Sluit [X]   
 

Ingenieur Krayenhoff in 1813: bood Keizer Napoleon ontslag aan

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 19-10-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 327

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Nummer 327 (11de jaargang, 2 september 2009)

Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam. Deze en alle voorgaande nieuwsbrieven zijn, met illustraties, te raadplegen op:
http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

De nieuwsbrief liep de afgelopen week sneller vol met artikelen dan verwacht en bovendien kwam er nieuws over televisieuitzendingen in het komende weekeind binnen. Vandaar al na een week de volgende nieuwsbrief.
Uw verslaggever vond het tijd, na twee jaar afwezigheid, zelf weer het artikel over de opening van de Stellingmaand te schrijven. Het tweede artikel is een oproep over mensen die na 1991 met de Stelling te maken hebben gehad. Daarna informatie over een tweetal televisieuitzendingen over de Stelling op de regionale en landelijke televisie. Ook informatie over uitgebreide activiteiten op Fort bij Edam en op Fort bij Kromeniedijk.
De volgende twee artikelen lijken op het eerste gezicht niet over de Stelling te gaan, over Radio Kootwijk en het Artillerie Schietkamp Oldebroek. Uw redacteur zal zijn best doen om komend winterseizoen middels archiefonderzoek meer direct over de Stelling te schrijven.

OPROEP: Wil je als bezoeker of organisator de andere lezers laten weten wat je tijdens de Stellingmaand hebt beleefd? Stuur dan, kort na de betreffende belevenis, gerust een kort verslag van maximaal 400 woorden voor deze nieuwsbrief. Indien gewenst krijg je hulp bij het schrijven van de tekst.

Bekijk de gehele nieuwsbrief met afbeeldingen en links op:
http://www.stelling-amsterdam.nl/laatstenieuwsbrief/

Overig kort nieuws verschijnt op het Stelling Forum. Zie de nieuwste berichten op:
http://forum.stelling-amsterdam.nl/nieuw/

De volgende nieuwsbrief zal waarschijnlijk op 16 september verschijnen.

Met vriendelijke groet,
René Ros

 

Opening Stellingmaand

In de middag van vrijdag 28 augustus jl. werd de officiële aftrap van de Stellingmaand gegeven op het Utrechtse Fort bij Abcoude. De onlangs herbouwde brug doorstond de sterkteproef door alle aanwezigen tijdens de toespraken te dragen (zie foto links). Sprekers waren Rob Berendse (nieuwe directeur Stichting Cultureel Erfgoed Noord-Holland), Jan Streng (burgemeester gemeente Abcoude), Rinske Kruisinga (gedeputeerde provincie Noord-Holland) en Anneke Raven (gedeputeerde provincie Utrecht). Opmerkelijk was dat Rinske Kruisinga in redelijk wat woorden de vele vrijwilligers bedankte voor hun inzet.

De twee gedeputeerden trokken gezusterlijk het gereconstrueerde hek open waarmee ze de Stellingmaand symbolisch openden. Direct na de brug zongen negen soldaten* enkele soldatenliederen. In het uniform dat vele Nederlandse mannen aantrokken toen zij 70 jaar geleden mobiliseerden - en te veel sneuvelden erin.
Bij de hoofdingang van de bomvrije kazerne bezong de nogal levendige geest van Overste Speenhoff het leven in de forten. Het gehele gezelschap liep door naar het 'kale' oreilon voor een klein toneelstukje met de fortcommandant.

De commandant deelde mee dat het leger in de meidagen van 1940 zojuist de stellingen had betrokken. De eerste aanval van Duitse parachutisten is afgeslagen. De gevangen genomen fallschirmjagers zijn opgesloten in fort Abcoude. Vervolgens gaf hij bevel tot applaus. Een ordonnans kwam meer rollend dan fietsend de helling af. Hij had een zware fietstocht gemaakt vanuit Zeeland en kwam melden dat de Duitse aanval daar was afgeslagen. Het bevel tot applaus voor het dappere leger werd opgevolgd. De manschappen konden een oorlam gaan drinken waarna zij spontaan het prachtige soldatenlied 'Rats, kuch en bonen' zongen.

