Sluit [X]   
 

Bureau Stellingcommandant in 1914: "Verbod van uitvoer uit de Stelling van: steenkolen, cokes, briquetten,...

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 2-8-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 52

E-Nieuwsbrief Website Stelling van Amsterdam, nummer 52
(2 november 2001)

Beste lezer,

Bij deze een nieuwe e-nieuwsbrief over de website Stelling van Amsterdam.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/>

Deze nieuwsbrief is, met meer verwijzingen, te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/>
Daar is ook meer informatie over deze nieuwsbrieven, het aanmelden en het archief te vinden.

Heb jij informatie die via deze nieuwsbrief aan geïnteresseerden gezonden kan worden? Stuur de informatie dan aan <e-mail adres vervangen door formulier>.

En stuur de nieuwsbrief door aan anderen!

INHOUD
In deze overladen nieuwsbrief een afronding van veel zaken die soms al twee maanden lopen maar vorige week nog niet af waren. Over een archiefbezoek op m'n vrije dag en objecten waar ik even "toevallig" langs kwam:

In de volgende nieuwsbrief o.a.:

BEZOEK ARCHIEFDIENST VOOR KENNEMERLAND
Alweer bijna een maand geleden heb ik een bezoek gebracht aan de Archiefdienst voor Kennemerland (sinds 2005 Noordhollands Archief). Deze is gevestigd in een oude kerk in Haarlem. Van buiten ziet dat er fraai uit, van binnen heerst er een rommelige sfeer. In de atlas heb ik enkele stapels foto's en kaarten doorgebladerd. Vooral van de barakken en loodsen van het Sectorpark Halfweg Afd. Materieel zijn een paar fraaie foto's uit 1914-1918. Maar ook enkele foto's uit 1987 toen de meeste loodsen er nog stonden.
In het archief zelf heb ik vooral de archieven van de vele polders in het gebied nagezocht. Er waren veel archieven die in de inventaris geen onderwerpen als defensie, landsverdediging of "vergunningen aan de Staat" hadden. Maar toch een paar leuke zaken gevonden waarvan de drie interessantste en/of leukste hieronder volgen. En nog één kleintje: tijdens de inundatie van de Waarderpolder door de Duitse bezetter moet op "1e Paaschdag 1944" een doorbraak hebben plaatsgevonden.
Diezelfde dag ben ik nog even in het Rijksarchief Noord-Holland geweest. Daar vond ik opgaven van de verschillende Eerstaanwezendschappen van de Genie. Deze lijsten bevatten cijfers over het aantal officieren, manschappen en paarden die in forten en loodsen gekazerneerd konden worden in gewone en uitzonderlijke omstandigheden. Er zitten wat tegenstrijdigheden en onduidelijkheden in zodat dit nadere bestudering vereist.
<http://www.avk-haarlem.nl/>
<http://www.rvc.nl/historical/haarlem/index.html> (Beeldarchief AvK)
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/halfweg/>

