote, geheime stafkaart waarop bijna alles van de Stelling staat aangegeven. Welke boerderijen werden gebruikt als stafkwartier?
Kaarten van de Heidemij met beplantingen komen in twee artikelen aan bod. Op de Voorpositie bij Cruquius is het groen grondig aangepakt, majoor Van Hall doet verslag. Maar ook een persbericht over een boek over beplantingen op verdedigingswerken.

Via LinkedIn heb ik het contact met een directeur van Brink's waardetransport hernieuwd en gevraagd of hij een ooggetuige wist om hun verhaal over Fort bij de Liebrug te vertellen. Alhoewel hij er niet zelf gewerkt heeft, weet hij er voldoende van om zelf het verhaal te vertellen. Misschien kan hij er meer over vertellen dan iemand die er gewerkt heeft; over een locatie waar collega's niet bij elkaar op de afdeling mochten komen. Het is een mooi en bijzonder verhaal geworden! Het zou leuk zijn als de schrijver een paar lezersreacties ontvangt.

Tussendoor nog aandacht voor de aanstaande festiviteiten vanwege 200 jaar Koninkrijk.
En als laatste artikel een vrij lang verslag, onder militaire censuur, van de derde expeditie naar de (leger)groene Legerplaats bij Oldebroek.

Lees deze nieuwsbrief op: http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/2012/nieuwsbrief-398/
Overig kort nieuws op het Stelling Forum: http://forum.stelling-amsterdam.nl/
Reageren kan door het contact-formulier te gebruiken.

De volgende nieuwsbrief zal waarschijnlijk op 5 september verschijnen. Bijdragen graag ruim van tevoren toezenden.
Zij die op vakantie gaan of zijn wens ik een goede vakantie. De thuisblijvers wens ik prettige werkdagen. De meesten zullen het niet druk hebben dus veel leesplezier met deze lange nieuwsbrief!

Veel leesplezier!
René Ros

Tip: houd de cursor boven elke afbeelding om een beschrijving te zien.

 

Dienstberichten

Het KLD luchtwachtcentrum in Amersfoort, waaraan onder andere een aantal posten tussen Amsterdam en Hilversum rapporteerden, blijkt nog te bestaan. Het was een hergebruik van een ouder pand en inmiddels verbouwd tot woning. Er is niet veel meer van te herkennen behalve de vide waar vanaf de officieren op de plottafel keken.
Korps Luchtwachtdienst

Leerzaam is dat het aantal donaties sterk afhangt van de aandacht die ik er aan schenk. De afgelopen tijd zijn er maar een paar donaties ontvangen zoals van:
Stichting Historisch Centrum Amsterdam-Noord

 

De geheime stafkaart

Met dank aan: Marco van Middelkoop (Aerophoto Schiphol).

Fragment van stafkaart Stelling van Amsterdam.De spion heeft de geheime stafkaart gestolen maar een digitale versie heb ik in 2004 van het Nationaal Archief gekregen uit dank voor het verzorgen van een lezing. De oorspronkelijke spreker was een paar weken eerder overleden...

De scan is 420 Mb (TIF) groot en zelfs als JPEG is het te groot om zo maar op de website te plaatsen.
Onlangs kreeg ik een tip voor software die dat wel mogelijk maakt en met donatiegelden is de software aangeschaft. De stafkaart is nu snel en eenvoudig te bekijken terwijl je diep kan inzoomen en lekker kan snuffelen.
Als je Internet Explorer 9 of elke andere webbrowser gebruikt kan je bovendien, middels een knopje, de kaart beeldvullend maken.
Extra moeite is gedaan om de stafkaart met Internet Explorer 8 en eerder te bekijken, maar dan moet Flash geïnstalleerd zijn en is beeldvullend bekijken niet mogelijk.