Ondanks de oorlam is er altijd te weinig tijd om alle bekenden te spreken maar het was een gezellige bijeenkomst. Met een glas champagne in de hand beleefden de aanwezigen de premiere van de korte film "Ontdek de Stelling" waarin een aantal aanwezigen voorkomen. Een promotiefilm waar weinig op aan te merken is. Per fort kan er nog een specifiek deel aan de film zijn toegevoegd.

Uw redacteur had zich voorgenomen om zich niet over de plaatsing van het nieuwe toegangshek uit te laten maar had veiligheidshalve een archiefstuk op zak. Door anderen begon er steeds een geanimeerde discussie over.
Terug over die brug naar de bergloods werd rats, kuch en bonen geserveerd uit een veldkeuken in echte gamellen zodat het wat frisse en soms natte weer goed doorstaan kon worden. De in groene overalls gestoken medewerkers van Natuurmonumenten herbeleefden met plezier hun geneugten en frustraties van hun dienstplicht (zie foto rechts).

* sorry Caspar, ik herkende je pas later op de foto's.

Stellingmaand 2009: http://www.stellingmaand.nl/
Nieuws over Stellingmaand 2009 op Stelling Forum: http://forum.stelling-amsterdam.nl/viewtopic.php?f=1&t=614
Fort bij Abcoude: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/abcoude/
Liedtekst 'Rats, kuch en bonen': http://www.leger1939-1940.nl/Liedjes/rats.htm
'Ontdek de Stelling' op Stelling Forum: http://forum.stelling-amsterdam.nl/viewtopic.php?f=9&t=633
Nederland Paraat: http://www.livinghistory.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=5&Itemid=6

 

Biografieën na 1991

Van mensen die betrokken zijn geweest bij de bouw en gebruik van het huidige militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam, zijn momenteel 45 biografieën of korte persoonsbeschrijvingen op de Stelling-website te vinden. En een aantal in voorbereiding.
Deze zijn in verschillende perioden verdeeld waarin ze bij de Stelling betrokken waren. Voor de periode na 1991 is er echter nog geen enkele biografie. Wie zou jij daar genoemd willen zien als betrokkene en ooggetuige? Het is echter geen 'grootste Nederlander' verkiezing.

De provincie-ambtenaar die het eerste onderzoek naar de Stelling deed? Of zijn baas, de toenmalige Commissaris der Koningin? De gedeputeerde die inzette op plaatsing op de Lijst van Werelderfgoed? De medewerker van de toenmalige Rijksdienst voor de Monumentenzorg die de UNESCO-aanvraag verzorgde? Of de twee achter het uitgebreide provinciale monument-register? De correspondenten van de Stichting Menno van Coehoorn? Een hedendaagse ambtenaar van de provincie?
Een (op zijn minst) net zo belangrijke categorie wordt gevormd door de vele vrijwilligers en vroege ondernemers. De sloper van Fort bij Velsen? Een van de wijnhandelaren? Het fortwachterskind die nu gids op een fort is? De genie-soldaat die nu fortbeheerder is? Of iemand anders die veel voor de Stelling of een bepaald onderdeel heeft gedaan?

De redacteur dezer nieuwsbrief verneemt graag per e-mail, met motivatie, over welke persoon jij een biografie zou willen zien. Bij voorkeur een nog levende persoon, maar zeker geen organisatie. Iemand die voor zijn werk met een fort of bunker te maken had en er na zijn werkzame leven als hobbyist mee verder is gegaan, is wel een hele mooi combinatie.

Afhankelijk van de reacties wordt het vervolgtraject bepaald. Reacties over uw redacteur of over wie je absoluut GEEN biografie wenst te zien, worden niet in behandeling genomen...
Indien je zelf al eens een ooggetuige hebt gesproken (ongeacht periode) en daarvan een verslag hebt opgesteld, vernemen we dat ook graag.

Mensen: http://www.stelling-amsterdam.nl/mensen/

 

Stelling-televisie

Bron: o.a. bericht van Museion Media op Stelling Forum.

Op zondag 6 september wordt bij RTV Noord-Holland, in het zogenoemde DocBlok, de documentaire 'Stelling van Amsterdam, een levende waterlinie' uitgezonden. In 27 minuten betoogt het programma onder andere hoe Nederland de neutraliteit kon waarborgen tijdens de Eerste Wereldoorlog, mede dankzij haar waterlinies zoals die van de Stelling van Amsterdam.

