Sluit [X]   
 

Gevangene van Berge in 1927: geboren te Oostzaan, Noord-Holland

© 1999-2020, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 18-11-2020

Nieuwsbrief

Nieuwsgierig? Lees deze nieuwsbrief maar!Nieuwsbrief 488

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
22ste jaargang, nummer 488, 1 april 2020

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

Het eerste artikel, na de dienstberichten, brengt ons terug naar bouwwerkzaamheden in de duinen bij Schoorl in 1890. Vervolgens een minder leuke maar noodzakelijke oproep over boeken uit 2016-2019. Het artikel over de 'Baldadigheden bij De Rijp' gaat over de ontdekte brieven tussen de burgemeester en de commandant van een nabijgelegen fort. Dan weer een oproepje maar nu leuk: over een plan voor een excursie naar de Belgische Kust van onze vrienden van Stichting Militair Erfgoed.
Tenslotte een artikel waar het meeste onderzoek in is gegaan, namelijk over vier foto's van ingekwartierde militairen en de speurtocht naar de inkwartieringsgevers.

Het was gepland om een paar aankondigingen voor lezingen op te nemen, maar gezien de omstandigheden gaan deze niet door. Ook de dagexcursie op 16 mei staat op losse schroeven, maar hierover wordt zo kort mogelijk tevoren een beslissing genomen.

Lees deze nieuwsbrief op: https://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/2020/nieuwsbrief-488/

Wil jij een artikel over militaire historie schrijven voor deze nieuwsbrief? Of heb je tips en wensen voor artikelen? Laat het ons dan weten!

De volgende nieuwsbrief zal waarschijnlijk op 6 mei verschijnen.

Veel leesplezier!
René Ros
https://doccentrum.stelling-amsterdam.nl/

P.S. Als het corona-virus niet in dit bericht genoemd wordt; ik ben er net zo mee bezig en ervaar dezelfde maatregelen als jij. Ik probeer echter mezelf en anderen wat afleiding te bieden door ook met andere zaken bezig te zijn. Sterkte!

Tip: houd de cursor boven elke afbeelding om een beschrijving te zien.

 

Dienstberichten

- Er is eindelijk weer eens een pagina toegevoegd - geen biografie zijnde - en wel met tekeningen van geschutkoepels. Van de hefkoepels maar ook de pantserkoepels op enkele specifieke forten.
Koepel-tekeningen

- Heeft iemand een wijnfles die in 2006 is uitgegeven ter gelegenheid van '10 jaar UNESCO status Stelling van Amsterdam'? Ons exemplaar is vele jaren geleden bij een open dag in Fort bij Uithoorn verdwenen. Als je een (liefst gevuld) exemplaar hebt en die niet meer zelf wilt bewaren, laat ons dat dan doen... Dan bewaren we het bij twee andere wijnflessen. Alvast bedankt!

- Op 17 maart jl. is Bernardus Johannes Kruishaar op 96-jarige leeftijd overleden. We spraken hem eind vorig jaar en konden het verhaal van zijn vader als wachter vastleggen. We wensen de nabestaanden heel veel sterkte met het verlies.
Wachter Kruishaar

 

Cement, materieel en paarden op de Hondsbossche

Tekst: René Ros.
Document: collectie Regionaal Archief Alkmaar.
Foto: collectie René Ros.

Handtekeningen namens de Staat onder de overeenkomst met het hoogheemraadschap.In het Regionaal Archief Alkmaar is het archief "hoogheemraadschap van de Hondsbossche en Duinen te Petten" (86.2.009) te vinden. Met daarin een dun dossier over de vergunningen die zij de Staat, specifiek het Permanent Technisch Comité van de Genie, verstrekten. Dit is het derde artikel in een serie over de gevonden archiefstukken in het Regionaal Archief Alkmaar, over de schietproeven bij Schoorl.