Maar wanneer is de kaart gemaakt? De hoofdverdedigingslijn staat al aangegeven van Uitermeer naar Muiderberg dus de kaart moet van na 1915 zijn. Vreemd, de kleur van het groepspark Halfweg geeft aan dat het in oorlogstijd moet worden gebouwd terwijl het al in 1905 is gebouwd.
Opvallend is dat de vier sectorparken als 'stellingpark' op de kaart staan. Als je inzoomt dan zie je dat die namen er later overheen geplakt zijn. In 1919 of 1921 werden de sectoren afgeschaft en sindsdien werden deze magazijncomplexen 'stellingpark' genoemd. Ook staat het Fort bij IJmuiden er niet meer op als onderdeel van de Stelling, het fort ging in 1920 over naar de kustverdediging.

Daarom denk ik dat de kaart in 1920 is gemaakt met vier kleine aanpassingen in 1921 voor de sectorparken. Dan is het ook aannemelijk dat de sectoren in 1921 zijn opgeheven en niet in 1919. Als opmaat naar de samenvoeging in 1922 met de Nieuwe Hollandse Waterlinie, dat nooit sectoren kende, tot de Vesting Holland?

N.B. Deze stafkaart is een mooi voorbeeld dat het verzamelen van documenten, voorwerpen en informatie niet de meeste tijd kost. Maar het toegankelijk maken (wat niet altijd mag) en duiding geven minstens net zo veel!

Stafkaart ca. 1920
Spion in de Stelling
Groepspark Halfweg no.1
Sectorparken

 

Heidemij in opdracht van Defensie, deel 1/2

Tekst: Teun Winkelman.

Bedrijfskaart Fort bij Vijfhuizen.Geachte René Ros,

Ik heb tussen 1984 en 1995 gewerkt bij de Heidemij in Arnhem op de afdeling Beheersplannen. Binnen die afdeling waren er twee "takken van sport": bosbouw en stedelijk groen.
Na wat reorganisaties in het begin van de jaren negentig werden bosbeheer en groenbeheer uit elkaar gehaald en kwamen we met de bosbouwpoot terecht bij een dochterbedrijfje.
Mijn taak lag voornamelijk op het bosbouwgebied: inventarisatiewerk en het schrijven van bosbeheersplannen en werkplannen voor diverse boseigenaren.

Het Ministerie van Defensie was een van de grotere opdrachtgevers in de persoon van Dienst Gebouwen, Werken en Terreinen (D.G.W.T.). Ik heb voor heel wat oefenterreinen (bos)beheerplannen geschreven.
Naast oefenterreinen zaten er vaak ook magazijncomplexen en kazernes in de opdrachten. Omdat op dat soort terreinen naast stukjes bos meestal ook grasvelden, heesters, perkjes etc. voorkwamen was het resultaat daar vaak een mengvorm tussen bosbeheer en stedelijk groen.
Om voor de werkplannen goede plaatsbepalingen mogelijk te maken werden de terreinen ingedeeld in vakken en afdelingen en werd e.e.a. op kaarten vastgelegd.
Originelen van plannen en de bijbehorende kaarten van particuliere eigenaren werden meestal in ons archief bewaard. Van de defensieterreinen werden de originelen met een aantal afdrukken altijd aan de betreffende opdrachtgever van D.G.W.T. geleverd, maar soms bleef er wel eens iets bij de Heidemij in het archief bewaard.

In 1995 moest nogmaals gereorganiseerd worden en toen zijn de activiteiten in het bosbeheer volledig afgebouwd. Ik werd als laatste ontslagen en heb de taak op me genomen om, tijdens de periode van werkloosheid, te proberen het originele archiefmateriaal zoveel mogelijk onder de terreineigenaren te distribueren. Gewoon omdat ik niet wilde dat veelal historisch materiaal op de vuilstort zou belanden. Het weinige aanwezige materiaal van Defensieterreinen bestond geheel uit kopieën en had dus geen speciale waarde. Dat heb ik dus vernietigd.
Een aantal geplastificeerde kaarten van D.G.W.T. mocht niet in de papiervernietiger en heb ik als "dienstgeheim" mee naar huis genomen, met het idee dat ik nog wel eens een van de contactpersonen bij DGWT zou tegenkomen om het aan te overhandigen. Dat heeft niet zo mogen zijn en ze hebben dus ruim 15 jaar hier in een la liggen verstoffen. Omdat volgens mij het merendeel van die terreinen inmiddels door Defensie is afgestoten, leek jouw archief me een beter doel dan uiteindelijk toch nog de vuilstort.