Tevens wordt op maandag 7 september van 19.55 tot 20.20 uur op Nederland 2 de aflevering over de Stelling uit de Teleac-serie 'Hollandse Wereldwonderen' voor de derde keer uitgezonden.

'Stelling van Amsterdam, een levende waterlinie': http://forum.stelling-amsterdam.nl/viewtopic.php?f=9&t=638
On-line video's over de Stelling: http://www.stelling-amsterdam.nl/algemeen/video/

 

Fort bij Edam komt tot leven

Bron: persbericht Stichting Fort bij Edam.

Op zondag 6 september komt het Fort bij Edam tot leven !!!
Soldaten laten zien hoe het leven van een soldaat anno 1940 er aan toe ging. Compleet met tentenkampen, volledige uitrusting, voertuigen en ingerichte manschappenlokalen. Speurtocht met getuigschrift, erwtensoep, kanonschoten, oude keuken in gebruik, natuur-educatie, stormbaan, muziek en militaria verkoop. Het fort is ingericht als levend museum met onder andere een postkantoor en een ziekenzaal.

Het fort is op 6 september open van 10.00 tot 16.00 uur. Entree bedraagt voor volwassenen € 5 en voor kinderen € 2,50. Om 11.00 en 14.00 uur zal er een veldslag nagespeeld worden.

Stichting Fort bij Edam: http://www.fortbijedam.nl/
Fort bij Edam: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/edam/

 

Feest op Fort bij Krommeniedijk

Tekst en foto: Werkgroep Fort bij Krommeniedijk.

Op 12 en 13 september is het feest op Fort bij Krommeniedijk. En iedereen is van harte uitgenodigd om het feest mee te vieren.

Dit jaar is het 90 jaar geleden dat dienstplichtige soldaten na de Eerste Wereldoorlog naar huis mochten. Twee tot vier jaar hadden ze in dienst gezeten. Op 12 september komen enkele heuse soldaten uit 1919 vertellen wat ze in het fort hebben beleefd. En wat ze gaan doen nu ze weer naar huis kunnen. Deze activiteit wordt verzorgd door leden van Nederland Neutraal, die van alles over het soldatenleven van vroeger weten (zie foto links).

De Dorpskapel van Onderling Genoegen draagt op 13 september bij aan de feestvreugde. Tussen 11.30 en 13.30 laten ze hun klanken over het fortterrein schallen. In de kantine staan weer heerlijke hapjes en drankjes klaar. Ook krijgen bezoekers op beide dagen de gelegenheid om onder leiding van een deskundige gids meer over het fort te weten te komen. Voor kinderen is er een speurtocht.

Het Fort bij Krommeniedijk is op 12 en 13 september open van 10.00 tot 16.00 uur. De toegang is gratis, voor een rondleiding betalen volwassenen € 1,50. Het fort ligt aan de Lagendijk 22 in de gemeente Uitgeest, vlak bij het kerkje van Krommeniedijk. Meer informatie en een routebeschrijving zijn te vinden op de website van de Werkgroep Fort bij Krommeniedijk.

Werkgroep Fort bij Krommeniedijk: http://www.fortbijkrommeniedijk.nl/
Fort bij Krommeniedijk: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/krommeniedijk/

 

Radio Kootwijk

Met dank aan: dhr. J.W.L. Udo, Stichting Platform Kootwijk.
Foto's: Hans Baas en René Ros, Stichting Mega.

Er zijn heel soms wel eens van die dagen dat uw veldwerker weer eens geheel geniet van zijn 'hobby'. Op woensdag 18 augustus gebeurde dat zelfs twee maal. De eerste keer was om 9.50 op de toren van het schitterende Gebouw A van Radio Kootwijk, met kristalhelder uitzicht over de Veluwe. Met geknal vanaf het nabijgelegen Infanterie Schietkamp Harskamp. Noch het schietkamp noch het feit dat het gebouw van gewapend beton is, was de reden van het bezoek. Maar dat dit gebouw, met de inmiddels verdwenen antennes, aanvankelijk binnen de Stelling gedacht was.