MUNITIEWAGENS SPAARNDAM
Er zijn wel eens archiefstukken waar we (ik in ieder geval) van zitten te schuddebuiken omdat je je - achteraf - afvraagt waar ze zich druk om maakten. Vergunningen in 1939 verlenen voor de bouw van een kippenhok binnen de verboden kringen bijvoorbeeld. Zo trof ik in het archief van het bestuur van de Polder Velserbroek een aardig dik dossier aan over schade aan de wegen Westlaan en Dammerweg bij Spaarndam.
Rond maart 1957 constateert het polderbestuur dat Defensie met grote aantallen vrachtwagens heen en weer rijdt naar het magazijncomplex bij het Fort benoorden Spaarndam. Waarschijnlijk was het complex net in gebruik genomen en werd de eerste voorraad er heen gereden. De wagens reden wild in twee-richtingen verkeer over de smalle weg. Er schijnt zelfs één vrachtwagen gekanteld te zijn.
Het polder bestuur trachtte de schade aan de weg op het Ministerie van Defensie te verhalen. Die weigerde omdat ze op de openbare weg reden met voertuigen die daar op mochten rijden. Defensie gooide olie op het vuur door in dezelfde brief te klagen over de slechte en gevaarlijke staat van de weg en verzocht tot spoedig herstel. Wel zouden ze de chauffeurs manen om rustiger te rijden.
Het polderbestuur benaderde ook het Ministerie van Verkeer en Waterstaat maar die wilde zich er duidelijk niet mee bemoeien. De vereniging van waterschappen hielp ook maar wees het polderbestuur op haar eigen fouten. Ze had direct Defensie-personeel moeten aanspreken toen de problemen werden geconstateerd en de weg was al in slechte staat. Uiteindelijk kwam 25% van de herstelkosten uit een provinciaal wegenpotje, de rest moest de polder zelf betalen. Het polderbestuur hoopte in de zomer van 1959 de wegen hersteld te hebben, dus twee jaar later. En tja, die 5.100 toenmalige guldens (2.314 euro) was natuurlijk wel een heel groot bedrag...
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/magazijnen/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spaarndam-noord/>

SKELETTEN SPAARNDAM
In het foto-archief over de Gemeente Velsen vond ik een foto uit 1993. Daarop zit een geknielde politieagent die kijkt naar enkele schedels en andere botten die uit het zand zijn gekomen. Navraag bij voorzitter Jan de Vries van de Stichting Krayenhoff te Spaarndam leverde een drietal krantenartikelen op waaronder één met dezelfde foto die ik in het archief had gevonden. De botten waren gevonden door een passant die koeien in de grond zag wroeten. Politie en justitie kwamen binnen twee dagen tot de conclusie dat het geen recent misdrijf betrof en droegen de vondsten over aan de stadsarcheoloog van Haarlem. De conclusie was dat de resten tussen de 100 en 300 jaar oud moeten zijn. Dan wil ik wel eens weten waar ze gevonden zijn. Want als ze in de liniewal zijn gevonden is dat vreemd, want die wal is pas in 1884-1885 aangelegd.
<http://www.velsen.nl/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spaarndam/>

OEFENING 1903
In het archief van de "Verenigde Binnenpolder onder Haarlemmerliede en Spaarndam" vond ik de vergunning-aanvraag uit juni 1903 van de Stellingcommandant voor het gebruik en tijdelijk afsluiten van een weg. Er was een situatietekening bijgeleverd. De oefening zou plaatsvinden van 15 tot en met 26 september 1903 langs de Lage Dijk nabij Spaarndam. Daarvoor werd op een terreinstrook ten westen van de Lage Dijk en ten noorden van de molen Slokop (welke nog aanwezig is) enkele voorzieningen getroffen. Er werden enkele tijdelijke werken aangelegd zoals deze ook tijdens een mobilisatie aangelegd zouden worden. Twee golfijzeren onderkomens en een batterij voor vier mortieren en een batterij voor 2 lichte voormonden werden er aangelegd om na de oefening weer verwijdert te worden. Aan de frontzijde werd een 2,5 meter hoog "gezichtsmasker" van takken aangebracht.
Het grootste deel van het gebruikte rijksterrein is nu van een grote aannemer. Op een stukje weiland waar de lichte vuurmonden moeten hebben gestaan is natuurlijk niets te vinden.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/gebruik.htm>