Met vriendelijke groet,
Teun Winkelman

Heidemij in opdracht van Defensie, deel 2
Eerstaanwezendschap Amsterdam der Genie (later D.G.W.T.)
Geschiedenis Nederlandse Heidemaatschappij /ARCADIS

 

Voorpositie bij Cruquius

Tekst en foto: Majoor b.d. Kees van Hall (officier 2e Genie Commandement).
Tekening: gemeente Haarlemmermeer.

Ontwerpschets Voorstelling bij CruquisSodeju!
Ik begrijp dat ook de gemeente Haarlemmermeer er nauwelijks naar heeft omgekeken. Terwijl het dé locatie is om het terugtrekken van eigen troepen op het nationaal reduit zichtbaar te maken. Geen heldhaftig verhaal maar toch...
Het moet 1918 zijn geweest toen ik voor het laatst op Fort bij Heemstede ben geweest. Formeel noemden we het toen 'Voorpositie bij Cruquius' en sindsdien hebben we er als Genie eigenlijk niet meer naar om gekeken.

Bijna het halve fort is onder twee wegen en een fabriek verdwenen. De gemeente had er zelfs grond gedumpt en moest het op aanmaning van de provincie weer verwijderen. Dat schijnt in 2001 te zijn gebeurd waarbij het profiel van de aardwerken is hersteld.
Wat de reden is om het terrein nu weer onder handen te nemen was me niet duidelijk, maar wellicht dat er een gemaaid en aangeharkt parkje moest komen vanwege de nieuwe woningen en het grootschalige verkoopgebeuren in de directe omgeving?

Dichtgezette schuilplaats op Voorstelling bij Cruquis met letters RREind 2011 was het gereed maar ik ben pas in het voorjaar van 2012 gaan kijken, toen het weer grasgroen was. Inderdaad is het nu gemaaid en aangeharkt, met vreemd genoeg enige ruige begroeiing in het midden.
Het klinkerpad lijkt geen terugtochtweg te symboliseren maar deed me denken aan de 'Yellow Brick Road', dé weg naar een succesvol en tastbaar resultaat.
Tastbaar zijn de acht schuilplaatsen zeker geworden. Ze waren vroeger zo onzichtbaar dat er twijfel was over het aantal!
Ze zijn weinig subtiel met beton dichtgezet en gezien de letters 'RR' in het beton wil iemand dat ze gebruikt gaan worden als graftombe voor onze webmaster?

Het terrein ziet er te netjes en weinig heldhaftig uit maar dat was blijkbaar de bedoeling. De fundering van het torenfort had een heldhaftige sfeer kunnen geven.
Op het informatiebord staat "de fundamenten van het fort zijn daarbij zichtbaar gemaakt" maar ze zijn nergens te zien, als ze er al zijn...

Voorpositie bij Cruquius
'Fort bij Heemstede' in Nieuwsbrief 47 (2001)
'Sorry, torenfort-deuren te smal' in Nieuwsbrief 288 (2008)
'Voorpositie bij Cruquius' op Stelling Forum

N.B. ReneRos.biz Monumentenadvies was niet betrokken bij het ontwerp maar heeft wel aan tekst en met een historische foto bijgedragen aan het informatiebord.

 

Boek Beplantingen op verdedigingswerken

Tekst: persbericht stichting Uitgeverij Matrijs.