Op 5 april 1917 brengt de 'Permanente Commissie voor de Radiotelegrafie' een advies uit: "De tegenwoordige omstandigheden wettigen aanstonds over te gaan tot de maatregelen, noodig om een wereldstation binnen de stelling van Amsterdam op te richten". Dat staat te lezen in een stuk in het archief 'Algemeen Hoofdkwartier - Chef Generale Staf 1914-1940' in het Nationaal Archief.
In de volgende punten adviseert men om dit station voorlopig alleen te gebruiken voor militaire en politieke doeleinden, om m.n. Engeland niet tegen het hoofd te stoten door hen het zakelijke verkeer via de zeekabels te ontnemen. Maar het station moest wel geschikt zijn om later ook daarvoor gebruikt te worden.
En precies zo is het gegaan, maar niet in de buurt van Amsterdam. Op een afgelegen locatie op de Veluwe, op minder geschikte zandgrond, werd in 1918 door Amsterdamse werklozen begonnen het terrein te egaliseren. In 1923 is Radio Kootwijk opgeleverd en gebruikt als zendstation voor telegrafie, en later telefonie, met vooral de kolonie Nederlands-Indië.

Het blijft toch grappig om de 'kathedraal van de technologie' van Radio Kootwijk (zie foto rechts) te fantaseren nabij bijvoorbeeld Sloten. En dat in geval van terugtrekken op de Stelling deze zender gebruikt had moeten worden om bondgenoten te zoeken en de koloniën te besturen...

Radio Kootwijk: http://radiokootwijk.free.fr/
Wereldstation in de Stelling: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/overig/
Legerplaats bij Harskamp: http://www.stelling-amsterdam.nl/kazernes/harskamp/

 

Onderzoek in Oldebroek

Met dank aan: medewerkers Artillerie Opleidings Centrum, Koninklijke Landmacht.
Foto's: Hans Baas en René Ros, Stichting Mega.

De tweede maal genieten was om 16.04 uur. Toen keek uw veldwerker vanaf de Knobbel, het mooiste uitzichtpunt van Nederland, over de paarse Oldebroekse Heide en realiseerde zich wat hij gedurende drie uur had meegemaakt. Met een opperwachtmeester in een legergroene Mercedes-Benz 290GD met 80 km/u over hobbelige en mulle zandpaden geracet, bomkraters vermijdend en onderweg halve en hele granaten passerend. Maar ons bezoek had natuurlijk een wetenschappelijk verantwoord doel...

Op het toenmalige Artillerie Schietschool is in 1904 een kanonkazemat gebouwd met de 7 cm en 10 cm kanonnen die in de keelkazematten van de Stelling-forten stonden opgesteld. In 1909 kwam daar nog een hefkoepel bij. Zodat de Vestingartillerie vanaf respectievelijk 1905 en 1910 deze disciplines uit het cursusprogramma konden volgen. In 1911 is er ook nog een mitrailleurkazemat gebouwd maar het is niet bekend waar die heeft gestaan.
Een plattegrond uit een archiefstuk over de hefkoepel is over een hedendaagse topografische kaart gelegd. Op die plek was de vorige keer in het voorbijgaan niets opgevallen maar deze keer hebben we eens goed tussen de paarse heide gekeken. De begroeiïng heeft wat afwijkingen maar de zandbodem is te hard om met de prikstokken op funderingsresten te komen. Waar ongeveer de hefkoepel heeft gestaan zit een onbeweeglijk betonstuk en liggen houtfragmenten (zie foto rechts). Uit een oude foto blijkt dat naast de toegang van de hefkoepel houten beschoeiingen stonden.

Met de terreinauto reden we naar de aangeaarde galerijen A en B. In 1918 werden voor sterkteproeven twee gewapend betonnen schuilplaatsen en één van hout gebouwd om te beschieten met een 15 cm veldhouwitser. Twee jaar later werden ze versterkt met een grindpakket en als waarnemingsgalerijen in gebruik genomen. Maar zijn de aanwezige galerijen A en B de schuilplaatsen uit 1918?
Beide zijn in ieder geval van grindbeton en verschillen van vorm. Galerij A bevat, gezien enige betonrot, betonwapening en bovendien is er binnen een uitholling in het beton dat kan zijn ontstaan door de inslag van een granaat aan de buitenzijde. Een deel van de schuine wand is dichtgebouwd met een bakstenen muurtje: om andere schade te verbergen? In beide galerijen is niet te zien of de dakdelen van verschillende dikte zijn.
De lengten en aantal kijkgaten kloppen met de gegevens uit 1981 en 1982 en de genoemde wijzigingen zijn daadwerkelijk uitgevoerd, vermoedelijk voor gebruik van laserafstandsmeters. De conclusie is dat er geen bevestiging is dat deze galerijen in 1918 gebouwd zijn, maar er zijn ook geen aanwijzingen van het tegendeel. Ook hier zou serieus graaf- en sloopwerk nodig zijn voor definitief uitsluitsel. (zie foto links met resten tank en galerij B in de achtergrond.)

