Sluit [X]   
 

Vrijwilliger Joop de Vries in 1931: geboren

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 10-5-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 200

Nieuwsbrief Website Stelling van Amsterdam, nummer 200
Thema: Feesten
(7de jaargang, 30 april 2005)

Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/>

Deze nieuwsbrief is, met meer verwijzingen en illustraties, ook te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/>
Daar is ook informatie te vinden over deze nieuwsbrieven, het aanmelden en het archief.

Heb jij informatie die via deze nieuwsbrief aan geïnteresseerden gezonden kan worden? Stuur de informatie dan aan <e-mail adres vervangen door formulier>.

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

Achter elk artikel in deze inhoudsopgave staat aangegeven welke gemeente het betreft.

 

Voorwoord

Welkom bij de 200ste Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam. De eerste werd op 25 februari 1999 uitgegeven maar heette toen nog niet zo. Pas vanaf nummer 7 (28 september 1999) is de nummering gestart.
Aanvankelijk gingen de nieuwsbrieven over nieuw gevonden informatie en wijzigingen aan de website. Tegenwoordig gebeurd er zo veel op en rond de forten dat ik daar niet eens meer aan toe kom. Of, zoals de twee Belgische deelnemers aan de excursie onlangs zeiden, het lijkt wel alsof er heel veel verandert en gebeurd is in de Stelling. Dat kon ik alleen maar be-amen.
Onveranderd is dat de nieuwsbrief geen saai ambtelijk stuk is en voorlopig nog met menig persoonlijke noot, column en knipoog.

Vanwege de drukte heb ik geen moeite gedaan om er een echt thema nummer over een specifiek onderwerp van te maken. De 200ste nieuwsbrief moet maar net zo gewoon of ongewoon zijn als de meeste andere afleveringen. Maar het was druk met feestelijkheden deze week zodat het toch een feestelijke nieuwsbrief op een feestelijke dag is geworden.

Allereerst een studiedag op het Hembrugterrein te Zaandam. De informatie voor de rondleiding die ik daar heb gegeven, is voor deze nieuwsbrief uitgewerkt.
Tevens was er van Stichting Pampus een uitnodiging voor een feestje binnen gekomen. Tegelijkertijd opende WN2000 haar Expo Bunkers in IJmuiden.

Langs deze weg willen wij, Stichting Mega, Stichting Pampus en Stichting WN2000 van harte feliciteren met de bereikte mijlpalen in hun doelstelling om meer mensen te ontvangen en te informeren.

 

Nationale Monumenten Studiedag

Afgelopen donderdag werd de Nationale Monumenten Studiedag gehouden op het Hembrugterrein te Zaandam. Dit werd georganiseerd door de Stichting Nationaal Contact Monumenten (NCM).
Het thema was 'Complexe monumenten' en daar valt het Hembrugterrein zeker onder.
<http://www.stichtingncm.nl/>

Om half tien werden de deelnemers ontvangen in gebouw 41, het voormalig bureelgebouw aan het Noordzeekanaal. Het is een van de vroegste gebouwen, uit 1895, die op het terrein zijn gebouwd. Gezien het interieur moet het in de jaren 1920 of 1930 flink verbouwd zijn. Recent is het weer opgeknapt en in gebruik genomen als kunsthandel.
Beneden waren informatiekramen en uitgifte van koffie en thee. Korte tijd later verhuisde de 250 mensen naar de theaterzaal boven. Daar sprak de burgemeester van Zaanstad, vm. gedeputeerde Meijdam, een welkomswoord. Hij sprak over het grote aantal van 253 Rijksmonumenten in zijn gemeente. Monumenten zijn leuk, maar de Zaanstreek moet wel economisch sterk en vitaal blijven.
<http://www.zaanstad.nl/>

De vice-voorzitter van NCM opende vervolgens de studiedag. Met onder andere enkele citaten uit het spannende jeugdboek 'Het geheim van het Kruitpaleis' dat zich afspeelt op het verlaten Hembrugterrein.
<http://www.bruna.nl/is-bin/INTERSHOP.enfinity/eCS/Store/-/-/-/
DisplayProductInformation-Start?ProductSKU=9025842631&PartnerID=354>

Vervolgens kwam er een presentatie van Axel Fohl over complexe monumenten in Europa. De Engels gesproken woorden van deze Duitser waren echter volkomen onverstaanbaar en de dia's te klein of te donker. Bovendien kon deze meneer de ingeplande 30 minuten met maar liefst 20 minuten verlengen. We waren toe aan de koffiepauze...

