Sluit [X]   
 

Soldaat? van der Valk in 1886: geboren te Amsterdam, Noord-Holland

© 1999-2020, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 24-5-2020

Nieuwsbrief

Nieuwsgierig? Lees deze nieuwsbrief maar!Nieuwsbrief 491

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
22ste jaargang, nummer 491, 15 juli 2020

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

De archiefstukken zijn verwerkt en op... Alleen over verworven collectie-items kan wat gezegd worden. En een veldtocht om een frisse neus te halen, vinden veel lezers leuk om over te lezen. Het Nationaal Archief kan weer beperkt en op reservering bezocht worden, en staat binnenkort op de agenda. Mijn publicatie over de stay-behind organisaties uit de Koude Oorlog vordert goed, maar het kost veel tijd en duurt nog even voordat het klaar is.

In deze nieuwsbrief het verslag, in twee delen, van een veldtocht langs de forten aan de Vecht en de Waver. Ook hebben we eindelijk ons jaarlijkse inspectiebezoek aan de luchtfoto's op Fort aan het Pampus kunnen brengen. Verder leg ik jullie een mooie foto van artilleristen voor en verneem graag wat jij er in ziet. Daarna over luchtfoto's die verbouwd worden tot draagtas.
Vervolgens een nieuwsbericht van het Kenniscentrum Waterlinies, dat in de basis ook geldt voor onze bibliotheek op Fort Uitermeer. Handgel staat voor bezoekers gereed en er is een hoest-scherm om het besmettingsrisico beperkt te houden. En tenslotte deel twee van het verslag over de veldtocht.

Deze nieuwsbrief slaat een maandje over voor een zomerreces. Een fijne zomervakantie gewenst en graag tot september!

Lees deze nieuwsbrief op: https://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/2020/nieuwsbrief-491/
De volgende nieuwsbrief zal waarschijnlijk op 9 september verschijnen.
Wil jij een artikel over militaire historie schrijven voor deze nieuwsbrief? Of heb je tips en wensen voor artikelen? Laat het ons dan weten!

Veel leesplezier!
René Ros
https://doccentrum.stelling-amsterdam.nl/

Tip: houd de cursor boven elke afbeelding om een beschrijving te zien.

 

Dienstberichten

- In de vorige nieuwsbrief was een open brief opgenomen, over een boekenserie. Voorlopig kunnen we daar geen inhoudelijke mededelingen over doen.

- De koop door Tony Chocoloney van 'onze' Stoommeelfabriek 'Vrede' in Zaandam, om het in te richten als eigen fabriek-pretpark, is vooralsnog van de baan. De deadline van 2 juni voor de financiering van de koop is niet gehaald. (Bron: Noordhollands Dagblad d.d. 15-6 jl., met dank aan Hans Konijn.)
Tony's Praatje door Choco Evangelist Ynzo op YouTube
Stoommeelfabriek 'Vrede'

- We beheren een grote en unieke collectie beeldmateriaal, documenten enzovoort. Aan serieus gebruik daarvan wordt met plezier meegewerkt; wel aan publicaties, niet aan hoarders.
Aan het verzamelen zijn kosten verbonden voor het verwerven, verzenden, ontsluiten, opbergen en beschikbaar stellen. De verwerving is eenmalig maar kosten voor de bibliotheek op Uitermeer, een opslag elders en de verzekering, moeten gewoon elke maand afgetikt worden. Die kosten worden door 60 donateurs en door René Ros persoonlijk gedragen. Ook van iemand die materiaal wil gebruiken, wordt een bijdrage aan die kosten gevraagd. Zeker als er een budget voor is of zou moeten zijn, maar ook met gesloten beurs komt voor. Logischerwijs ook als het materiaal geschonken was.
Collectie

 

Veldtocht langs Vecht en Waver (1/2)

Tekst en foto's: René Ros.
Met dank aan: Krijn-Jan Driessen.