Boek Beplantingen op verdedigingswerkenOp 3 juli jl. is het rijk geïllustreerde boek Beplantingen op verdedigingswerken gepresenteerd tijdens een symposium op Fort bij Vechten.
Met dit boek wordt de aanwezige kennis over historische beplantingen en het beheer van beplantingen op verdedigingswerken toegankelijk gemaakt voor terreineigenaren, natuurbeheerders, beleidsmakers, bestuurders, ontwerpers en anderen die zich met forten, vestingwerken en linies bezighouden

Eeuwenlang werden beplantingen van bomen en struiken gebruikt bij de verdediging van gebieden, steden en vestingen. Eerst op bijvoorbeeld individuele landweren, schansen en vestingsteden, maar later ook op militaire verdedigingslinies, zoals de Grebbelinie, de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Stelling van Amsterdam.

Beplantingen op verdedigingswerken beschrijft de geschiedenis van de verdediging van Nederland met verdedigingswerken en linies, waarna specifiek wordt ingezoomd op de rol van beplantingen op deze objecten in de loop der eeuwen. Verder geeft het boek handreikingen voor het beheer van beplantingen, waarbij nadruk wordt gelegd op de vier meest voorkomende militaire beplantingsvormen: opgaande bomen, hakhout, knotbomen en heggen. Afsluitend worden er ter inspiratie praktijkvoorbeelden gegeven voor de inrichting en het beheer van verdedigingswerken met het oog op de cultuurhistorische, de natuur- en recreatieve waarde van de beplantingen.

Beplantingen op verdedigingswerken door Martijn Boosten, Patrick Jansen en Ido Borkent, 17 x 24 cm., 180 blz., genaaid gebonden, ISBN 978 90 5345 448 0, rijk geïllustreerd in kleur, € 24,95.

Informatie en bestellen bij Uitgeverij Matrijs
Presentaties symposium

 

Heidemij in opdracht van Defensie, deel 2/2

Met dank aan Cor Wagemakers (vm. Provinciaal Militair Commandant Noord-Holland).

Geachte heer Winkelman,

Bedrijfskaart Fort Uitermeer.Hartelijk dank voor het door u in mij gestelde vertrouwen en de stapel kaarten uit 1977-1978 die ik als gevolg daarvan mocht ontvangen.
Ik trof een aantal grote overzichtskaarten (1:50.000) van de dienstkringen Naarden, Amsterdam en Den Helder aan waarop veel kazernes en magazijnen. Maar ook worden een aantal forten aangegeven als zijnde in beheer van de Heidemij voor die dienstkringen:

  • Fort bij Edam,
  • Fort aan de Nekkerweg,
  • Fort aan de Jisperweg,
  • Fort bij Krommeniedijk,
  • Fort aan Den Ham,
  • Fort bij Veldhuis,
  • Fort aan de St. Aagtendijk,
  • Fort Zuidwijkermeer,
  • Fort bij Penningsveer,
  • Fort bij Vijfhuizen,
  • Fort bij Kudelstaart en
  • Fort Uitermeer.

Met daarnaast vooral van de dienstkring Naarden bedrijfskaarten (1:2.500) van individuele terreinen waaronder drie forten: Fort Zuidwijkermeer, Fort bij Vijfhuizen en Fort Uitermeer. Op de bedrijfskaarten staat aangegeven welke soort beplanting er staat en soms het jaar van aanplant.

Militaire voertuigloodsen op industrieterrein Naarden.Één complex was me onbekend en dat was "Industrieterrein te Naarden". Een voormalig provinciaal militair commandant liet weten dat dit complex in gebruik is geweest bij de Verbindingsdienst van de Landmacht.
Uiteraard ben ik ter plekke gaan kijken. Vier voertuigloodsen zijn nog aanwezig en worden voor bedrijfsactiviteiten gebruikt.

De meeste kaarten zijn te groot voor mijn scanner zodat ik ze voorlopig niet op de website kan plaatsen. Maar uiteraard zal ik deze kaarten ter inzage geven aan personen die zich serieus met de militaire terreinen en beplanting bezig houden. Of voor tentoonstellingen.
Ik zal de kaarten ook onder de aandacht brengen bij de Dienst Landelijk Gebied en de gemeente Bussum die er mogelijk in geïnteresseerd zijn vanwege de herontwikkeling van verschillende militaire terreinen. Alhoewel ze de kaarten via Defensie zouden moeten hebben...

