Sluit [X]   
 

Bureau Stellingcommandant in 1916: "10 kanonnen van 6 cM. uit de forten voor bestrijding luchtaanvallen"

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 10-12-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 279

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Thema: Stay Behind organisaties in de forten
Nummer 279 (9de jaargang, 27 september 2007)

Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/>

Deze nieuwsbrief is, met illustraties, ook te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/>
Daar is ook informatie te vinden over deze nieuwsbrieven, het aanmelden en het archief.

Heb jij informatie die via deze nieuwsbrief aan ge-interesseerden gezonden kan worden? Of aanvullende informatie, tips e.d.? Stuur de informatie dan aan <e-mail adres vervangen door formulier>.

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

Hierboven staat achter de artikelen, indien van toepassing, welke gemeente het betreft.

 

Inleiding

Beste lezer,

Hoe kom je aan informatie over een supergeheime organisatie? Wachten tot een streng opgeschoond archief beschikbaar komt. Of via betrokkenen en dat lijkt de KRO goed gelukt te zijn voor hun televisieprogramma 'Reporter'. Een van de betrokkenen meldde dat het Fort bij Uithoorn door hen gebruikt werd. Deze gehele nieuwsbrief gaat met meerdere artikelen dieper in op de Nederlandse stay-behind organisaties en de drie forten, in de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie, die door hen werden gebruikt. En zet daarmee op een rij wat er bij mij over bekend is.

Met dank aan Hans Baas, dhr. H. Grootegoed, Jos Slats (KRO Reporter) en Jaap de Zee.
Gebruikte bron: rapport 'De Nederlandse stay behind - organisatie in de koude oorlog 1945 - 1992': <http://www.minocw.nl/documenten/brief2k-2005-doc-34268a.pdf>

Dan nog even over de Stellingmaand. Op de Stellingmaand website zijn de drie krantenpagina's in de regionale HDC bladen nu als PDF-bestand te downloaden. En komend weekeind openen acht forten hun deuren, waaronder de goed te combineren forten Fort bij Hoofddorp en Fort bij Aalsmeer. Het Haarlems Dagblad laat de website lezers kiezen waar de verslaggever naar toe wordt gezonden en een van de mogelijkheden is het Fort bij Hoofddorp. Dus stem daar a.u.b. snel op!
Stellingmaand: <http://www.stellingmaand.nl/>
Verslag op Verzoek: <http://www.haarlemsdagblad.nl/article2484254.ece>

Reageren op deze nieuwsbrief kan op het Stelling Forum: <http://forum.stelling-amsterdam.nl/>
De volgende nieuwsbrief zal op 1 oktober verschijnen met als thema 'Patriotten 1787'.

René Ros

 

Ooggetuigen getuigen

Vanaf ongeveer 1967, als twaalfjarig jongetje, is Jaap de Zee al geïnteresseerd in 19de-eeuwse verdedigingslinies. Het zal dan ook geen verbazing wekken dat hij in de tijd van de analoge fotocamera aan Defensie toestemming vroeg om forten te bezoeken en te fotograferen.
Zo was hij, met toestemming van het Nationaal Territoriaal Commando, in 1977 voor de eerste keer op het Fort bij Uithoorn (zie foto rechts). Volgens zijn dagboekaantekeningen "fortwachter woont in bungalow bij het fort, vriendelijk maar loopt wel helemaal met mij mee, over het fort. Doet niet moeilijk, ik mag alles vastleggen", Maar binnen mocht hij niet kijken en omdat er geen classificatieborden aan het fort hingen concludeerde hij dat er geen munitie lag.
In 1986 bezocht hij het fort nogmaals en mocht nu in de poterne en een paar ruimten komen. Deze keer werd hij vreemd genoeg begeleid door een officier van de Marechaussee. Er woonde geen fortwachter meer en dan was het gebruikelijk dat iemand van de gebruiker meeging, blijkbaar de Koninklijke Marechaussee.

Vreemdere zaken werden opgemerkt op het Werk aan de Bakkerskil, het 'op een na laatste fort' van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, bij Werkendam (zie foto links). Jaap de Zee sprak in 1977 een verbaasde fortwachter Strengholt, die woonde in de woning van het naastgelegen Fort aan de Uppelse Dijk. Sinds kort bewaakte hij beide forten om gezondheidsredenen alleen nog van 13.00 tot 17.00 uur. Daarbuiten was het de taak van het Infanterie Beveiligings Compagnie Van Heutsz. Er waren in Werk aan de Bakkerskil allemaal nieuwe sloten aangebracht en de fortwachter had alleen de sleutel van het hek om buiten de gebouwen te komen: "dat is raar hoor, er is daar niks te doen! ... er staan alleen maar burger auto's in de loodsen, allemaal zonder nummerborden... Ik zie er nooit iemand". Alleen 's avonds waren er vaak burgerwagens, misschien de militaire autohobbyclub?