De belangrijkste vergunning had ik ooit al via Rob de Boer (1946-2017) van de Cultuur-historische Vereniging Scoronlo ontvangen. Ondertekend door Kapitein-Ingenieur Badon Ghijben en Minister van Oorlog Bergansius. Toch leuk om het weer eens met een nieuwe blik te bekijken en een paragraaf over de Schietdoelen bij Schoorl te herschrijven tot:

Gebouwen van de schietproeven bij Schoorl.Bij de bouw in 1890-1891 werd voor het transport van cement, baksteen en andere bouwmaterialen gebruik gemaakt van een smalspoorlijn vanaf de noordelijker gelegen Hondsbossche Vaart. Dat sloot aan op een smalspoor van het "Hoogheemraadschap van den Hondsbossche en Duinen tot Petten" naar loswallen bij Hargen en Leihoek. Tegen vergoeding mocht de Staat hiervan gebruik maken.
Bij de Leihoek werd door de aannemer een loods van 160 m2 voor de opslag van cement gebouwd. Bij de zuidpunt van de Hondbosche zeewering werd een loods voor materieel (400 m2) en een paardenstal (300 m2) voor 30 paarden gebouwd, voor het trekken van de smalspoorwagens.

Door het omvormen van de Hondsbossche Zeewering naar de Hondsbossche Duinen is het moeilijk een voorstelling te maken, hoe het ooit met loodsen en smalspoor moet zijn geweest. Dat geldt ook voor de schietdoelen zelf, waarvan mogelijk nog een restant ondergronds aanwezig is. Wat zou het mooi zijn als daar eens zo'n moderne grondradar overheen getrokken kan worden!

Schietdoelen bij Schoorl
Regionaal Archief Alkmaar
'Duinen in plaats van dijken: het succes van een revolutionair experiment bij Petten' Trouw, 13 april 2019

 

Oproep betreffende boeken

Tekst: René Ros.

Het spijt ons dat we ons genoodzaakt zien, om de volgende oproep te plaatsen:

Meerdere personen is opgevallen, dat in de boeken 'Leven op de Stelling' (2016), 'Kraijenhoff keert terug' (2018) en 'Herauten op de Stelling' (2019) mogelijk teksten en foto’s zonder toestemming zijn overgenomen en/of de bronvermeldingen onvolledig zijn. We hebben op 28 februari jl. de auteur uitgenodigd voor een gesprek maar daar hebben we geen reactie op ontvangen.
Om het dossier verder te onderbouwen, zijn we op zoek naar personen en organisaties die soortgelijke bevindingen hebben met deze drie boeken. En die het belangrijk vinden dat dit onderzocht wordt en eventueel “aan de kaak wordt gesteld”.

We verzoeken iedereen die hun bevindingen met ons wil delen, om hun verhaal op te schrijven en toe te sturen. Dit zal vertrouwelijk behandeld worden en niet zonder toestemming gepubliceerd worden.
Gelieve alleen te reageren via onderstaande link en het formulier invullen en versturen, en niet per e-mail. Graag ontvangen we reacties voor uiterlijk 11 april.

Vragen & Reacties

 

Baldadigheden bij De Rijp

Tekst: René Ros.
Portret burgemeester Romijn: fotocollectie Nationaal Archief.
Afbeelding document: Regionaal Archief Alkmaar.

Het Regionaal Archief Alkmaar is een samenwerking van 10 gemeenten, ongeveer Castricum en noordelijker. In een archief van de gemeente De Rijp werd een ontdekking gedaan. Ontdekkingen zijn stukken die over een heel ander onderwerp gaan dan in de inventaris is beschreven. Dit is het vierde artikel in een serie over de gevonden archiefstukken in het Regionaal Archief Alkmaar, deze keer leuk materiaal over Fort bij Spijkerboor.

Portret burgemeester Romijn.In een archief van de Gemeente De Rijp (30.2.1.003) werd "Stukken betreffende het plan tot het in veiligheid brengen van het vee in geval van inundatie van de Stelling Amsterdam." aangevraagd. Er bleek echter ook correspondentie tussen de burgemeester en de commandant van Fort bij Spijkerboor in te zitten.