Met vriendelijke groet,
René Ros

Heidemij in opdracht van Defensie, deel 1
Natuur (Beleid en beheer)
Bedrijfskaarten Fort bij Vijfhuizen en Fort Zuidwijkermeer (voorlopig alleen donateurs)

 

Mijn poging tot geschiedschrijving over Fort bij de Liebrug

Tekst: dhr. J.C.D. van Werkhoven (algemeen directeur Brink's Nederland bv 1998-2007).
Met dank aan: Marcel van Tweel (zoon oud-medewerker Brink's 1979-1982)
Historische foto: Nationaal Archief.
Recente foto's: René G.A. Ros.

Waardetransport is bekend van het transport van contant geld. Zo is Brink's ook ruim 150 jaar geleden begonnen, het bedrijf werd in 1859 door Perry Brink's opgericht in Chicago. Al eeuwen lang bestaat ook de behoefte aan het beveiligd transporteren van bodemschatten zoals goud, zilver en diamanten.
In de 19de eeuw was er al de eerste strategische alliantie tussen twee grote organisaties in Amerika. Pitston was de koning van het delven en Brink's de koning van het beveiligd transport. Deze bedrijven gingen samen als Pitston Brink's Company met duidelijk afgebakende werkgebieden. Zo ontstond het transport van "hoge, niet cash waarden".

Een van de bekende diamantdelvers is Beers in Zuid-Afrika. Brink's vervoerde 80% van alle diamanten die boven de grond kwamen. De belangrijkste route was van Zuid-Afrika naar Amsterdam en daarna naar Londen of New York. 'Amsterdam' was feitelijk het Fort bij de Liebrug dat daarmee binnen de Brink's organisatie een unieke positie had.

Opdracht Ministerie WVC (Trefpunt); inpakken kunst bij Gerlach (waardetransport)Brink's Global Services creëerde een uniek concept waarbij de potentiële kopers in het fort de "waarden, zijnde de ruwe diamanten" konden inspecteren ZONDER ze te kopen NOCH in te voeren.
Zendingen kwamen per vliegtuig op Schiphol aan en werden door Brink's vervoerd naar het fort. In de "Bonding area" of entrepôt konden potentiële kopers de waarden inspecteren en eventueel kopen waarna de importprocedure plaats vond. Bij geen interesse werd de waarde doorgestuurd naar Londen, Antwerpen of New York. Vele verhalen zouden hierover verteld kunnen worden omdat de "rijken der aarde langs kwamen voor meer rijkdom".

Naast diamanten was er substantieel internationaal vervoer van goud, zilver en titanium. Maar ook bloed, medicijnen, bijzondere grondstoffen, creditcards, inkt voor bankbiljetten, grondstoffen voor contant geld. Alles met waarden werd er vervoerd, behalve mensen en wapens.
Daarnaast was er in het fort een belangrijke afdeling geheel gefocust op kunst, schilderijen en beelden. Bekend was dat Brink's de opslag verzorgde van geconfisqueerde waarden van criminelen zoals de kunstcollectie van oorlogsmisdadiger Pieter Menten.

Op het fort was ook de fysieke opslag van alle hypotheekakten van een bank, blanco creditcards en betaalpassen, alle originele muziekopnamen van platenmaatschappij Sony, Intel processoren etcetera. Er werd geen Nederlands geld opgeslagen en gedistribueerd, soms wel buitenlandse valuta. Voor de ING werd er vreemde valuta geteld, onder de naam ING Geld Tel Centrale (G.T.C.).
Over bedragen spreken we in onze branche niet. Maar het aantal keren dat de dagelijkse nachtopslaglimiet van 100 miljoen gulden overschreden werd, en aan het hoofdkantoor gemeld moest worden, kwam circa 40 keer per jaar voor. De waarde die overdag aanwezig was kon een veelvoud daarvan zijn*.

