Sluit [X]   
 

Kassier-generaal Van Gelder in 1899: vrijgesteld van militie, broederdienst

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 10-12-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 269

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Nummer 269 (9de jaargang, 18 april 2007)

Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/>

Deze nieuwsbrief is, met illustraties, ook te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/>
Daar is ook informatie te vinden over deze nieuwsbrieven, het aanmelden en het archief.

Heb jij informatie die via deze nieuwsbrief aan ge-interesseerden gezonden kan worden? Stuur de informatie dan aan <e-mail adres vervangen door formulier>.

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

Hierboven staat achter de artikelen, indien van toepassing, welke gemeente het betreft.

 

Inleiding

Vandaag viert de Stichting Menno van Coehoorn haar 75ste verjaardag met een symposiumdag 'Verdedigingswerken in Samenhang' in Utrecht. Mede namens alle bestuursleden, medewerkers en abonnees van harte gefeliciteerd! Zeker omdat haar oprichtingsvergaderingen plaatsvonden in het gebouw van de Vrijwillige Burgerwacht aan Singel 548 te Amsterdam. Met hopelijk ook in de moderne tijden een voortgaande plezierige en nuttige samenwerking.

Deze nieuwsbrief bevat alleen artikelen over de historie: deels forten en deels ander militair erfgoed. En nog steeds het resultaat van de aantekeningen van twee dagen in 2006 werk in het Noordhollands Archief te Haarlem... Nog twee noemenswaardige onderwerpen en dan zijn die aantekeningen op, maar de lijst van te raadplegen dossiers is nog lang!

We beginnen met de Positie van Spaarndam en stukken over de levering van pantserkoepels voor het Fort aan het Pampus. Daarna nieuwe informatie over het beoogde tweede kustfort bij IJmuiden. En over beschikbaar gestelde foto's van het Kamp de Roskam (1939-ca.1961) bij Weesp.
Afgesloten wordt met een vrij lang artikel met nieuwe informatie over het Marinievliegkamp Schellingwoude. Als je daarna weer over de snelweg A10 Oost rijdt, kijk je anders naar de omgeving...

Reageren op deze nieuwsbrief kan op het Stelling Forum: <http://forum.stelling-amsterdam.nl/>
De volgende nieuwsbrief zal op 2 mei verschijnen.

René Ros

 

Archief over Spaarndam en omgeving

Bij deze enige korte doch interessante snippers informatie uit het Noordhollands Archief over de omgeving van Spaarndam:

- Na niets in het Nationaal Archief over de gesloopte steiger gevonden te hebben op de bouwtekeningen van Fort benoorden Spaarndam, bleek ook het register in het Noordhollands Archief niets te melden. Het register uit circa 1901 is een soort dossier waarin de Genie de complete bouwgeschiedenis beschreven en getekend heeft. Op de tekeningen ligt de enige steiger bij het Fort bezuiden Spaarndam.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spaarndam-noord/>

Troepenloods- Er hebben drie bergloodsen en twee troepenloodsen in de Positie bij Spaarndam gestaan. Een troepenloods is, volgens het officiële register uit ca. 1901, op onbekend moment verplaatst naar de Legerplaats bij Harskamp. Mogelijk dat die troepenloods nog bestaat, als onderdeel van het museumpark (zie foto rechts) met o.a. smalspoor- en infanteriemuseum.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spaarndam/>

- Over het Zijkanaal C zou in oorlogstijd een drijvende brug aangelegd worden om militaire wegen met elkaar te verbinden. De dekschuiten zouden gevorderd worden, maar de bovenbouw en landhoofden zouden al in vredestijd opgeslagen worden. Een opdracht uit 1900 tot voorbereiden van de brug was bekend. Een andere bron wees op de bouw in 1916-1921 van loodsen ter plekke. Het tijdgat is nu gedicht met een puzzelstukje waaruit blijkt dat eerder een bergloods in de Positie bij Spaarndam voor de opslag was bestemd en deze bestond in 1901.
Dezelfde tekst meldt dat de brug 77,2 meter lang moest zijn. Met Google Earth gemeten is de afstand tussen de kade en de dijkweg aan weerszijden... 77,4 meter!
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zijkanaal-c/>

- Op een luchtfoto van het Fort bezuiden Spaarndam is ten oosten van het fort een schiereilandje te zien. Uit archieftekeningen blijkt dat het een restant is van een batterij in het aardwerk dat er vanaf 1884 is aangelegd. Toen lag het nog binnen de gracht, pas vanaf ongeveer 1901 erbuiten.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spaarndam-zuid/>