De volgende spreker was Hildebrandt de Boer, een enthousiast verteller. Met o.a. fiscale stimulatie moeten oude doorleefde locaties weer een nieuw leven krijgen. En daarbij moet niet gedacht worden in bestemmingen als 'industrieterrein' maar in arbeidsplaatsen.
Bert Grotenhuis van de gemeente Zaanstad was de laatste spreker. Hij sprak over het project Kanaalzone en het Hembrugterrein daarin. Interessant was het feit dat er een voorbescherming voor het hele terrein geldt vanwege een monumentaanvraag. Van de ongeveer 110 gebouwen zijn nu 11 Rijksmonumenten op het 50 hectare grote terrein. De Raad van Cultuur vindt dat wel genoeg, de gemeentelijke monumentencommissie wil er 26 bij. De staatssecretaris mag nu besluiten.
Het terrein zal voor maximaal 10 hectare een gevangenis gaan huisvesten. Tevens woningen, natuurwaarde en tevens een combinatie van cultuur-historie en werk.

Vervolgens was er in een ander gebouw een staande lunch van anderhalf uur en slechts vijf schalen broodjes. De koffie was ook veel te snel op.

Tegen twee uur begonnen zes verschillende middagprogramma's. Drie ervan gingen per bus de Zaanstreek in, drie andere bleven op het terrein. Schrijver dezes was gevraagd om een rondleiding op het Hembrugterrein te verzorgen met nadruk op de rol in de Stelling van Amsterdam. Peter Kruit (!) van de beveiliging zorgde voor de sleutels en met 26 jaar ervaring kon hij een en ander over de gebouwen vertellen.
Het werd een aangename wandeling van een uur (inhoud volgt in onderstaand artikel) met redelijk weer. De deelnemers konden het grote, groene terrein met de verschillende gebouwen bewonderen en dat deden ze dan ook. Er waren regelmatig kreten van verbazing.

Terug in de .50 fabriek (het grote witte gebouw aan het Noordzeekanaal) was er een forum discussie over de Stelling van Amsterdam. Onder leiding van mw. Günther (Stichting Stelling van Amsterdam) introduceerden Peter Schat (voorzitter Stichting Mega), Henk Bart (Wijnimport Bart, eigenaar Fort benoorden Purmerend) en Joop van Burk (hoofd bureau Monumenten & Archeologie van de provincie Noord-Holland) zich voor respectievelijk verleden, heden en toekomst.
Peter Schat vatte de geschiedenis van de Stelling samen en pleitte voor bescherming van de kleinere werken van de Stelling zoals de sectorparken. Henk Bart schetste zijn praktische ervaringen in het gebruik van forten en de geneugten en problemen die erbij optraden.
Joop van Burk gaf aan dat de provincie tot heden 8 miljoen euro in de forten en een sluis heeft geïnvesteerd als een 50% bijdrage. Voor toekomstige projecten wil de provincie 25% van een investering bijdragen (geen exploitatie) om hergebruik aan te moedigen. Daarvoor zijn ondernemers met historisch besef nodig.
Vervolgens kwamen er nog diverse vragen en opmerkingen over deze onderwerpen uit het publiek.
<http://www.stelling-van-amsterdam.nl/>
<http://www.stichting-mega.nl/>
<http://www.wijnimportbart.nl/>
<http://www.noord-holland.nl/>

De dag werd afgesloten met een receptie met voldoende lekkere hapjes.

 

Hembrugterrein binnen de Stelling

Het Hembrugterrein ligt in de oksel van de Voorzaan en het Noordzeekanaal en begon als polder en baggerdepot. Wat we nu kennen als het Hembrugterrein bestond oorspronkelijk uit drie verschillende terreinen. Er is zelfs nog een vierde terreintje geweest met een Marechaussee Kazerne.
De drie terreinen waren: Artillerie-Inrichtingen, Algemeen Verdedigingspark en Sectorpark Zaandam afd. Materieel. Alle drie de terreinen hadden een functie in de logistieke keten voor de Stelling.