Ook 17 juni jongstleden was een zonnige, niet al te warme dag om lekker buiten te vertoeven en foto's te maken. Dus weer een ander stuk van de Stelling geïnspecteerd, vooral langs de Waver. Maar eerst een stukje Nieuwe Hollandse Waterlinie langs de Vecht. Ontdek de drie rode lijnen in dit artikel. Gepoogd is om het verslag niet met fantasie, maar met humor en satire leuk leesbaar te maken. Lees het alsjeblieft ook zo...

Kazemat Overmeer met nieuwe woning.Vanuit Weesp is Fort bij Hinderdam het eerste fort dat je dan tegenkomt. Onbereikbaar op een bosrijk eiland in de Vecht dus tussen de huizen door naar groene natuur staren. De meeste van die huizen zien eruit als 19e eeuwse buitenhuizen maar zijn in 2006 gebouwd op het terrein van een van de twee bijbehorende lunetten, met fortwachterswoning.
Het fort is van Natuurmonumenten en vroeger kon ik die wel eens bellen, kreeg toestemming voor een bezoek, mailde een buurtbewoner die zijn roeiboot van het slot hield en roeide ik naar het eiland. Het is een rot hobby maar er zijn soms leuke momenten, zeker die keer in de winter met dun ijs. En eenmaal troffen we er in een uithoek een hennepveldje aan. Veel historische bouwwerken zijn onzichtbaar ondergronds of onder de begroeiïng.
Toen ik vorig jaar weer contact opnam, was het alsof het Vechtwater brandde; nee natuurlijk kon een bezoek niet vanwege de natuur. Is het nieuw beleid, nieuwe medewerkers of nieuw beleid door nieuwe medewerkers?

Ten zuiden van Nederhorst den Berg is de VIS-kazemat Overmeer goed zichtbaar naast de weg. Letterlijk in het schootsveld staat een 19e eeuwse woning met bouwjaar 2010. Vlak voor Vreeland bleek een nieuwe jachthaven gegraven te zijn waar een groepsschuilplaats verloren naast staat. Iets verderop twee andere groepsschuilplaatsen die door 'overgroeiîng' vrijwel geheel onzichtbaar zijn geworden.

Kazemat Vreeland met nieuwe wal.De VIS-kazemat Vreeland heeft de afgelopen jaren een metamorfose ondergaan. De eigenaar, een aannemersbedrijf met de goede spullen, heeft de wallen hersteld, alle zes grenspalen uit de sloten gevist én even drie schuilplaatsen model 1916-II boven de grond gekregen. Overal nieuwe, maar roestige, deuren en luiken in gezet. Binnen ziet de kazemat er keurig uit, mits je niet over dode muizen struikelt!
Deze eigenaar was alleraardigst en ik mocht even kijken en fotograferen. Ik heb het idee dat hij de beschermingszone van een Rijksmonument en mogelijk onderdeel van een Werelderfgoed, benut om zeker te weten dat het uitzicht vanuit zijn huis niet volgebouwd zal worden. Je weet wel, dat woongenot van vrij uitzicht waarvan veel mensen doen alsof het in hun koopcontract staat als er bouwplannen komen!

Daarna doorgereden naar Fort bij Uithoorn om met iemand bij te praten, die echter toch niet kwam. Toen heerlijk rustig in de schaduw van de bergloods een tijdje op de laptop zitten werken; had ik al gezegd dat een rot hobby is? Het fort is een van de weinige zonder WiFi, als maatstaf voor de herontwikkeling. Omdat sinds 2004 mijn grotere collectie-items in dit fort opgeslagen zijn, heb ik de sleutel en dat maakt het leven eenvoudiger.
Toch ga ik niet graag alleen het fortgebouw in, er zijn regelmatig mensen die het gebouw in gaan zonder de al aanwezige even gedag te zeggen. En dat zorgt voor grote verrassingen in de duisternis. Zoals die keer dat bij het afsluiten, onverwacht stil een jong gezin opdoemde omdat ze op zoek waren naar het pannenkoekenrestaurant. Aargh, dat is in Fort aan de Drecht!