In het fort werkten verschillende aantallen mensen, gemiddeld 20 FTE's. De medewerkers waren verdeeld in een viertal afdelingen:

  • Waardetransport,
  • Op- en Overslag,
  • Beveiliging en
  • Management.

Het fort werd 24 uur x 7 dagen x 52 weken permanent beveiligd met continue controle vanuit de hoofdvestiging Amsterdam en later Houten. De personele planning en routeplanning werd de laatste twintig jaar vanuit de hoofdvestiging gedaan. De functies werden voornamelijk van maandag tot en met zaterdag uitgevoerd. De zondagen waren rustig met alleen de beveiliging aanwezig.

Prikklok, ideeënbus en spiegel voor de chauffeurs.Bedieningsconsole van de bewaking achter het schietgat in de keelkazemat.

De activiteiten waren redelijk stabiel over het jaar heen. De diamantmarkt kent seizoenspatronen maar kunst niet en goudtransport is afhankelijk van de prijsontwikkelingen. In de jaren 1998–2008 vervoerde Brink's vele tonnen goud en zilver per dag maar als het goudtransport tegen viel dan was titanium of een ander metaal 'hot'.

De chauffeurs en bijrijders van het waardetransport reden voornamelijk van en naar Schiphol (dagelijks) en naar Antwerpen (minimaal 2 keer per week). En minder vaak naar Duitsland, Luxemburg, Parijs en Zurich. Voor deze internationale activiteiten hadden wij speciale Mercedes wagens die klein genoeg waren om het fort binnen te rijden.
Het management bestond uit een lokale manager en een secretaresse. De secretaresse was mede verantwoordelijk voor de administratie en werd later de lokale manager.

Als werkplek was het fort uniek en zeer veilig. Briljant in de marketing en sales communicatie wereldwijd. Alle Brink's kantoren in de ruim 100 landen hadden in hun kantoor een foto van dit fort: "Dit noemen wij veilig".
Het verblijf binnen was minder plezierig omdat het vochtiger en kouder dan normaal was. Ook was er een gebrek aan verse lucht, de ramen en deuren mochten niet open! Maar elk jaar werd de ventilatie iets verbeterd.
Toch was elke medewerker trots op het werken voor Brink's in het fort. Je was speciaal. Niemand had zo'n bijzondere functie. Iemand mocht alleen naar binnen als hij/zij door ons gescreend was.

De mindere kant van ons werk waren de zware overvallen op ons transport. Zoals een overval op een verkeerde auto door de mist. Of de bijzondere trips naar Antwerpen waar wel met vuurwapens gewerkt mocht worden. En de namaak waardetransportauto die Brink's te vlug af wilde zijn. Memorabel zijn de bijzondere discussies tussen de bemanning aan boord van de auto bij overvallen die via de radio op de hoofdvestiging gehoord werden. De overvallen in 1998, 1999 en 2001 waren lange tijd voorpagina-nieuws.

Het lege terrein bij het hoofdgebouw.Maar het fort werd te oud en voldeed niet aan de Arbo-eisen. De op- & overslag van bijzondere waarden verdween. Daarbij verminderde de rol van internationaal grondtransport en werd luchttransport belangrijker. Daarom werd het fort in juli 2003 verlaten en verhuisde Brink's naar een nieuw pand op Schiphol-Rijk.

* Vergelijk dat met de kaas, haring enz. die Soldaat Heijkoop er opsloeg (Red.).

Brink's Nederland
Overval op geldauto met militaire precisie (1998)
'Onderzoek Dagobert' op website Crimescene Pro
Fort bij de Liebrug
Soldaat Heijkoop

 

Viering 200 Jaar Koninkrijk

Bron: persbericht Nationaal Comité 200 jaar Koninkrijk, november 2011.