 

Duitse stukken over Pampus

Soms is het zo 'cool' om originele archiefstukken vast te houden en te lezen. En, alhoewel uw schrijver het Duits niet voldoende machtig is, bekt het Duits goed voor zware spullen - en minder voor liefelijk fluisteren.
"Versenkbare Panzerlaffete für eine 5,7 cm Schnellfeuer-Kanone" klinkt toch flinker dan "hefkoepel voor 5,7 cm snelvuurkanon"??? Zo omschreef de Duitse fabrikant Grusonwerk een van haar producten die in redelijke aantallen door de Nederlandse Staat zijn aangeschaft voor plaatsing in de Stelling.

Handelskade AmsterdamDe meeste stukken in een dossier uit 1889-1894 gaan over "het leveren en opstellen van pantsermaterieel ten behoeve van het fort in de Zuiderzee aan het Pampus". Zoals het complete Duitstalige "Vertrag" tussen Fried. Krupp Grusonwerk en de Nederlandse Staat.
Ook een stapel vrachtbrieven voor zendingen per trein vanuit Magdeburg-Buckau. Meestal naar de Handelskade te Amsterdam (zie foto rechts, uit een serie) maar soms ook naar het station van Weesp. Wat denk je van een vrachtbrief met slechts 1 colli "Eisenwaren"? Gewicht... 13.289 kilo.

Fort aan het Pampus: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/pampus/>

 

Een tweede fort bij IJmuiden

Wie het Fort bij IJmuiden al eens in de havenmond heeft zien liggen, weet dat het een duidelijke aanwezigheid heeft. Als je binnen rondgedoold hebt, ben je onder de indruk van de omvang. Stel je nou eens voor dat slechts enkele honderden meters verderop nog zo een fort gebouwd was!
Fort bij VlissingenEn dat was lange tijd wel de bedoeling, er zijn meerdere plannen voor het Fort bezuiden het Noordzeekanaal geweest. In het Noordhollands Archief is weer zo een plan uit 1914 gevonden, zelfs met een marinehaven. Zie de informatie pagina over het tweede fort voor het complete verhaal.

Hier wel een tweetal citaten uit een brief van de Minister van Oorlog, gedateerd 25 september 1914 dus kort na aanvang van de mobilisatie:
"In het oorspronkelijk wetsontwerp tot instelling van een Fonds ter verbetering van de Kustverdediging was o.m. opgenomen het maken van een fort bezuiden het Noordzeekanaal bij IJmuiden."
"Hoewel de bouw van genoemd fort niet in de wet van 24 Juni 1913 (Staatsblad No.309) tot instelling van een Fonds ter verbetering van de kustverdediging werd vastgelegd, zal toch, te zijner tijd, tot dien bouw moeten worden besloten."

De in de wet voorziene bouw van het Fort Nieuw Kijkduin (bij Den Helder) en het Fort bij Vlissingen (alias Fort de Ruyter, zie foto hierboven) werd halverwege beëindigd. Aan het Fort bezuiden het Noordzeekanaal is uiteindelijk nooit begonnen maar de Duitse bezetter heeft er onder andere de Schnellbootbunker gebouwd.

Fort bezuiden het Noordzeekanaal: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ijmuiden-zuid/>
Fort Kijkduin ("Miljoenenfort"): <http://home.hetnet.nl/~jangetongeren/Forten/>
Foto's Fort de Ruyter in 2001: <http://www.forten.info/...>
Foto's Fort de Ruyter in 2005: <http://www.forten.info/...>

 

Marinevliegkamp Schellingwoude: van mobilisatie tot mobilisatie

Foto's: Uitgeverij Eisma, met toestemming uit '70 Jaar Marineluchtvaartdienst'

Het eiland Zeeburg kennen we nu vooral als verkeersknooppunt ten oosten van Amsterdam en binnenkort als woonwijk. Toen het nog een leeg baggerdepot was, werd in 1916 de eerste loods voor het Marinevliegkamp Schellingwoude aan de waterkant gebouwd. Het is daarmee de bakermat van de Marine Luchtvaart Dienst - die waarschijnlijk binnen enkele jaren opgaat in het Defensie Helikopter Commando.

Luchtfoto Marinevliegkamp SchellingwoudeGelegen aan een drukke scheepvaartroute, van Zuiderzee/IJsselmeer via de Schellingwoudersluizen naar Amsterdam, zal het de lezer niet verbazen dat in een archief van Rijkswaterstaat (Dienstkring IJsselmeerkust 1841-1980) een heel dik dossier over het vliegkamp ligt. Met een aantal nieuwe stukjes informatie.