LUCHTAFWEERBATTERIJEN 1927-1933
Soms krijg ik van die e-mails die me helemaal blij maken. Bij Big Brothel schijnen ze dan te gaan knuffelen maar gelukkig leent het Internet leent zich daar niet voor! :-)
Zoals laatst toen Caspar Vermeulen me een lange e-mail stuurde over de betonnen beddingen met gietijzeren kragen die bij Halfweg in het moeras staan. Alhoewel ik er aan twijfelde had ik die voorlopig bij de Duitse werken ingedeeld. Caspar had echter informatie dat het een Nederlandse luchtafweerbatterij uit 1927 was die ik zelf maar de naam "Luchtafweerbatterij Halfweg" heb gegeven (mijn Van Dale kent "luchtdoel" niet). Er was een eerdere batterij nabij Den Helder en nog twee rond Amsterdam: op het glacis tegen het contrescarpgebouw van het Fort aan het Pampus en op de Liniewal Geindijk - Nigtevecht. Alle drie de batterijen hadden tot 1933 drie ex-Marine 10tl kanonnen. De betonnen beddingen van Nigtevecht zijn in zeer slechte staat, die op Pampus een stuk beter maar die bij Halfweg met gietijzeren kraag zijn geheel intact. Eigenlijk missen alleen de kanonnen. Uiteraard heeft ook deze locatie zijn eigen informatie pagina gekregen en de foto's had ik al op voorraad. Johan Stuart van het Noord-Hollands Landschap vulde de informatie aan met gegevens over de natuurwaarde van het "Spaarnwouderveen en Batterij".
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/halfweg-tl/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/pampus/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/nigtevecht-linie/>

LUCHTAFWEERBATTERIJEN 1916-1918
Enkele dagen na de e-mail van Caspar Vermeulen belde de wereldberoemde Jaap de Zee - zijn naam staat bij veel foto's van verdedigingswerken - me. Hij had een afdruk van een eerdere nieuwsbrief gekregen (dank aan de "verklikker"!) en hij wilde enkele vragen daarin beantwoorden. Hij vertelde hetzelfde over de drie luchtafweerbatterijen (zie hierboven) maar wist bovendien te vertellen dat de kleinere bedding bij Ouderkerk in 1916 aangelegd moet zijn als onderdeel van een veel grotere luchtverdediging dat tot 1918 in gebruik is gebleven. Hij heeft me een kaart van alle locaties gestuurd en hoopt dat deze gek alle locaties langs gaat... Hij heeft mensenkennis. :-) De meeste beddingen zijn onder woningen of wegen verdwenen maar voor een paar is er nog een kans dat er wat over is.
Op het Fort Hinderdam schijnt ook nog een opstelling voor luchtafweer geschut te zijn. Het is niet bekend wanneer die aangelegd is.
Overigens wist Jaap ook nog twee dingen over de omgeving van Uitgeest te melden. Rond de geplande Batterij bij het Station stonden in 1985 nog vier grenspalen en rond het terrein van het geplande Fort benoorden Uitgeest stonden er meer dan die ene die ik nu nog weet te vinden. Tevens moeten er bij het station nog enkele kringenwetwoningen staan.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ouderkerk-tl/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/uitgeest/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/kringenwet/>

MARECHAUSSEE KAZERNE WORMERVEER
Maar liefst twee personen hielden me op de hoogte van de sloop van het laatste restant van de Marechaussee Kazerne Wormerveer. De twee hoofdgebouwen waren al veel eerder gesloopt en het laatste gebouw, vermoedelijk de "woning met smederij" is eind oktober voorzichtig tussen de andere bebouwing weggesloopt. Waar vroeger de smederij en stallen stonden, worden nu de moderne paardenkrachten gewassen en getankt.
Van J.G. Versluys <j.g.versluys@chello.nl> ontving ik enkele oude foto's van de kazerne. Daaruit bleek de indeling van het terrein en die lijkt zeer sterk overeen te komen met de ook gesloopte oorspronkelijke kazerne Watergraafsmeer.
En van Co Stronck <j.stronck@chello.nl> ontving ik enkele foto's van de sloop waarop alleen de begane grond nog overeind stond. Enkele dagen later lukte het me om even langs te gaan. Toen was men bezig om de vloer en kelder te slopen. Spannende dingen, zoals onbekende keldergewelven die bij Watergraafsmeer tijdens de sloop in 1974 zichtbaar werden, had men nog niet aangetroffen.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/wormerveer/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/watergraafsmeer/>