De herontwikkeling van het Fort bij Uithoorn gaat zo traag, dat de erfpachter - bij wijze van spreken - al bijna halverwege de eerste erfpachttermijn is en - nogmaals bij wijze van spreken - moet gaan nadenken over de optie op de volgende termijn. Het bestemmingsplan is nogsteeds niet aangepast maar de gemeente ziet, voor zolang deze collegetermijn duurt, de plannen voor een hotel wel zitten. Het plan omvat onder andere de bouw van een extra loods en nieuwe schuilplaatsen in het voorterrein. Die historiserende nieuwbouw schijnt op bezwaren te stuiten en dat is om drie redenen opmerkelijk: 1) in het landschap tussen de forten wordt flink wat historiserende nieuwbouw gepleegd, zie de voorbeelden hierboven. 2) als dat 150 jaar geleden ook beleid was geweest, dan hadden we het neoclassicisme niet gehad. 3) Willen we dan naast die bescheiden, timide forten, schreeuwend moderne bouwsels van architecten die wat willen nalaten en prijzen winnen?

Zie vervolg in deel 2.

Fort bij Hinderdam
Fort Kijkuit met Kazemat Overmeer en Kazemat Vreeland
Fort bij Uithoorn

 

Voor de eerste maal op Pampus

Tekst: Ronald Hamberg.
Foto's: René Ros.

Op dinsdag 7 juli vertrok een delegatie van drie mannen richting het forteiland Pampus: Otto Bodemeijer, René Ros en ondergetekende, Ronald Hamberg. Het bezoek was goed gepland: het was zo’n beetje de enige dag in die week dat het weer droog zou blijven.

In het bezoekerscentrum op Forteiland Pampus.De enige nattigheid die dag, werd veroorzaakt door een wat winderig IJsselmeer, maar behalve wat spetters op onze jassen en brillen viel de waterschade mee. Ook het ademen met een mondkapje bleek ons drieën goed af te gaan. Kortom, alle ingrediënten aanwezig voor een bezoek aan het forteiland Pampus!
Voor twee van de drie geldt dat bezoek aan Pampus jaarlijkse kost is; voor ondergetekende betekende het voor de eerste keer voet zetten op het eiland. ‘Voor alles een eerste keer’, zullen we maar zeggen.
Dat de zomervakantie inmiddels was ingegaan was ook merkbaar op de boot: er waren behoorlijk wat geïnteresseerden die de overtocht waagden naar het forteiland. Kort na vertrek uit Muiden was het Muiderslot aan de rechterkant goed zichtbaar.

Nadat we van de boot afstapten en ons plekje bij de luchtballonvaart hadden gereserveerd, begonnen we aan een wandeling in de droge gracht van het fort. In de gracht is een foto-exposite ‘Forten van Boven’, met mooie luchtfoto’s van forten in de Stelling van Amsterdam. Ook de forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie hebben een plek gekregen. Vervolgens hebben we diverse ruimtes van het fort bezocht waar op verschillende, merendeels digitale, manieren het verhaal van Pampus vertelt wordt aan bezoekers.
Tip: een zaklamp is geen overbodige luxe bij een bezoek aan Pampus! De contrescarpgang kan bijzonder donker zijn, dus een beetje verlichting meenemen kan geen kwaad. Gelukkig waren wij voorzien van een zaklamp en konden wij een tochtje maken door deze donkere gang.

Ballonvlucht op Forteiland Pampus.Hierna konden we deelnemen aan de virtuele luchtballonvaart: over de details ga ik niets zeggen, behalve dat het ‘belevingsgehalte’ bijzonder hoog is. Nadat we veilig ‘geland’ waren, vertrokken we richting het paviljoen waar we constateerden dat Pampus culinair genoeg te bieden heeft. Met volle maag gingen we naar het dak van het fort, waar we konden genieten van het uitzicht over het IJsselmeer.