Artillerie-Inrichtingen

De Artillerie-Inrichtingen (AI) begon in 1679 als affuitmakerij in Delft maar rond 1880 kampte het met ruimtegebrek voor een meer industriële fabricage. Tevens werd het noodzakelijk geacht om de AI binnen de Stelling van Amsterdam te plaatsen.
In 1895 werd begonnen met de bouw van kantoren en fabrieken langs het Noordzeekanaal en bij de Hembrug (toen nog een kleine draaibrug). De verhuizing was pas in 1926 voltooid toen de constructiewerkplaats naar Zaandam kwam.
De functie van de AI was het vervaardigen, wijzigen, herstellen, aanschaffen, opslaan en onderzoeken van oorlogs- en ander materieel. Tevens werden cursussen voor het gebruik en onderhoud verzorgd aan officieren, onderofficieren en militaire werklieden.

De producten van de AI waren mede voor de Stelling bedoelt maar ook voor de Nieuwe Hollandse Waterlinie en het Veldleger. Bovendien was bewust een centrale plek in de Stelling als locatie gekozen.
Overigens is ook overwogen om de marinewerf in Amsterdam naar Zaandam te verplaatsen en was het een dok geworden. Tevens is er een plan geweest om de marinehaven van Den Helder naar Amsterdam te verplaatsen. Mogelijk dat daarop vooruitlopend in 1890 een Kolenloods der Marine op het terrein is gebouwd. In 1957 is ter plekke de .50 munitiefabriek geplaatst.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zaandam-ai/>

Algemeen Verdedigingspark

Het Algemeen Verdedigingspark (AVP) zou het centrale magazijn voor de Stelling worden. Via de onderliggende sector- en groepsparken zou materieel en munitie naar delen van de Stelling overgebracht worden, waar ze nodig waren. Bijvoorbeeld naar het deel dat werd aangevallen.
De sectorparken werden al in vredestijd gebouwd. Behalve aan het Westfront werden geen groepsparken in vredestijd aangelegd. Wat er in 1914-1918 daadwerkelijk werd aangelegd is niet bekend.
Ook het AVP kreeg pas in oorlogstijd, 1916, enige omvang. Maar snel na het einde van de Eerste Wereldoorlog werd het gebruikt voor beproeving van munitie en wapens. En die functie hield het tot 2000. Het terrein bevat nog 30 gebouwen uit verschillende perioden met de oudsten uit 1916.

Eerder waren er op het terrein al vier turfloodsen (1899, 1901, 1902 en 1905) en een wachtgebouw (1905) gebouwd. Hierin werd een lopende voorraad turf aangelegd om als beginvoorraad te dienen bij het intreden van een beleg. In de tussentijd kon een begin gemaakt worden met de vervening van enkele polders binnen de Stelling. De turfloodsen zijn in de jaren 1960 gesloopt.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zaandam-avp/>

Sectorpark Zaandam afd. Materieel

Zoals hierboven beschreven ging materiaal van het AVP via de sectorparken naar de groepsparken en vervolgens naar de vakdetachementen en forten. Naast de Sector Amsterdam waren er vier sectoren die elk een sectorpark hadden. Om materieel en munitie niet bij elkaar op te slaan, was elk sectorpark in twee afdelingen gesplitst. In totaal dus acht locaties waarvan er nog twee compleet zijn. Op vier zijn nog enkele gebouwen aanwezig en twee zijn geheel verdwenen.
Het Sectorpark Zaandam, afd. Materieel was direct naast het AVP gevestigd. Het is in 1901 gebouwd en bestond uit een woning/bureel en een houten bergloods. Al deze woningen, vier stuks bij de afdelingen materieel, bestaan nog!
Zo ook het exemplaar dat tegenwoordig juist buiten het Hembrugterrein ligt. De bergloods is gesloopt maar de vier magazijnen uit 1917 voor voertuigen, patronen en materieel zijn nog aanwezig.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zaandam/>