GROEPSSTAFKWARTIER WESTZAAN
Het pittoreske gemeentehuis in het even pittoreske dorpje Westzaan was in woeste tijden het hoofdkwartier van mors uitziende officieren, met de besnorde groepscommandant voorop. Van commandant De Grave, gedurende de mobilisatie van 1914-1918 in functie, is er een biografie op de website te vinden.
Zijn groepsstafkwartier was in het gemeentehuis gepland maar blijkbaar was dat niet altijd het geval. Op enkele foto's die ik van zijn zoon heb gekregen - het 80-jarige nakomertje uit zijn tweede huwelijk - is een gewoon woonhuis met een speciaal bord en vlag te zien waaraan het groepsstafkwartier te herkennen was. Een korte wandeling langs de woningen aan de Kerkbuurt leidde naar een woning op nummer 8 die sprekend lijkt op die van de foto's. Deur, stoep, vorm ramen, posities van de ramen, de schuine hoek, de twee muurankers, de hardstenen hoeken van de ramen. Ja, alles klopt. Behalve de huidige rolluiken voor de ramen. Ik kon bijna weer de officieren in de tuin zien staan om de groepsfoto te maken.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/mensen/groepscom.htm>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/stafkwartieren/lijst.htm#ZAANDAM>

GROEPSPARK HALFWEG NO. 1
Als een van de weinige groepsparken die daadwerkelijk zijn aangelegd is Groepspark Halfweg no. 1 (welke uit drie of vier locaties zou gaan bestaan) nabij Zijkanaal C en de Drijvende brug nog aanwezig. Zowel de woning en loods uit 1905 en een later wachtershuisje zijn nog aanwezig. De gigantische herdershond-met-voorkeur-voor-bewegende-handen trotserend kwam ik in gesprek met de bewoonster. Ik mocht zowel de woning als de loods van binnen bekijken maar om privacy redenen heb ik weinig foto's in de woning gemaakt. De keuken is de badkamer geworden en de bedsteden zijn verdwenen, maar het interieur lijkt nog verbazingwekkend authentiek. Vooral aan de houten deuren met houten draaiknop is dat goed te zien. En de latere aanschaf van bijpassend meubilair valt dan niet uit de toon. In de kelder zijn geglazuurde gele tegels op de wand en vloer te zien.
De loods is ook nog geheel origineel en dat is te zien: de verf valt er af en de scharnieren van ramen en deuren zijn verroest of gerepareerd. Deze loods heeft een licht aflopend plat dak en is geheel van hout met uitzondering van de draagbalken van het dak. Deze zijn van ijzer en geheel bruin gekleurd door de roest. Binnenkort wordt de loods opgeknapt en krijgt het een lik verf - door Domeinen, de eigenaar.
De bewoonster, haar man was opzichter bij Defensie, kon tevens vertellen dat de loods nog lang gebruikt is voor de opslag van mitrailleurs en jeeps van de Ripperda Kazerne in Haarlem. In de oorlog heeft er achter het terrein een tijdelijke betonfabriek gestaan voor de bouw van de twee Duitse radiobunkers langs de Inlaagpolder weg (zichtbaar vanaf de A9). Na de oorlog heeft er een asfaltfabriek voor die A9 gestaan. En ik kon haar wat vertellen over de oorspronkelijke functie. Zo was het een gezellig gesprek, zeker omdat de hond binnen werd gehouden en wat gekalmeerd was.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/groep-sloten/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zijkanaal-c/>

KRUITMAGAZIJN SPAARNWOUDE
Alweer lang geleden berichtte ik hier - met verbaasde stem - dat het kruitmagazijn bij Spaarnwoude geheel uit elkaar genomen was. Dit kruitmagazijn is de laatste reïncarnatie uit 1870 van drie magazijnen waarvan de eerste in 1809 werd gebouwd. Dus uit de periode van de Posten van Krayenhoff, de voorganger van de Stelling.
Recent bleek de herbouw flink op de schieten. Alle muren staan weer als nieuw en het dak zit er bijna weer op. Ik kon de eigenaar niet vinden om toestemming te vragen om rond te kijken maar wat ik ervan zag was dat er vooral grote ramen in de wand naar de binnenplaats zijn gekomen, waar vroeger de grote deur zat en dus uit het zicht. In de muur rond de binnenplaats zijn drie ronde gaten van circa een meter gekomen die er oorspronkelijk niet zaten. Mijn grote angst over het aanbrengen van veel en grote ramen lijkt - gelukkig - niet geheel terecht. Later nog maar eens een bakje koffie halen als de verbouwing af is.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spaarnwoude/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/posten/>