Onderweg werd nog een controlepost (Cp. III) uit circa 1930 bezocht. Een klein bouwwerk op een heuveltje, van gewapend grindbeton met twee observatiegleuven. Net als de galerijen A en B al jaren alleen nog in gebruik door zwaluwen. Daarna naar galerij C maar dat is zeker niet de houten galerij uit 1918 voor de sterkteproeven. Op een nog hogere heuvel ligt een nog grotere bunker met stalen deur. Het binnenste is een verblijfsruimte en leszaal uit de jaren 1980 met uitzicht over een doelgebied. Nog ingericht met computers, opnameapparatuur en radiozenders voor de opleiding van vuuraanvragers maar, door gebruik van computersimulaties, ook nauwelijks meer in gebruik.

In de verte nog een bunker om soldaten, met bestemming Afghanistan, te laten ervaren hoe het is om in een bunker te zitten als granaten op verschillende afstanden tot ontploffing komen. En de roestbruine tanks in de twee doelgebieden zijn voor de leek een bizar en surrealistisch gezicht. Zeker omdat midden in elk doelgebied een of meer tanks extra opvallend in roze en oranje zijn geschilderd. De oude tanks en pantserwagens staan verspreid over twee delen van de heide en zouden, als ze wat minder gaten hadden, voor het merendeel in musea over de Tweede Wereldoorlog staan.

Terug door de noordelijke bufferzone, waarin diverse natuurexperimenten worden uitgevoerd o.a. door de Universiteit van Amsterdam. Maar waar ook een uitstrooiveld ligt voor artilleristen, na een natuurlijk overlijden uiteraard.
Even langs de twee oefenkazematten uit 1934 en 1936. De schietruimten en schietgaten zijn zoals de echte brugkazematten en de VIS-kazematten uit die jaren maar de andere muren zijn veel dunner. De brugkazematten zijn nooit rond Amsterdam gebouwd maar er zijn kanonnen uit de keelkazematten voor gebruikt. Wel zijn verschillende VIS-kazematten in het oostfront gebouwd o.a. bij Muiden en Weesp.
Deze oefenkazematten hebben we in december 2004 al bezocht en gefotografeerd maar nu waren de kazematten fotogenieker door de groene vegetatie en het zonnige weer (zie foto rechts). Het Legermuseum heeft de roestige trommelaffuit uit de VIS-kazemat nog niet weggehaald. Er zijn nu plannen om de hele VIS-kazemat naar het Artilleriemuseum te verplaatsen.

Door ons bezoek kon er deze middag niet door Landmacht-eenheden geschoten worden. Daar waren we (en ons thuisfront) natuurlijk erg blij om en er gaat dan ook veel dank naar de medewerkers van het Artillerie Opleidings Centrum. Gezien de veiligheidsmaatregelen zouden we met alle vertrouwen tijdens een oefening in een waarnemingsgalerij willen plaatsnemen om te ervaren wat de uitwerking van het geschut van de forten zou zijn geweest...

Legerplaats bij Oldebroek: http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/oldebroek/
Foto-album 'Oldebroek 2009' op Forten Info: http://www.forten.info/cgi-bin/fotoalbum/emAlbum.cgi?c=show_thumbs;p=Overige_Bunkers/Oldebroek_2009
Thema-nieuwsbrief 'Expeditie Oldebroek' uit 2004: http://www.stelling-amsterdam.nl/175-199/nieuwsbrief-179.htm

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
FMTraining - Trainingen en cursussen voor gebruikers en ontwikkelaars van FileMaker (Advertentie)
 
 
 
Maas+deNatris verrichten militair-historisch onderzoek op het snijvlak van defensie en samenleving en vertalen dat naar gedrukte en digitale media. (Advertentie)