Marechaussee Kazerne Zaandam

Wanneer het gebouwd is, is me nog niet duidelijk maar het zou van een bouwstijl uit de jaren 1920 of 1930 zijn geweest. Rond 1980 was het in gebruik bij het Havendetachement Amsterdam.
Wel is bekend dat het in 1996 is het gesloopt vanwege krakers. Juist het militaire apparaat zal niet veel gehad moet hebben van anarchistische krakers en als variatie op 'Dan liever de lucht in' hanteerde men 'Dan liever slopen' voor deze kazerne, bergloodsen en fortwachterswoningen. Het lege terrein is nu weer binnen de hekken van het Hembrugterrein opgenomen.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zaandam-kmar/>

Een radio-verslag van een bezoek aan het Hembrugterrein kan je nog beluisteren op:
<http://www.vpro.nl/programma/deavonden/afleveringen/19257555/>

 

Opening ontvangstgebouw Fort aan het Pampus

Als je er echt de tijd voor neemt is een bezoek aan het Fort aan het Pampus een waar genoegen. Je bent even onderweg maar je komt dan in een langzamere tijd terecht. Het weer was in de loop der dag verbeterd en het licht van een lage zon boven het IJmeer dat door de ramen en schietgaten doordrong was echt Hollands.

Dus wat dat betreft was het een goede dag om het nieuwe ontvangstgebouw te openen en het de naam 'Hollands Licht' te geven. In de afgelopen periode is de oude Scheepskameel gesloopt door de Genie, de ruwbouw geplaatst door de aannemer en de afbouw gedaan door de vrijwilligers. Door de grote belangeloze inzet zijn de kosten beperkt gehouden maar toch heeft de Stichting Pampus een forse hypotheek moeten nemen. Trouwens, wat is eigenlijk de WOZ-waarde van een fort?

Het gebouw is wederom van hout maar een stuk groter en hoger. De indeling is ook overzichtelijker en met een langere bar. De scheepvaart tierelantijntjes zijn verdwenen en het gebouw heeft een rustige maar sfeervolle indruk. Het terras bleek ook een goede plek om te vertoeven. In een gang hangen fraaie informatiepanelen die het begin vormen van een bezoekerscentrum.
De kersverse burgemeester van Muiden, mevrouw Worm-de Moel, opende het gebouw door een fles champagne tegen een projectiel in de deuropening stuk te gooien. Het was niet het projectiel maar de fles die ontplofte...

Uiteraard ben ik nog lekker gaan dolen door het fort. De regen van vannacht had sporen in het fort achtergelaten en zo komen we ook op de tweede fase van de conservering: het dak waterdicht maken. Daar moeten nog de nodige fondsen voor worden gevonden. Wellicht kunnen we ook een collecte beginnen voor een bij de omvang van het fort passende Nederlandse vlag?
Maar spreken met de vele bekenden onder de medewerkers van Pampus en de gasten was ook plezierig. Totdat de hoempa-band er 'Hollands Geluid' van maakte. Die band trof ik ook, na de inwendige mens verzorgd te hebben, op de laatste (draagvleugel)boot van half acht alwaar ze bleven doorspelen.

<http://www.pampus.nl/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/pampus/>

 

Officiële opening WN2000 Expo Bunkers

Tekst en foto's: Stichting WN2000

De officiële opening van de WN2000 Expo Bunkers op de Bunkerdriehoek is een feit. Op vrijdag 29 April 2005, om precies vier uur klonk het luchtalarm door het havengebied van IJmuiden. De Burgemeester van Velsen, Mr. P.A.G. Cammaert opende op deze wijze de expositie.

Uiteraard ging aan de opening een dankwoord van de voorzitter Niels en de Burgemeester vooraf. De vrijwilligers die de expo mogelijk hebben gemaakt, werden door Niels in het bijzonder bedankt, maar ook onze trouwe donateurs, sponsors, zusterorganisaties zoals Stichting ARG, Fort aan den Ham en Museum Kornwerderzand van wie wij enkele bijzondere stukken in bruikleen hebben, werden niet vergeten. Als primeur werd ook de volgende mijlpaal wat betreft het beheer en behoud van de batterijen Heerenduin en Olmen medegedeeld. De provincie Noord Holland heeft zich naar aanleiding van het beheersplan van de Stichting WN2000, voor alle bunkers in de gemeente Velsen, bereid verklaard de kosten wat betreft de toegankelijkheid op zich te nemen. Deze plannen zullen op korte termijn met de gemeente Velsen verder besproken worden.

