Sluit [X]   
 

Bureau Stellingcommandant in 1918: "Het gemeentebestuur van Amsterdam verzoekt eene regeling te treffen, waardoor...

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 15-3-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 341

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
12de jaargang, nummer 341, 24 februari 2010

Een nieuwsbrief over de website Stelling van Amsterdam van Stichting Mega.
http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

De dagexcursie is al bijna volgeboekt en wellicht dat we extra capaciteit moeten gaan regelen. Dus blijf gerust aanmelden!
Tijdens het organiseren van de dagexcursie bleek dat het mogelijk was om rondleidingen op de vm. Artillerie-Inrichtingen te verzorgen. In samenwerking met twee andere partijen kunnen we in het eerste artikel daar meer informatie over geven.
Het tweede artikel gaat iets uitgebreider in op het boek 'Fout en niet goed' welke geleid heeft tot aanvullingen op de website.
De derde en vierde artikelen zijn de laatste van drie artikelen die voortkomen uit één decemberdag in het Noord-Hollands Archief. Er is ook informatie de website in gegaan zonder hier uitgelicht te worden. De artikelen gaan over de bewaking van munitiemagazijnen en over de stukken over, zoals dat toen heette, de overgave van gebouwen.
Tenslotte een kort verslag over en bezoek aan een bedrijfsschuilplaats.

Bekijk de nieuwsbrief op: http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/325-349/nieuwsbrief-341.htm
Overig kort nieuws op het Stelling Forum: http://forum.stelling-amsterdam.nl/nieuw/

De volgende nieuwsbrief zal waarschijnlijk op 10 maart verschijnen.

Met vriendelijke groet,
René Ros

 

Rondleiding Artillerie-Inrichtingen Zaandam

Tekst: Peter de Vries (Hembrugmuseum) en Hans Konijn (Stichting Mega, Werkgroep Evenementen).

Op Pinksterzaterdag 22 mei 2010 biedt Stichting Mega in samenwerking met het Hembrugmuseum en het Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf een exclusieve mogelijkheid om dit verboden gebied te bezoeken. In een ongeveer anderhalf uur durende wandeling met een deskundige gids, komt u langs gebouwen waar vroeger de wapens en bijbehorende munitie werden gemaakt. Vele daarvan zijn nu monument en wachten al jaren op herstel en hergebruik.
Na de rondleiding is er de mogelijkheid om een kijkje te nemen in het Hembrugmuseum waar foto’s en andere materialen de bezoekers een blik gunt in de rijke geschiedenis van het 324 jaar oude bedrijf, waar naast wapens en munitie ook o.a. landbouwwerktuigen, autocarrosserieën werden gemaakt. In de filmzaal is het mogelijk (film)beelden van het bedrijf te bekijken.

De Artillerie-Inrichtingen, in 1679 opgericht als Constructie Werkplaatsen en Affuitmakerij te Delft, is tussen 1897 en 1899 wegens ruimtegebrek verhuisd naar Zaandam, nabij de Hembrug. Het kwam daar binnen de Stelling van Amsterdam te liggen, zodat bij een belegering van de Stelling alle productiefaciliteiten en voorraden beschikbaar bleven.
In 1973 werd het bedrijf gesplitst en ging onder de namen N.V. Gereedschap Werktuigen Industrie Hembrug en Eurometaal N.V. verder. In 2003 moest Eurometaal N.V. sluiten wegens gebrek aan opdrachten. Tot op heden is dit 42 hectare grote Hembrugterrein nog steeds verboden voor onbevoegden.

Er worden drie rondleidingen gegeven, om 10.00 uur, 13.00 uur en 15.00 uur. De kosten voor deze unieke rondleiding zijn €7,50 per persoon, welke bij aanvang gepast betaald dient te worden. Deelname is alleen mogelijk als je je van te voren hebt aangemeld voor de rondleiding. En vol = vol!
Vanwege het achterstallig onderhoud op grote delen van het terrein is deze rondleiding niet geschikt voor minder validen en personen onder de 16 jaar. Het voormalige Defensie-terrein wordt niet bezocht tijdens de rondleiding.