De eerste brief is als de mobilisatie een maand oud is, en commandant Jhr. Bloijs van Treslong op 4 september 1914 een brief aan burgemeester van De Rijp (P.A. Romijn, 1870-1931) stuurt. De commandant geeft aan dat zijn manschappen "meerdere vrijheid om uit te gaan" hebben gekregen. Hij vraagt de burgemeester daarom om "houders van herbergen in uwe gemeente uitdrukkelijk te willen verbieden geen sterke drank aan militairen beneden de rang van onderofficieren te verstrekken". Voor ons klinkt dat nu als een dubbele ontkenning, maar het zal de bedoeling geweest zijn dat zijn manschappen niet dronken werden. Van onderofficieren en hoger werd verwacht dat zij zichzelf onder controle konden houden... Er is geen antwoord van de burgemeester bekend maar gezien een latere correspondentie over "baldadigheden" zal het verzoek zijn instemming en medewerking hebben gekregen.

De volgende brief is van 27 november 1914 als de fortcommandant aan de burgemeester schrijft over een op 1 december geplande schietoefening. En niet gewoon met geweren en mitrailleurs, maar met de koepel met twee 10,5 cm kanonnen! In westelijke richting zou gevuurd worden op een schietdoel aan de andere zijde van de gracht, een afstand van slechts 175 meter. Dat is zo ongeveer in de Beemster-ringdijk! Gelukkig is er met potlood "met niet-springende projectielen" bijgeschreven. Heeft een geschrokken burgemeester per telefoon opheldering gevraagd en het antwoord erbij geschreven? Ook de tekst "de oefening begint te 10 uur v.m." staat er in potlood bij.
Kunnen we die schietoefening niet nog eens doen? De koepel kan niet meer roteren maar de lopen staan in de juiste richting. Alleen de afsluiters uit de gracht baggeren en wat niet-springende munitie regelen. Dat zou nog eens een publiekstrekker zijn...

Bericht van commandant Fort bij Spijkerboor over vertrek bezetting.Dan klaagt de burgemeester in een brief van maandag 15 januari 1915 tegen de fortcommandant. Op 8 januari was er een militaire toneeluitvoering in zijn dorp, en na afloop zouden de militairen baldadigheden hebben gepleegd. De burgemeester vraagt om in het vervolg de militairen "onder geleide" naar het fort terug te laten keren. Bloijs van Treslong heeft geen haast en na vier dagen (vrijdag) zien we dat hij een schappelijk persoon is en achter zijn mannen staat. Hij vindt het vage aanwijzingen en zal geen maatregelen nemen. Wel verzoekt hij om in het vervolg sneller melding te doen en - nu komt het - "met juiste, volledige politierapporten". Oei!
Zou de toneeluitvoering de première zijn geweest van de revue "Holland blijft neutraal" door Militaire Tooneelvereeniging "Spijkerboor" en geschreven door Korporaal Bleeker?

We wisten dat Fort bij Spijkerboor eerder sloot als verdedigingswerk om een gevangenis voor gewetensbezwaarde dienstplichtigen te worden. Bijzonder is de brief die het moment daarvan vermeldt. Als je die vasthoudt, voel je de geschiedenis je vingers in tintelen. Het is echter ondertekend door een andere fortcommandant wiens handtekening zich het best laat lezen als "D. Schinedel" maar welke naam niet bestaat. In het korte briefje, zonder bedankje, schrijft die commandant op 27 juli 1917 aan de burgemeester deze memorabele woorden:
"Ik heb de eer UEdelAchtbare te berichten, dat de consignering van de bezetting van het fort bij Spijkerboor hedenmorgen is opgeheven."

Fortcommandant Bloijs van Treslong (nieuw)
Fort bij Spijkerboor

 

Excursie naar de Belgische Kust

Tekst: Erik Kappetijn (Stichting Militair Erfgoed.
Foto: Raphaël Smid.