Fort bij Uithoorn: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/uithoorn/>

 

Nederlandse Stay Behind organisaties

Foto: KRO Reporter.

En toen kwamen in november 1990 in Italië de banden met rechts-extremistische en verdachte organisaties aan het licht en bleek daar een Stay Behind organisatie met de naam 'Gladio' te bestaan. En a propos werd verklapt dat alle NAVO landen een organisatie hadden om in geval van een Russische bezetting het verzet te organiseren en te voorzien van middelen. Zodoende werden ook in Nederland vragen gesteld en het bestaan van twee Nederlandse Stay Behind organisaties 'Inlichtingen' en 'Operatieën' door de regering toegegeven.

De Nederlandse stay-behind structuur bestond uit twee organisaties die tot 1985 Inlichtingen en Operatieën werden genoemd en daarna resp. Organisatie A en Organisatie B. Alleen op het hoogste niveau, via de coördinator zoals Max van der Stoel, hadden zij contact met elkaar. Ze waren direct na de Tweede Wereldoorlog apart ontstaan en beide onderdelen werden in 1992 opgeheven.

'Inlichtingen' viel onder het Ministerie van Defensie en had tot taak om in geval van bezetting de uitgeweken regering van inlichtingen te voorzien op militair, politiek en economisch gebied. De schuilnaam was 'Sectie Algemene Zaken'.

Terwijl 'Operatieën' onder het Ministerie van Algemene Zaken (de minister-president) viel en sabotage en psychologische oorlogvoering tot taak zou hebben. Deze organisatie bestond officieel niet en had ook geen schuilnaam.
Het oorlogsmateriaal voor de agenten van 'Operatieën' lag rond 1989 in 39 zogenoemde sabotage-caches (begraven metalen kisten met o.a. wapens en explosieven) en 15 bergplaatsen met waardemiddelen. De caches waren al in vredestijd gevuld maar na de vondst van een cache bij het Limburgse Heythuizen door metaaldetector-zoekers, kreeg de Marechaussee formeel de taak het materiaal centraal op te slaan en pas bij oorlogsdreiging in de caches te begraven. Volgens Reporter gebeurde dit slechts met een deel van de caches en werden de meeste caches dieper begraven met een laag schroot erboven.

 

Tip van KRO Reporter

Foto's: KRO Reporter.

Begin augustus 2007 vroeg een redacteur van de KRO om meer informatie over het Fort bij Uithoorn vanwege gebruik door de Stay Behind organisaties. Daar was niets over bekend behalve dat dhr. Grootegoed, oud-defensie medewerker, ook niet goed wist door wie het fort werd gebruikt (zie Nieuwsbrieven 173 en 175). Terwijl hij elke 2 tot 3 maanden door het fort liep. Zelf zou hij met een cache bij Overveen te maken hebben gehad, dat was een betonnen put met Russische wapens erin.

Een anonieme bron van de KRO gaf aan dat in de jaren zestig en zeventig gebruik werd gemaakt van het Fort bij Uithoorn. In dit fort werd door 'Operatieën' onder meer wapens, munitie en springstoffen verpakt om elders in het land in de caches geplaatst te worden. Een medewerker zou als fortwachter vanuit de woning een oogje in het zeil hebben gehouden.
We weten niet wie vanaf 1975 de fortwachter was maar het gebruik vult wel het hiaat voor dit fort. Het verklaard ook waarom Jaap de Zee in 1986 door de Marechaussee werd begeleid en waarom alleen van dit fort bekend is dat de Marechaussee er gebruik van maakte (uitgezonderd de kazerne op Fort aan de Biltstraat, NHW, waar in 1992 ook een gebouw voor 'Inlichtingen' is gebouwd). En het verklaard vermoedelijk de latere metalen binnendeur en de aanwezige metalen kasten met een Marechaussee-sticker erop.