Het Hembrugterrein bevindt zich aan het Noordzeekanaal, bij de pont naar Amsterdam gaat men links af langs het water. Het adres is: Hemkade 18, 1506 PR Zaandam. Er is voldoende parkeergelegenheid aanwezig.

Aanmelden voor de rondleidingen: http://www.stichting-mega.nl/aanmelden/
Artillerie-Inrichtingen: http://www.stelling-amsterdam.nl/kazernes/zaandam-artillerieinrichtingen/
Adres toegangspoort op Google Maps: http://maps.google.nl/maps?f=q&hl=nl&q=Hemkade+18,+1506+PR+Zaandam

 

Goed en nog beter, over foute Nederlanders

Er zijn drie standaardwerken over de berechting van politieke delinquenten en landverraders die om de 30 jaar verschenen. De eerste verscheen in 1949 van de hand van dr. H.W. van de Vaart Smit. Hij was in de oorlog de pro-Duitse chef-redacteur van het Haagse kantoor van de ANP, zat zelf gevangen en kreeg een tijdelijk beroepsverbod. In een dun boekje, zonder namen en initialen, stelde hij misstanden in de bewaringskampen ter sprake.
In 1978 verscheen 'In plaats van Bijltjesdag' door prof.mr. A.D. Belinfante, een voormalig raadsadviseur bij het Ministerie van Justitie. Een dikke pil waarin al wat namen en functies verschenen. Maar er zaten nog een aantal door de Bijzondere Rechtspraak veroordeelden vast en er waren nog veel levende getuigen. Archieven waren nog nauwelijks raadpleegbaar.

En onlangs, eind 2009, verscheen het boek 'Fout en niet goed' door Koos Groen (695 A5-pagina's). Het blijkt de derde, geheel herziene uitgave te zijn van een boek dat al in 1974 verscheen. Maar deze keer staan vrijwel alle persoonsnamen volledig genoemd en had hij toegang tot de meeste archieven. Alle drie indrukwekkende boeken en geen gezellige lectuur maar het boek van Koos Groen is zonder twijfel het nieuwe standaardwerk voor dit onderwerp. Voor zover uw redacteur het kan beoordelen zitten er een paar kleine vergissingen in m.b.t. de forten en militaire magazijnen die als kamp zijn gebruik. Zo ontbreekt Fort benoorden Purmerend. En niet geheel objectief maar verder niets dan lof.

Een paar Amsterdamse feiten uit het boek: het Bijzondere Gerechtshof Amsterdam was gevestigd in het gebouw van de Nederlandse Handelmaatschappij in de Vijzelstraat, tegenwoordig het Stadsarchief Amsterdam.
Uit gegevens uit 1951 van de bevolkingsregisters blijkt dat op Fort bij Spijkerboor niet een maar twee personen om het leven zijn gekomen. Geheel nieuw is dat ook op Fort bij Penningsveer twee gevangenen om het leven zijn gekomen.
En uit eigen web- en veldonderzoek is gebleken dat een deel van een van de loodsen die Kamp Levantkade in Amsterdam vormden, nog bestaat en wordt gebruikt als botenloods.

'Getuigenissen uit 1945' op Stelling Forum: http://forum.stelling-amsterdam.nl/viewtopic.php?f=6&t=752
Bewaringskampen Politieke Delinquenten: http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/extra/kampen/
De Botenloods: http://www.botenloods.nl/
'Fout en niet goed' bestellen bij Bruna: http://ds1.nl/c/?wi=55707&si=482&li=27775&dl=boeken/9789077895641&ws=
Koos Groen over zijn boek 'Fout en niet goed' op NOS.nl: http://nos.nl/audio/120371-koos-groen-over-zijn-boek-fout-en-niet-goed.html.html

 

Munitiemagazijnen 1948

Bron: Archief Garnizoenscommando Haarlem in Noord-Hollands Archief.