Amsterdam en Almere zijn vanaf het dak zichtbaar: heel in de verte is de tv-toren in Lelystad te zien, maar gun je ogen hiervoor even de tijd. Nadat de spreekbuis riep: ‘Kom van dat dak af’, besloten we hier gehoor aan te geven en nog even het fort in te gaan. Na een bezoek aan de koepelschacht, de commandopost en het voormalige waterbassin was de tijd dusdanig gevlogen dat we werden gesommeerd om ons naar de boot te begeven.

Opnieuw bleef ons waterschade bespaard en konden we in Muiden droog voet aan wal zetten en onze terugreis vervolgen. Kortom: Pampus is voor ieder die geïnteresseerd is in forten én even wil uitwaaien op een boot een bezoek waard!

Fort aan het Pampus
Forteiland Pampus

 

Vragen over de artillerie

Tekst en foto's: (collectie) René Ros.

Historische foto's van militairen tonen meestal de geweerdragende infanterie, die de meerderheid van de landmacht vormde. Een groepsfoto van de artillerie is bijzonder en het geschut maakt het indrukwekkend.

Landstorm artillerie in 1917.Recent is een dergelijke groepsfoto verworven en kon onder andere met redelijke zekerheid vastgesteld worden, wie met een kruisje staat gemarkeerd. Helaas geen nummer van een eenheid op kragen of hoofddeksels. Wel staat handgeschreven 'Landstorm '17' middenboven de foto.

Ik heb met diverse landkaarten geprobeerd te achterhalen waar de foto gemaakt kan zijn. Dat zou rond Amsterdam moeten zijn, maar ik kon het niet bepalen. Het lijkt op een dijk met rechts woningen die evenwijdig én haaks op de dijk staan. Links is wat begroeiïng maar lijkt de dijk niet stijl af te lopen. Mogelijk kijkt dit over weilanden of water uit. In de achtergrond is een typische kleine (brugwachters?)woning te zien.

Ook weet ik onvoldoende over de artillerie. Daarom leg ik de foto aan jullie, de lezers, voor. Wie kan er iets zeggen over het geschut, de richtmiddelen en de uniformen? En is er iemand die de locatie wellicht herkent? Mocht je niet kunnen helpen, maak er dan een zoekplaatje van: zoek het jongetje met de platte pet.
Een betere kwaliteit van de foto kan je bekijken met onderstaande link. Ik ga ondertussen door met de tekst op de achterzijde en hopelijk kan na de zomervakantie een artikel met alle bevindingen verschijnen?

Foto 'Landstorm '17' in groot formaat.

 

Draag een luchtfoto

Tekst en foto: Stichting Forteiland Pampus.

Op Pampus is de fototentoonstelling Forten van Boven te zien, met alle fortificaties van de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie op grote blow-up foto’s. Vorig jaar werden de zeildoeken met de foto’s van de Stelling van Amsterdam vervangen.

Draagtassen van Pampus.Twee handige en trouwe vrijwilligers van Pampus, Truus en Anneke, maken nu van de oude doeken geweldige stevige grote tassen, die goed te gebruiken zijn als shopper of waszak.
En omdat er zoveel doeken hergebruikt kunnen worden voor dit doel, kun je zelfs, op bestelling, vragen of er een tas gemaakt kan worden van het fort bij jou in de buurt! Wil je meer weten of kijken of jouw favoriete fort nog beschikbaar is? Mail dan naar info@pampus.nl en wie weet kunnen Truus en Anneke precies die ene unieke UNESCO-Stelling-tas voor jou maken!