Duitse radar op spoorwegonderstel op Raversijde.De Stichting Militair Erfgoed is van plan een meerdaagse excursie te organiseren naar het historisch militair erfgoed langs de Belgische kust. We willen graag peilen of daarvoor belangstelling is.

Naast 'bekende' objecten, zoals het museum "Batterij Raversijde en Fort Napoleon", zijn we juist ook van plan een aantal weinig of zelden opengestelde objecten te gaan bezoeken. Als data zijn voorlopig 12, 13, en 14 juni gepland, van vrijdag t/m zondag met twee overnachtingen, waarschijnlijk in vakantiewoningen of in Airbnb. We schatten in dat de kosten per persoon ruim 200 euro zullen bedragen, inclusief overnachtingen en bezoeken, maar zonder het vervoer (carpoolen mogelijk).

Gezien de bijzondere situatie rond het Corona-virus, is het nog niet duidelijk of deze excursie wel door kan gaan. Als u aangeeft belangstelling te hebben zullen wij u informeren over eventueel verplaatsen of afzeggen van deze excursie zodra dat aan de orde is.
Om te kunnen inschatten hoeveel belangstelling hiervoor bestaat, willen we graag een mail ontvangen als u zou overwegen om mee te gaan. Dit is geheel vrijblijvend; het maximum aantal deelnemers zal 10 tot 12 bedragen. U kunt een reactie mailen aan erik.kappetijn@gmail.com.

Stichting Militair Erfgoed

 

Van As ingekwartierd

Tekst: René Ros.
Met dank aan: Peter van As, Cees de Groot (Waterlands Archief).

Er zijn genoeg foto's uit de Eerste Wereldoorlog bewaard gebleven van militairen met de burgers waar ze ingekwartierd waren. Vooral uit Noord-Brabant en soms is er met krijt een tekst als 'Mobilisatie 1914' op een bord geschreven. Maar dergelijke foto's in de Stelling zijn zeldzaam en helemaal met de naam van het gezin. Het zijn persoonlijke herinnering aan de sociale contacten die noodgedwongen tot stand kwamen. Ik kan uren naar dergelijke foto's kijken en allerlei details opmerken. Het levert zoveel vragen op en zo weinig antwoorden.

Zo ook met de vier foto's uit de nalatenschap van Lambertus van As (1881-1943). Alle vier hebben een dienblad waar veel tekst op staat met de naam van twee gezinnen, en op twee foto's de tekst 'Beemster'. De ouders zitten op een stoel bij een tafel, met daarop een plant, pet of een bolhoed. En om hen heen, staand zitten of liggen meerdere militairen. Met een pijp in de hand, of een geweer.
En voor de personen steeds verschillende dienbladen waaruit af te leiden is dat de foto's op andere momenten zijn gemaakt. Op de onderzijde van de dienbladen staat met krijt een tekst zoals: "Ter Herinnering aan onze Inkwartiering bij den Heer A. v. Twisk, Beemster Sept 1914, Mobilisatie".

Een foto bij A. van Twisk toont twee oudere mensen, met de vrouw in klederdracht, vier militairen, drie oudere kinderen en een jongere. In het Waterlands Archief werd (kort gezegd) een gezinskaart in het Bevolkingsregister gevonden van een Ariejan van Twisk (1852-1940) en zijn gezin waarbij de leeftijden en het aantal kinderen overeen lijken te komen. Het jonge meisje moet de inwonende nicht Pietertje de Vries (*1902) zijn. Het echtpaar is op de dag van hun huwelijk, 25 april 1880, in de Beemster komen wonen. Op hun gezinskaart staan de adressen Wormerweg 20, Zuiderweg 124 en Zuiderweg 249 maar zonder verhuisdata.