En die auto's bij het Werk aan de Bakkerskil? Volgens de KRO werd dat fort gebruikt door 'Inlichtingen' voor de opslag van verbindingsmaterieel en om de agenten te trainen in onder andere communicatie. Begin jaren 1980 verliet de fortwachter de woning van het Fort aan de Uppelse Dijk en werd ook dat fort door Inlichtingen gebruikt voor de opslag van divers materieel. Dat deze twee forten werden gebruikt was in forten-kringen al langer bekend.
De uitzending van KRO Reporter over 'Gladio' was op zondag 9 september jl. maar is nog online te bekijken. Het richtte zich met vele interviews begrijpelijkerwijs meer op het functioneren, de wapenopslag en wat er mis ging, dan op de gebouwen. Het Fort bij Uithoorn werd genoemd en kwam ook in beeld.

Nieuwsbrief 173: <http://www.stelling-amsterdam.nl/150-174/nieuwsbrief-173.htm>
Nieuwsbrief 175: <http://www.stelling-amsterdam.nl/175-199/nieuwsbrief-175.htm>
KRO Reporter: <http://reporter.kro.nl/>
On-line aflevering van Reporter d.d. 8-9-2007: <http://www.uitzendinggemist.nl/index.php/aflevering?aflID=5438795&md5=bc8f8d56a3b7dd6835cecee2294e919d>

 

Andere locaties

Van de KRO ontvingen we een document met de locaties van 'Inlichtingen':

- bunker bij Julianadorp, Den Helder NH
- bunker KLu, Riet FR
- bunker KLu, Kloetinge ZLD
- 2 bunkers, Deventer OV
- Fort Uppelsedijk, NB
- Fort Bakkerskil, NB
- woning Vijf Eyken, Rijen NB
- woonhuis, Assen DR
- woonhuis, Zwolle OV
- woonhuis Lucasbolwerk, Utrecht UT

Andere locaties, of die van 'Operatieën' zijn ons niet bekend. Als iemand aanvullende informatie heeft, vernemen we dat graag.

 

Bezoek aan de forten van 'Inlichtingen'

In april kwam in het nieuws dat het Werk aan de Bakkerskil hergebruikt gaat worden als woning en herberg. Omdat ik dit fort nooit binnen heb kunnen bekijken maakten we een afspraak om gisteren (26-9) in en op het fort te kijken en te fotograferen. Ook het naastgelegen Fort aan de Uppelse Dijk werd bezocht door Jaap de Zee, David Ross en mijzelf. Beide forten waren door 'Inlichtingen' gebruikt maar zijn nu eigendom van Brabants Landschap.

Zes jaar geleden bezocht ik het Fort aan de Uppelse Dijk voor de eerste maal. Het oude torenfort uit 1847, in 1877-1880 aangevuld met twee bakstenen bomvrije kazernes, lijkt van buiten een oud, vervallen gebouw. Maar binnen zijn er moderne witte deuren met plastic rood handvat, vloerbedekking, brandmelders, centrale verwarming, ventilatiesysteem, tl-verlichting aan het plafond en vaak een houten lambrisering voor de dichtgemetselde schietgaten. Kortom, een kantooromgeving met een uitstraling van de jaren 1980 in tien kamers. Een ongewone situatie die Defensie er achterliet en nu in gebruik als muziekoefenruimten.

Het Werk aan de Bakkerskil heeft een langwerpig bomvrij gebouw uit 1878-1880 dat deels twee verdiepingen heeft. De begane grond, met onder andere het kruitmagazijn, is grauw en origineel. Maar als je een metalen raamluik opentrekt dan zit er een nieuwe bakstenen wand in het raam dus ook hier een oorspronkelijke indruk naar buiten toe. Maar binnen is een apart toilethok en lopen moderne elektra-leidingen en ventilatie- en riool buizen van/naar de bovengelegen verdieping. De vier lokalen van die bovenverdieping worden momenteel bewoond en waren al modern ingericht (zie foto links). Prima centrale verwarming, ventilatie, tl-verlichting, vloerbedekking enzovoort. Ook bevat een lokaal een keukentje, douches en toiletten met Gamma-tegels op de vloer.
We beeldde ons in dat op de benedenverdieping het verbindingsmaterieel lag opgeslagen, en boven de administratie en trainingen plaatsvonden.

Nieuwe Hollandse Waterlinie: <http://www.forten.info/catalogus/nhw/>

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
ReneRos.biz voor ontwikkeling, advies & expertise en opleidingen voor Filemaker database-toepassingen. (Advertentie)
 
 
 
Fort Resort Beemster herbergt een van de meest luxueuze wellnessresorts met hotel van Nederland. In de karakteristieke sfeer van het fort beleeft u wellness zoals u nog nooit heeft ervaren. (Advertentie)