De handgemaakte tassen zijn te koop voor 29,95 euro (maat ca. 30x20x30) of 34,95 (ca. 50x20x50cm). Afwijkende maten in overleg! De opbrengst komt geheel ten goede aan het behoud en de openstelling van Pampus als boegbeeld van de Stelling van Amsterdam. Met dank aan het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam voor de luchtfoto's, waardoor wij ons idee van de forten vanuit de lucht konden realiseren!

Fort aan het Pampus
Forteiland Pampus

 

Ook Kenniscentrum komt uit de corona-isolatie

Tekst en foto: Kenniscentrum Waterlinies.

Ook het Kenniscentrum Waterlinies merkt de gevolgen van de corona-crisis. Graag brengen we je op de hoogte van onze nieuwe situatie.

Kernteam van het Kenniscentrum Waterlinies.Ons kantoor op Fort bij Vechten is ongeveer drie maanden praktisch niet voor ons toegankelijk geweest, omdat het hele fort afgesloten was. Enig medewerker René Ros heeft vanaf thuis en vanaf Fort Uitermeer gewerkt. Het inwerken van de nieuwe collega Ronald Hamberg vond vanaf midden april via online-meetings plaats. Samen hebben ze één keer op ons eigen kantoor gewerkt en een aantal keer op Fort Uitermeer. Daarbij werd uiteraard afstand gehouden en goed gereinigd. Met dank aan Stichting Uiteraard Uitermeer voor de gastvrijheid.

Per e-mail en online-meetings zijn vragen beantwoord, is meegedacht over een boek en overlegd met vrijwilligers. Daarnaast zijn Ronald en Chris Will al fietsend begonnen met verkenningstochten in de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
We zijn vooral druk geweest met de nieuwe website en het nieuwe collectiebeheersysteem. Besprekingen met de leverancier, maar ook trainingen met vrijwilligers vonden in on-line meetings plaats. Uiteraard is hierbij vertraging opgelopen, maar binnenkort kunnen we je meer over onze Databank Waterlinies vertellen.

Inmiddels zijn voor beide locaties hoest-schermen en reinigingsmiddelen aangeschaft en zijn we sinds 11 juni weer één dag per week werkzaam in ons kantoor op Fort bij Vechten. Daar ontvangen we voorlopig maximaal twee gasten tegelijk en daarom alleen op afspraak.
Onze aanwezigheid kan je inzien op een aparte webpagina waar je ook links vindt naar een online-meeting om ons op die werkdagen digitaal te kunnen spreken.

We hopen dat jij en je naasten in goede gezondheid zijn en je zo min mogelijk nadelige effecten van deze gezondheidscrisis merkt. Dankzij de inzet van velen kunnen ook wij ons werk weer een beetje normaler gaan uitvoeren. Wellicht spreken we elkaar binnenkort?

Kenniscentrum Waterlinies
Aanwezigheid kantoor

 

Veldtocht langs Vecht en Waver (2/2)

Tekst en foto's: René Ros.

Dit is deel twee van het verslag van de veldtocht van 17 juni jl., nu over de terugtocht van Uithoorn langs de Waver naar Weesp.

Woning van Fort in de Botshol.Binnendoor terug naar Weesp, dan is Waver-Amstel het eerste fort. Qua interieur het meest originele fort van de hele Stelling. Alleen is dat, ook na de gesubsidieerde restauratie, niet te bewonderen. Zo af en toe verzorgt eigenaar Natuurmonumenten er rondleidingen waarbij de buitenruimte en de niet verhuurbare ruimten, namelijk privaten, keelkazematten en de hefkoepelgebouwen, te bezoeken zijn. Het merendeel is verhuurd en <satire type="extra">het lijkt er op dat je daar alleen binnenkomt als zeker is dat je veel wijn komt kopen. Nu wordt beweerd dat ik geen wijn maar azijn drink, terwijl mijn vrouw voldoende heeft aan de flessen die ik na het geven van vrolijke lezingen meekrijg. Dus dat zet geen zoden aan de geniedijk.
Wellicht moeten we een collectieve inkooporder voor deze geestverruimende drank plaatsen en gezamenlijk ophalen?</satire>