Een lijst met munitiemagazijnen van 21 april 1948 voegde weinig nieuwe informatie toe, blijkbaar bevat de website inmiddels een compleet overzicht. De lijst is deel van een instructie van Luitenant-kolonel H.W. Lenderink, commandant 10-10 Regiment Infanterie en garnizoenscommandant Haarlem. Op het bevel "verscherpte bewaking" moeten 19 munitiemagazijnen bewaakt gaan worden. Het merendeel door een groep van de 2de, 4de en 5de compagnie en enkele grotere objecten zoals het Hembrugterrein door een peleton. De rest vormt de reserve in de Koudenhorn Kazerne in Haarlem. De peletonscommandanten en sergeants daarvan moeten de bewaking gaan controleren.
Direct na het bevel moest de Kwartiermeester zorgen dat de munitie voor de bewaking opgehaald wordt van "fort spaarndam" waarmee het Fort bezuiden Spaarndam wordt bedoeld. Het betreft scherpe munitie voor lichte mitrailleur, geweer en mitrailleur-pistool.

Van de lijst waren 16 magazijnen bekend, waaronder vier forten. Twee magazijnen betreffen loodsen aan de Sumatrakade en Borneokade in Amsterdam, dergelijke tijdelijke loodsen worden niet op de website opgenomen. Een vijftal zijn met een potlood van een sterretje en de tekst 'vervallen' voorzien . Die magazijnen zullen enige tijd voor of na het opstellen van de instructie buiten gebruik zijn gesteld.
Er was al een Magazijn Bovenkerkerpolder bij Amstelveen bekend maar er was ook een Magazijn Middenweg waarvan niet duidelijk was welke dat betreft. In dit overzicht wordt echter een "Magazijn aan de Middenweg in de Bovenkerkerpolder" genoemd zodat het heel waarschijnlijk is dat met beide namen hetzelfde magazijn wordt bedoeld (zie foto).

Op 30 oktober 1948 schrijft dezelfde garnizoenscommandant Lenderink twee brieven over de opslag van de scherpe munitie. Dat ligt op dat moment in het Fort bezuiden Spaarndam en in beide brieven verzoekt hij een ander fort te mogen gebruiken. In de brief aan de Minister van Oorlog schrijft hij hoe slecht het Fort bezuiden Spaarndam geschikt is voor de opslag van munitie. En in de andere brief aan de Bevelhebber 1e Militair Gewest hemelt hij het Fort bij Penningsveer op...

Hembrugterrein: http://www.stelling-amsterdam.nl/kazernes/hembrugterrein/
Fort bezuiden Spaarndam: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spaarndam-zuid/
Fort bij Penningsveer: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/penningsveer/
Koudenhorn Kazerne: http://www.stelling-amsterdam.nl/kazernes/haarlem-koudenhornkazerne/
Magazijnen: http://www.stelling-amsterdam.nl/kazernes/bovenkerkerpolder/

 

Processen-verbaal van overgave

Bron: Archief Garnizoenscommando Haarlem in Noord-Hollands Archief.

Blijkbaar werd heel formeel een proces-verbaal (P.V.) opgesteld als het gebruik van een magazijn of ander bouwwerk van het ene legeronderdeel werd 'overgegeven' aan de andere. Dan wordt wel de oude en nieuwe gebruiker genoemd maar zelden het beoogde gebruik. Een paar noemenswaardige processen-verbaal die tot nu toe gevonden zijn:

In mei 1950 wordt bericht dat "3 kazematten op het forteiland van het Kustfort bij IJmuiden d.z. zijn ingericht voor het opstellen van een batterij voor gezagshandhaving". Geen idee of ze echt de Nederlandse kazematten bedoelen of de Duitse bunkers. En wat bedoelen ze met 'gezagshandhaving' en wat heb je dan aan drie kazematten op een afgelegen eiland?

Een van de verrassendste objecten (mede omdat het nog bestaat!) is het achteraf gelegen Kamp Rooswijk in Velsen-Noord (zie foto rechts). Het is hier al onregelmatig aan bod gekomen omdat het een Werktroepen Compagnie van het Regiment Intendance huisvestte, met onder andere Soldaat van Waart. Het is nu bekend wanneer en voor welk regiment luchtdoelartillerie het is gebouwd. Op 20 maart 1953 werd het kamp overgegeven aan het Regiment Zware Luchtdoelartillerie 'YPENBURG', 2e Instructie Batterij. Het regiment is op 1 juli 1950 opgericht in Bergen op Zoom. In en rond Haarlem zat, tot de opheffing in 1960, veel luchtdoelartillerie zoals in de Koudenhorn Kazerne te Haarlem.