Burgemeester Cammaert sprak vervolgens vol lof over de prestatie van de WN2000, die geheel op eigen krachten en met eigen middelen een 'heus' IJmuidens museum over de Tweede Wereldoorlog heeft opgericht. Dat dit niet zonder slag of stoot ging, had Niels eerder ook uit de doeken gedaan. We hebben nog een lange weg te gaan, maar kunnen tevreden zijn met de reeds behaalde resultaten. Al met al een opening waar wij met veel genoegen op terug kunnen kijken.

Ook het goede weer heeft deze middag tot een succes gemaakt, we hopen de eerste dag dat we voor publiek open zijn, 5 mei 2005, wederom een stralende dag te hebben en heten een ieder van harte welkom de expositie te komen bezoeken. Meer informatie over de expositie en de bereikbaarheid vindt u op de WN2000 website.

<http://wn2000.ww2sites.com/index.php?actie=nieuws;nl>
<http://www.velsen.nl/contentpage.asp?objectid=12175>
<http://www.vvvzk.nl/nederlands/attracties_item.aspx?id=140>

 

Noord-Holland NU

In diverse huis-aan-huis-bladen in de provincie heeft de provincie Noord-Holland een eigen pagina 'Noord-Holland NU'. De afgelopen week was daarin veel aandacht voor de Stelling.

Waaronder een prijsvraag om een exemplaar van het Stelling-boek te winnen.
"... met het oog op welke vijand is de Stelling eigenlijk gebouwd? Waren het de Engelsen, de Duitsers of de Fransen die bij de aanvang van de bouw, rond 1880, de grootste bedreiging vormden?" Volgens mij zijn dat twee geheel verschillende vragen en zit het goede antwoord niet in de tweede vraag. Meer verklap ik niet.
Jij kan je antwoord sturen naar nhnu@noord-holland.nl.

Twee Statenleden spreken zich, in een kader op de pagina, positief over de Stelling uit. Peter Prins ziet een toename in het politiek besef. Ook denkt hij aan een bezoekerscentrum in de Kustbatterij bij Diemerdam. Ik zal hem binnenkort eens vragen wat hij dan precies voor ogen heeft want er is nogal weinig overdekte ruimte op de batterij. En de woning wordt binnenkort als kantoor in gebruik genomen.

Het adres van onze website over de Stelling wordt ook genoemd. Dank voor het compliment!
Deze maand werden er gemiddeld 148 bezoeken per dag gebracht. De afgelopen werkdagen was het, vermoedelijk dankzij de provincie, drukker met 170-180 bezoeken per dag.

<http://www.noord-holland.nl/>
<http://peterprins.web-log.nl/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/diemerdam/>

 

Bezoekerscentrum

Tot januari 2006 in elke nieuwsbrief een stukje over het bezoekerscentrum. Ook als er weer niets te melden is...

Je kan het hele voorstel lezen of downloaden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/diversen/bezoekerscentrum/>

 

Overig

- Meer informatie over De Sniep is te vinden op de website van de gemeente Diemen: <http://www.diemen.nl/sitemap/page.asp?
action=cnewsdet&pageid=&nid=125&page=Projecten
>

- Een lezer dezer nieuwsbrief blijkt geïnteresseerd in de koop van de Post van Krayenhoff bij Diemen, met moderne woning en munitiemagazijn. De vraagprijs is 484.000 euro.

- Bij een rondje wandelen om het Muiderslot bleek dat er aan de noordwestzijde een forse ingreep in de beplanting is gedaan. Daardoor is nu een betonnen bouwwerk in de oude wal te zien. Volgens mij is het een onvoltooide groepsschuilplaats (piramide, 1939) waarvan het dak ontbreekt.
Het is de derde mij bekende piramide in Muiden. En er moeten toch ook G-kazematten zijn gebouwd om de wegversperringen onder schot te houden...

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Bekijk en bestel onze luchtfoto's van de forten digitaal, als afdruk of puzzel. (Advertentie)
 
 
 
Beleef het zelf: kom ook naar de forten en waterlinies in Nederland! (Advertentie)