Viering 200 Jaar KoninkrijkIn de periode november 2013 - oktober 2015 vindt de viering plaats van het 200-jarig bestaan van het Koninkrijk der Nederlanden. De viering zal aanleiding vormen om stil te staan bij ons gezamenlijke verleden, heden en toekomst. “200 jaar Koninkrijk” wordt voorbereid en georganiseerd door een divers samengesteld Nationaal Comité onder voorzitterschap van Ank Bijleveld-Schouten, Commissaris van de Koningin in Overijssel. Het Nationaal Comité bereidt een eigen programma voor met vijf nationale festiviteiten in Den Haag, Maastricht, Zwolle en Amsterdam. Daarnaast nodigt het comité mensen en organisaties uit om zich aan te sluiten met eigen initiatieven. Traditiegetrouw wordt het ontstaan van het Koninkrijk iedere vijftig jaar gevierd.

In de jaren 1813-1815 is het fundament gelegd voor het land dat in de 200 jaar daarna is opgebouwd: Nederland werd een Koninkrijk, met een Grondwet, een Eerste en een Tweede Kamer en een positie op het internationale toneel. We herdenken de gebeurtenissen uit die jaren, en we vieren de verworvenheden van 200 jaar onafhankelijkheid en democratisch bestel. Want wat we in 200 jaar samen hebben opgebouwd lijkt vanzelfsprekend, maar is dat niet.

Noot redacteur: Als verdedigingslinie van de hoofdstad en nationaal reduit van het koninkrijk zijn er vast interessante activiteiten te bedenken die passen binnen de viering van 200 jaar koninkrijk.

200 Jaar Koninkrijk

 

Expeditie Oldebroek 3

Met dank aan: Artillerie Opleidings Centrum Koninklijke Landmacht, Raymond Gaveel, John Verbeek en Jaap de Zee.

Een (gemarkeerde) blindganger op de Oldebroekse Heide.O wow, wat ben ik blij dat 'den Oldebroeksche Heide' een relatie met de Stelling van Amsterdam heeft! Vanaf 'de Knobbel' is het mooiste uitzicht van Nederland!
Vooral in het najaar is de paarse heide heel fraai, maar ook heel bedrieglijk. Na 135 jaar schieten liggen er veel blindgangers en komen ze langzaam naar de oppervlakte. Het is daarom een gebied waar je niet zonder begeleiding op wilt en thuis een gesloten enveloppe achter laat...

Eind juni heb ik een derde studiebezoek mogen brengen*, en daarbij weer andere vrienden meegenomen die vanuit hun interesse de bouwwerken wilden zien**.
In 2004 bekeken we de oefenkazematten uit de jaren 1930 maar waren vooral op zoek naar de oefenkazematten voor de Stelling. Die vonden we toen niet in het veld maar later wel in het archief. Om bij een bezoek in augustus 2009 te concluderen dat ze echt niet meer aanwezig waren. Ook bekeken we toen de twee observatiegalerijen.
Deze keer wilden we de oefenkazematten uit de jaren 1930 zien maar vooral bestuderen of de observatiegalerijen inderdaad uit 1918 dateren. Maar ook wilden we de huidige situatie van een Koude Oorlog magazijn beleven en fotografisch vastleggen.

Een Honest-John raket zoals opgesteld in het Artillerie Museum.We reden in een legergroene 4x4 Mercedes-Benz naar 'de Site': het Munitie Magazijn Complex alias Special Ammunition Storage Doornspijk. Officieel is het nooit bevestigd maar hier moeten vanaf 1962 nucleaire ladingen voor achtereenvolgens de Honest John-raket en Lance-raket evenals nucleaire artilleriegranaten opgeslagen zijn geweest.
De bewaking door Amerikanen was gelijk aan het magazijn bij Havelte en de diverse Nike Hercules raketinstallaties in West-Duitsland waar ook nucleaire wapens lagen***.
Het dubbel omheinde terrein met uitkijktorens en kazematten, wordt tegenwoordig gebruikt als "oefen compound voor contact drills". Het gebouw van de Amerikaanse bewaking heeft smalle ramen met kogelwerend glas en schietgaten eronder, dus feitelijk een bunker.
Als je letterlijk en figuurlijk stilstaat bij de loods en de twee aangeaarde magazijnbunkers lopen de rillingen over je rug. Wat mij betreft is dit magazijn het militaire toppunt van de Koude Oorlog in Nederland.