VLEUGELUITBREIDINGEN
Nee, dit heeft niets te maken met het Vliegkamp Schiphol ofzo. Maar over twee linies die tussen de kringstelling en de kust zouden komen. Daardoor zou o.a. een vijand niet zo maar ook aan de andere kant van de Stelling kunnen staan en dat had grote voordelen. Er zijn verschillende plannen geweest die verschilden in de afstand tot het Noordzee Kanaal en het aantal forten. In 1893 werd besloten om eerst de kringstelling af te bouwen en dan pas aan de vleugeluitbreidingen te denken. Door de gewijzigde inzichten na de Eerste Wereldoorlog werden diverse uitbreidingen van de kringstelling en de vleugeluitbreidingen nooit meer uitgevoerd. Anders hadden er maximaal zestien forten meer geweest. Zodra de Stichting Herstelling binnen enkele jaren klaar is met het opknappen van de bestaande forten, moeten ze maar beginnen met het bouwen van geheel nieuwe! ;-) Stel je eens voor, forten in de hogere duinen zoals "Fort bij Lisse" en "Fort benoorden Castricum".
Ik heb van twee voorstellen de globale locaties van de geplande forten kunnen vaststellen en deze in een nieuw overzicht met satellietfoto opgenomen.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/index-vleugels.htm>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/proloog.htm>

GENIE-ARCHIEF KOLONEL SIX KAZERNE
In de Kolonel Six Kazerne te Amsterdam moest nog een Genie-archief aanwezig zijn, had ik gehoord. Toen ik hoorde dat deze kazerne gesloten gaat worden ben ik gaan proberen om het archief nog even snel in Amsterdam te bezoeken. Maar helaas, het archief is al overgedragen aan de Rijksarchief Dienst in Den Haag. Maar daar weten ze nog niet waar ik het kan vinden. Ik had gehoopt dat ik hier al verslag had kunnen doen van een bezoek aan het archief, maar dat lukt dus even niet. Overigens was het archief geordend en geïnventariseerd door de recent overleden W. Rijst.

Overigens zit alleen het stafbureau van de Nationale Reserve nog in de kazerne. Na een interne verhuizing mogen ze nog een tijdje bij de politie logeren. Gisteren moet het gebouw aan de politie zijn overgedragen.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/adam-six/>
<http://www.archief.nl/>

WIJZIGINGEN
Gelijk met deze nieuwsbrief is versie 1.7 van de website de lucht in gegaan. Daarin zijn sinds versie 1.6.1 de volgende wijzigingen aangebracht:

Voor de volledige lijst met links ga je naar <http://www.stelling-amsterdam.nl/colofon/wijzigingen/> of naar deze nieuws brief op de website:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/algemeen/nieuwsbrief/nieuwsbrief-52.htm

OVERIG
- De Duitse Tobruk in de berm van de Spaarndammerdijk nabij Spaarndam is niet langer zichtbaar. Er is een plantenperk van een nieuw kantoorgebouw overheen aangelegd.
- De plannen van Stichting Kunstfort voor het Fort bij Vijfhuizen (zie Nieuwsbrief 27) lijken vaste grond onder de voeten te krijgen. Provinciale Staten beslist binnenkort of ze 3.628.000 miljoen gulden / 1.646.314,62 euro bijdragen aan het project.

Met vriendelijke groet,
René Ros

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Het Fort bij Edam kan een groot deel van het jaar bezocht worden. (Advertentie)
 
 
 
'Kennismaken met de Stelling van Amsterdam' is een interactief e-book over de Stelling. (Advertentie)