Het gezin K. Worp woonde blijkbaar groter, aangezien er 7 en 8 militairen op de foto's staan. Ook op de foto staan de ouders, vier meisjes en een jongeman met platte pet. Ook van dit gezin werd een gezinskaart gevonden die geheel lijkt te passen bij dit gezin: Klaas Worp (1874-1940), vrouw Geertje Plas en dochters Immetje, Elise, Geertje en Marijtje. Alleen de in 1912 geboren dochter Antje ontbreekt, die zal een middagslaapje hebben gedaan. De jongeman blijft naamloos, mogelijk was hij een inwonende knecht? Het gezin woonde aanvankelijk op Wormerweg 22, dus naast Van Twisk, maar verhuisde naar Zuiderweg 2 en Purmerenderweg 167.

Militairen op de foto met het gezin A. van Twisk.Militairen op de foto met het gezin K. Worp..

De militairen hebben allemaal een snor... Mooier is dat in de lijsten van de 1.004 Beemster militairen bij een aantal wordt genoemd, dat ze in 1915 ingekwartierd waren bij de gezinnen A. van Twisk (2) en K. Worp (3). Het is onwaarschijnlijk maar bovenal moeilijk te bepalen, of die militairen ook op de foto's staan. Van As zelf wordt tweemaal met potloodteksten achterop geïdentificeerd en is verder goed te herkennen.
In de on-line militieregisters is over hem en zijn eenheid niets te vinden. Wel is op de kragen LW 22 en LW 37 te lezen. Het 22e Bataljon Landweer Infanterie was, volgens de Bezettingsstaat, ingedeeld op de forten in het noordfront. Ze bestond uit de oudere lichtingen van het Amsterdamse 7e Regiment Infanterie.
Het 37e Bataljon Landweer Infanterie werd gevuld met oudere lichtingen van het 15e Regiment Infanterie dat in Delft en Gouda zijn vredesgarnizoen had. Vermoedelijk was deze eenheid ter aflossing van de Amsterdamse landweer. Op alle foto's heeft Van As 'LW 37' op zijn kraag, maar hoe deze Drutenaar nabij Delft en Gouda terecht is gekomen, is onbekend.

In het archief van de gemeente Beemster zijn ook nog de declaraties van de inkwartieringgevers te vinden. Met bedragen van 0,20, 1 en 1,20 gulden per dag per militair. In de weekdeclaraties van oktober-december 1917 komt Worp met 6 tot 12 andere inkwartieringgevers voor. Er komt ook een Van Twisk voor, maar met de voorletters Jb. terwijl op de foto's sprake is van een A. van Twisk.
Op één declaratie komen de namen van de ingekwartierde militairen voor (dat zou een leuk digitaliseringsproject zijn!). Daaruit blijkt ook dat de militairen behoorden tot het 'Detachement troepen buiten de forten' van de Groep Purmerend. Volgens de bezettingsstaat bestond dat uit 250 man artillerie en vesting-pioniers. Zij moesten bij burgers ingekwartierd worden, maar waarom ook infanteristen is mij niet duidelijk. Alhoewel Van As niet te vinden is op de declaratie in oktober-december 1917, moet hij ook tot dat detachement gehoord hebben. Er zijn ook declaraties uit 1914 maar je kan niet alles uitpluizen en bovendien zijn die nu niet raadpleegbaar.

Er is nog veel meer te zien en te vertellen over de foto's, maar we moeten het hierbij laten. Alleen nog dat de kinderen Van Twisk en Worp, de Beemster verlieten en uitvlogen naar Avenhorn, Bussum, Edam, Heiloo, Ilpendam, Kwadijk, Naarden en Zaandam. En Van As ging terug naar Druten.

Biografie Van As (Nieuw)
Wie waren de 1.004 militairen in de Beemster? (deel 1/2)
Wie waren de 1.004 militairen in de Beemster? (deel 2/2)
Waterlands Archief
Gezinskaart Beemster van Ariejan van Twisk
Gezinskaart Beemster van Klaas Worp

 

Online lezing over Stelling van Amsterdam, 16 april

Tekst: René Ros.
(Op 7 april apart verzonden en aan deze nieuwsbrief toegevoegd.)