De VIS-kazematVan ongeveer 30 jaar eerder dateren de twee oefenkazematten voor de Brugkazematten en VIS-kazematten die eenzaam en verwaarloosd in een bosrand staan. In de Stelling zijn een aantal VIS-kazematten gebouwd.
Maar hier kon wél met scherpe munitie geoefend worden en de rookgasafvoer getest. De schietgaten waren normaal maar de rest van de muren zijn dunwandig.
De deelnemers verbaasden zich en waren enthousiast dat deze kazematten er nog zijn. Een gaatje in het wolkendek maakte het nog fotogeniek ook.

Daarna een rit over de zandpaden naar de observatiegalerijen die mogelijk in 1918 gebouwd zijn. Er zouden er toen twee van beton en één van hout zijn gebouwd om met schietproeven verschillende materialen te testen. Na afloop zouden ze met grind en grond afgedekt worden om gebruikt te worden als observatiegalerijen. In ieder geval in 1981-1982 zijn ze hiervoor nog aangepast.
Bij Galerij B raakten we niet overtuigd dat dit een originele proefopstelling zou zijn. Het lijkt een smalle gang met rechte wanden en er is niets opmerkelijks te zien. De niet aangeaarde zijde, die uitkijkt op het doelengebied, lijkt te nieuw en flink verbouwd. Het afgraven van de gronddekking zou uitsluitsel kunnen geven.
Daarentegen is van Galerij A de aangeaarde betonnen wand schuin en zijn er twee plekken waar beton lijkt te zijn af gespat. Ook is een deel met een bakstenen wand recht gemaakt, zou daar ernstige schade achter verborgen zitten? Door betonrot is wapeningsijzer te zien en deze lijkt per betonplaat te verschillen. Eenmaal op het dak is goed te zien dat de platen van verschillende dikten zijn. Zodat we bij deze galerij wel concludeerden dat deze uit 1918 moet dateren. Overigens was de recentste potloodtekst van lichting 95-8. De leukste, ongedateerde is: "Aangekomen 8.15, 1e schot 10.35".

De buitenzijde van een van de galerijen.De binnenzijde van een van de galerijen.

Bij beide galerijen waren dikke golfplaten als grondbeschoeiing te vinden. Zijn dit de golfplaten die rond 1895 zijn aangeschaft om bij mobilisatie in de Stelling van Amsterdam luisterposten en schuilplaatsen te maken? Onlangs heb ik ze nog als stapels op een oude luchtfoto van Fort Waver-Amstel menen te herkennen.
Een deel van deze golfplaten zijn naar de Nieuwe Hollandse Waterlinie gegaan. En mogelijk later op 'den Oldebroeksche Heide' terecht gekomen om te oefenen in het bouwen van schuilplaatsen? Er schijnen nog verschillende hutjes van deze golfplaten op de schietheide aanwezig te zijn.
Dat moeten we dan een volgende keer maar eens goed gaan bekijken...

* In 2004 en 2009 waren de bezoeken onder de vlag van stichting Mega, maar ik was -zonder list en bedrog- als individueel onderzoeker ook van harte welkom.
** Ik heb het geprobeerd, maar een hele bus met belangstellenden is niet mogelijk.
*** Dan weet ik alle zes nucleaire taken van Nederland. Een van die locaties is op de luchtfoto's nog gecensureerd.

Legerplaats bij Oldebroek
Nieuwsbrief 179, thema 'Expeditie Oldebroek'
Artikel 'Onderzoek in Oldebroek' in Nieuwsbrief 327

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Het Fort bij Edam kan een groot deel van het jaar bezocht worden. (Advertentie)
 
 
 
Bekijk en bestel onze luchtfoto's van de forten digitaal, als afdruk of puzzel. (Advertentie)