Over de slingerende Waverdijk door naar Fort in de Botshol. Het hoge riet stond te wuiven in de wind. De aardwerken van het fort steken er prominent bovenuit, een fraai aanzicht. Je zal maar in de fortwachterswoning wonen... Het informatiebord is verdwenen maar dat is over het algemeen een verbetering.
Dit fort was vroeger in september-Stellingmaand één dag open en trok tussen 2006 en 2012 tussen de 50 en 200 bezoekers per dag. Ook met de dagexcursie zijn we er wel eens op geweest. Tegenwoordig is het fort helemaal niet meer toegankelijk en mag je met een groep alleen heen en weer de toegangsweg lopen.
Een paar kilometer verder passeer je Fort aan de Winkel dat tot 2015 een camping voor militairen was en sindsdien te koop staat. Omdat het fort geen gebouwen heeft, is het eigenlijk alleen geschikt als... camping. Decennia lang hebben gezinnen hier vakanties doorgebracht en zijn kinderen groot geworden. Ik hoop ooit iemand te treffen die erover kan vertellen en vakantiefoto's heeft.

Emplacement in het groen van Fort bij Abcoude.Het hek van Fort bij Abcoude (ook van Natuurmonumenten) stond uitzonderlijk genoeg open en was een vrije wandeling mogelijk. Wel eerst tussen wat geparkeerde auto's door en handen reinigen bij de handgel-zuil. Er was een winkeltje met spullen maar het was me niet duidelijk of je er als passant wat kon drinken en eten. Een herkenbare gastheer of personeel van "Kool, Geit, Wolf"(?) kon ik zo gauw niet ontdekken. Op enkele plekken had ik het idee dat ik in een rommelig kraakpand terecht was gekomen. Nog altijd een mooi fort om een rondje te lopen en de gebouwen zijn mooi gerestaureerd.

De Batterijen aan het Gein en de Liniewal Geindijk - Nigtevecht (beide ook Natuurmonumenten) zijn klein genoeg om vanaf de wegen te overzien. Enige dat op de batterijen is veranderd, is dat er nu ook geiten lopen met hokken op het terrein. Voor de diversiteit had ik eerder gedacht dat de grachten van de batterijen uitgegraven zouden worden. De liniewal is tijdelijk niet toegankelijk terwijl het er nooit druk is en het breed genoeg om 1,5 meter afstand te houden.
Bij Fort bij Nigtevecht (ook van Natuurmonumenten) aangekomen was het hek dicht. Ook vanachter het hek zijn de opvallende afstervende, schorsvrije witte bomen op het terrein te zien. In een ervan heeft een ooievaarspaar een nest gebouwd.

Over natuur weet ik te weinig om wat nuttigs te schrijven. Wel meen ik te kunnen concluderen dat de toegankelijkheid van de forten in dit gebied in het algemeen toegenomen is, maar deels achteruit is gegaan. Over historiserende nieuwbouw is het laatste woord nog niet gezegd. En na een dag in de buitenlucht heb ik geen joint nodig om weg te zweven en goed te slapen.

Fort Waver-Amstel
Fort in de Botshol
Fort aan de Winkel
Fort bij Abcoude
Batterijen aan het Gein
Liniewal Geindijk - Nigtevecht
Fort bij Nigtevecht

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. Activiteiten zoals rondleidingen worden mogelijk door andere partijen georganiseerd en de verantwoordelijkheid voor inhoud, uitvoering e.d. ligt geheel bij de betreffende partij. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
ReneRos.biz voor ontwikkeling, advies & expertise en opleidingen voor Filemaker database-toepassingen. (Advertentie)
 
 
 
Forten Info over verdedigingswerken en militair erfgoed zoals forten en bunkers. (Advertentie)