Uit het dossier blijkt dat de in 1916 gebouwde hangar met hellingbaan als tijdelijk werk was aangelegd en daarna procedures volgden om het na de mobilisatie te behouden. In 1922 werd een grotere, permanente hangar met hellingbaan gebouwd voor 120.000 gulden door de N.V. Internationale Gewapendbeton-bouw te Breda (aanbesteed op 31-12-1921). De eerste hangar zou daarna werkplaats worden.

In 1928 was het vliegkamp al aangewezen als 'Luchtvaartterreinen in de zin der Luchtvaartwet' voor militair en civiel gebruik. Daarmee was het het enige luchtvaartterrein voor burgerwatervliegtuigen in Nederland.
In een gemeenschappelijke beschikking (voor detail-afspraken?) van 26-1-1929 werd het als luchtvaartterrein aangewezen voor onder andere algemeen luchtverkeer, en oefeningen en proefvluchten met burgerlijke vliegtuigen (Fokker, Koolhoven). Alhoewel krantenberichten en filmmateriaal over civiel gebruik bekend zijn, was het er niet druk: zes burgervliegtuigen in 1932 en negen in 1933.

Vliegtuig Marinevliegkamp SchellingwoudeHet Ministerie van Defensie wilde het in 1933 als militair luchtvaartterrein opheffen en dat zal ook gebeurd zijn. In 1938 werd het vliegterrein weer in gebruik genomen, voor de "opleiding van leerling-vliegers". Maar ook staat geschreven: "Het ligt in de bedoeling dat het in oorlogstijd of bij mobilisatie een functie bij de verdediging zal vervullen". Een jaar eerder werd een vergunning afgegeven voor "bouw keet voor radiopeilstation".

In het Buiten-IJ werd geland en opgestegen, maar het eigenlijke vliegterrein was volgens een kaart in het dossier elders. Namelijk een watervlakte van ongeveer 2,5 bij 2,5 km in het huidige IJmeer direct ten oosten van de strekdam. De Kustbatterij bij Diemerdam lag op een hoekpunt van dat vierkant. En het Fort aan het Pampus ligt op 3,5 km van die strekdam.

Tenslotte een brief van 29 augustus 1938. Rijkswaterstaat wilde geen terrein overdoen aan de Marine omdat men bang is voor uitbreiding van het vliegkamp en problemen met de drukke scheepvaart voorziet. Ze raadde aan het vliegkamp te verplaatsen naar de zuidzijde van het eiland Zeeburg. Of nog beter: in combinatie met een rond veld voor landvliegtuigen in de Polder IJdoorn. Met de Kustbatterij bij Durgerdam op het Vuurtoreneiland als middelpunt tussen land- en watervliegterrein. Ter aanmoediging maakte Rijkswaterstaat een schitterende tekening van hun plan...

Marinevliegkamp Schellingwoude: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/schellingwoude/>
Kustbatterij bij Diemerdam: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/diemerdam/>
Fort aan het Pampus: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/pampus/>
Kustbatterij bij Durgerdam: <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/durgerdam/>

 

Overig

Onder dit kopje zullen alleen korte mededelingen over de website, nieuwsbrief en het forum gedaan worden. Overig kort, en meestal actueel, nieuws verschijnt op het Stelling Forum. Door je te registeren bij het forum kan je eenvoudig zien welke onderwerpen zijn geplaatst sinds je vorige bezoek en kan je zelf berichten plaatsen.
<http://forum.stelling-amsterdam.nl/>

- Foto uit circa 1980 van het Pompstation Schiphol op de Batterij aan de Aalsmeerweg toegevoegd met enige toelichtende informatie.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/aalsmeer-weg/>

- Na 9 jaar eindelijk de laatste kilometer van de Stelling bezocht en een mogelijke kringenwetwoning aan het overzicht toegevoegd:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/kleine-werken/kringenwet/>

- Meldingen over militair erfgoed in de media vind je in 'Forten in het Nieuws'.
<http://forum.stelling-amsterdam.nl/viewforum.php?f=18>

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Maas+deNatris verrichten militair-historisch onderzoek op het snijvlak van defensie en samenleving en vertalen dat naar gedrukte en digitale media. (Advertentie)
 
 
 
Bureau Meerzijdig let op meerdere zijden bij support, mediation, procesbegeleiding en trainingen. (Advertentie)