Op 6 januari 1956 wordt het Fort bij Hoofddorp teruggeven aan de Genie. De 103 TD Basisgroep was tot dan de gebruiker van het fort.
En op 20 augustus 1956 droeg de "Territoriaal Bevelhebber West tevens Bevelhebber Eerste Militaire Afdeling" de fortgebouwen en bergloodsen van Fort aan de Drecht en Fort bij Uithoorn over aan de Genie. Welk gebruik daarmee eindigde blijft onduidelijk maar ooit zullen andere stukjes de puzzel wel een totaalbeeld geven.

De sloop zit er al aan te komen, maar nu is in ieder geval bekend wanneer het Magazijn Spaarndam in gebruik is genomen. Op 23 mei 1957 werd het Magazijnencomplex Spaarndam door de Genie "ter beschikking" gegeven aan het Garnizoenscommando Haarlem. "Het magazijnencomplex bevindt zich in nieuwe staat."

Fort bij IJmuiden: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ijmuiden/
Kamp Rooswijk: http://www.stelling-amsterdam.nl/bunkers/velsen-rooswijk/
Soldaat Van Waart: http://www.stelling-amsterdam.nl/mensen/waart/
Koudenhorn Kazerne: http://www.stelling-amsterdam.nl/kazernes/haarlem-koudenhornkazerne/
Fort bij Hoofddorp: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/hoofddorp/
Fort aan de Drecht: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/drecht/
Fort bij Uithoorn: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/uithoorn/
Magazijn Spaarndam: http://www.stelling-amsterdam.nl/bunkers/legermagazijnen/spaarndam/

 

Gemeentelijke schuilplaats

Dankzij een tip kon uw veldwerker een bezoek brengen aan een schuilplaats uit de Koude Oorlog. Er zou een schuilkelder onder een complex aan de Bornhout in Havens-West van Amsterdam liggen. Het kon een gewone bedrijfsschuilplaats zijn maar omdat het complex voor de gemeentelijke dienst Transport en Logistiek was gebouwd hoop je toch een beetje op een nog onbekende gemeentelijke noodzetel voor B&W.

Het complex uit 1975-1978 bestaat uit een L-vormig gebouw met roldeuren naar vele autowerkplaatsen. Tegenwoordig staat het grotendeels leeg en is de Amsterdamse Fietsafhandelcentrale er gevestigd. In het midden van het complex, op het kruispunt van de twee binnenstraten, daalde uw veldwerker de klimkoker van de nooduitgang af.
Aan de andere kant zaten nog twee stalen deuren voor de normale toegang in het trappenhuis. Ernaast de ruimten voor het zandfilter maar verder is het één grote ruimte (ca. 8x15 meter) met een paar pilaren. Twee losse watertanks in een hoekje. De luchtventilatie lijkt nog helemaal aanwezig, maar zonder de trapfietsen. Verder schoon, droog en de elektriciteit nog werkend (geen aggregaat!).

Een gemeentelijke noodzetel is het dus niet, maar een gewone bedrijfsschuilplaats die de gemeente als goede werkgever bij de bouw had laten bouwen.

Bedrijfsschuilplaatsen: http://www.stelling-amsterdam.nl/bunkers/schuilplaatsen/bedrijfsschuilplaatsen.htm

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op foto-locatie site Panoramio Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube Stelling van Amsterdam op Layar Reality Browser voor smartphones

www.stelling-amsterdam.nl wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming. Geen toegang voor bestuur/medewerkers Stichting Mega.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
FMTraining - Trainingen en cursussen voor gebruikers en ontwikkelaars van FileMaker (Advertentie)
 
 
 
Wijnimport J. Bart levert ruim 800 gastronomische wijnen uit 17 landen exclusief aan de horeca en zakelijke markt vanuit o.a. Fort benoorden Purmerend. (Advertentie)