Op donderdagavond 16 april wordt een online lezing over de Stelling van Amsterdam verzorgd. Voor iedereen die de gedachten even wil verzetten of wat leuks wil doen.

De slide over inunderen uit de lezing 'Stelling van Amsterdam'.Je hebt vast wel eens gehoord over de Stelling van Amsterdam, dat een van de UNESCO Werelderfgoed-monumenten van ons land is. Neem deel aan onze online-lezing als je meer wilt weten over de 46 forten en batterijen rond de hoofdstad. Misschien was een van je voorvaders wel een van de 12.500 militairen die er in de Eerste Wereldoorlog hielpen om ons land buiten een oorlog te houden?
In een multimediale presentatie maakt René Ros de vrijwel onzichtbare Stelling van Amsterdam zichtbaar. Hij voert sinds 1998 als vrijetijds-historicus archief- en veldonderzoek uit naar het militair erfgoed in de regio Amsterdam.

Om aan de lezing deel te namen moet je vooraf de GoToMeeting software installeren, via onderstaande link, of gebruik je de Google Chrome webbrowser.
Neem, vanaf 19.15 uur, deel aan de lezing met de andere link. De lezing begint om 19.30 en eindigt ongeveer om 20.30, met een kwartier pauze. Er worden maximaal 40 deelnemers toegelaten, en aanmelden is niet nodig.
Er zijn geen kosten verbonden aan deelname aan de lezing, maar een donatie t.b.v. de kosten wordt op prijs gesteld.
Consumpties moet je zelf verzorgen en zijn voor eigen kosten...

GoToMeeting software downloaden
Deelnemen aan de lezing

 

Online lezing over Stelling van Amsterdam, 29 april

Tekst: René Ros.
(Op 19 april apart verzonden en aan deze nieuwsbrief toegevoegd.)

Op woensdagavond 29 april wordt een online lezing over de Stelling van Amsterdam verzorgd. Voor iedereen die de gedachten even wil verzetten of wat leuks wil doen.

De slide over inunderen uit de lezing 'Stelling van Amsterdam'.Je hebt vast wel eens gehoord over de Stelling van Amsterdam, dat een van de UNESCO Werelderfgoed-monumenten van ons land is. Neem deel aan onze online-lezing als je meer wilt weten over de 46 forten en batterijen rond de hoofdstad. Misschien was een van je voorvaders wel een van de 12.500 militairen die er in de Eerste Wereldoorlog hielpen om ons land buiten een oorlog te houden?
In een multimediale presentatie maakt René Ros de vrijwel onzichtbare Stelling van Amsterdam zichtbaar. Hij voert sinds 1998 als vrijetijds-historicus archief- en veldonderzoek uit naar het militair erfgoed in de regio Amsterdam.

Om aan de lezing deel te namen moet je vooraf de GoToMeeting software installeren, via onderstaande link, of gebruik je de Google Chrome webbrowser.
Neem, vanaf 19.15 uur, deel aan de lezing met de andere link. De lezing begint om 19.30 en eindigt ongeveer om 20.30, met een kwartier pauze. Er worden maximaal 40 deelnemers toegelaten, en aanmelden is niet nodig.
Er zijn geen kosten verbonden aan deelname aan de lezing, maar een donatie t.b.v. de kosten wordt op prijs gesteld.
Consumpties moet je zelf verzorgen en zijn voor eigen kosten...

GoToMeeting software downloaden
Deelnemen aan de lezing

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. Activiteiten zoals rondleidingen worden mogelijk door andere partijen georganiseerd en de verantwoordelijkheid voor inhoud, uitvoering e.d. ligt geheel bij de betreffende partij. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Fort Resort Beemster herbergt een van de meest luxueuze wellnessresorts met hotel van Nederland. In de karakteristieke sfeer van het fort beleeft u wellness zoals u nog nooit heeft ervaren. (Advertentie)
 
 
 
Het Fort bij Edam kan een groot deel van het jaar bezocht worden. (Advertentie)