Sluit [X]   
 

Sergeant Duisterhoff in 1915: deelname sportwedstrijden Groep Wormerveer te Uitgeest op Fort bij Krommeniedijk

© 1999-2019, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 30-5-2019

Nieuwsbrief

Nieuwsgierig? Lees deze nieuwsbrief maar!Nieuwsbrief 477

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
21ste jaargang, nummer 477, 12 juni 2019

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

Na 10 maanden werken aan Nieuwsbrief 475 en ook Nieuwsbrief 476 was al klaar, viel uw onderzoeker in een zwart gat. Toch zijn er weer een paar interessante zaken te melden. En door toeval komt wéér Fort bij Velsen aan bod... En er lopen nieuwe projecten maar het duurt nog even voordat daarover gepubliceerd kan worden.

Deze nieuwsbrief begint met een paar korte berichten en dan nog even de allerlaatste oproep voor de allerlaatste deelnemer aan de dagexcursie. Ga jij gezellig met ons mee?
Verder doen we verslag van een zonnige en groene veldtocht in de sector Zaandam, nog zonder de snelweg A8. Er is nog een aankondiging, van Stichting Militair Erfgoed voor een excursie naar enkele forten bij Antwerpen.
Ook is er een nieuwe pagina over tactiek in een waterlinie dat met een artikel wordt geïntroduceerd.
Het klapstuk gaat over het doorgeven van herinneringen van Groepscommandant de Grave, met een gedenkboek, brief en foto.

Lees deze nieuwsbrief op: http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/2019/nieuwsbrief-477/
Overig kort nieuws op het Stelling Forum: http://forum.stelling-amsterdam.nl/

De volgende nieuwsbrief zal waarschijnlijk op 17 juli verschijnen.

Veel leesplezier!
René Ros
http://doccentrum.stelling-amsterdam.nl/

Tip: houd de cursor boven elke afbeelding om een beschrijving te zien.

 

Dienstberichten

- Marian van Weert heeft op 24 mei jl. met een borrel afscheid genomen als exploitant van Gedenkplaats Fort bij Nigtevecht. Meestal eindigen niet-succesvolle projecten met stille trom maar niet met Marian. Ze heeft het lef om te zeggen wat er niet goed is gegaan: geen horeca-ervaring en weinig belangstelling voor plaatsen van urnen. Een stichting met meer ervaren mensen gaat het overnemen.

- Op 8 juni jl. hebben we de grafstenen op Fort bij Vijfhuizen langsgelopen. En stil gestaan bij de stenen waar we het Stelling-verleden hebben kunnen achterhalen en bij elk een roos achtergelaten.
Dood sluipt terug op Fort bij Vijfhuizen

- Onze database is de grens van 10.000 historische gebeurtenissen van forten en mensen gepasseerd. Ongeveer 3.200 daarvan worden via de website en sociale media gepubliceerd.
Historische kalender

 

Dagexcursie Stelling van Amsterdam 2019 (H)

LET OP: Nog maar twee plaatsen beschikbaar! Aanmelden tot en met 15 juni mogelijk!
We zoeken ook nog een chauffeur (die van Chinees eten houdt), eventueel iemand die zich al aangemeld heeft.

Lunch in Fort aan den Ham in 2018.Op zaterdag 22 juni as. zal voor het achttiende jaar de geheel verzorgde, unieke dagexcursie naar een deel van de Stelling van Amsterdam plaatsvinden. We bezoeken een viertal forten in de Sector Ilpendam en enkele andere objecten tijdens een rondrit door het gebied.

We beginnen met een bezoek aan het verbouwde Fort aan de Nekkerweg met daarin het Fort Resort Beemster. Daarna gaan we via Beemster's inlaatsluis naar Fort aan de Middenweg. Dat fort zien we in haar nog verlaten inrichting voordat de verbouwing tot bed & breakfast begint. Hier zal ook de lunch verzorgd worden.

Vervolgens bezoeken we het normaal ontoegankelijke Fort bij Marken-Binnen met daarin het brandweeroefencentrum. De wandeling over de 'Weg dwars door den Polder Wormer, Jisp en Nek' zal een bijzondere polder-belevenis worden! Na een korte consumptie rijden we naar het Fort benoorden Purmerend. In dit fort is een wijngroothandel gevestigd en kan de kleine voorraad in het fortgebouw en de grote voorraad in de nieuwbouw bekeken worden.
Kortom, veel mooie locaties te zien en in goed gezelschap!

De dag begint om 9.30 uur en duurt tot ongeveer 17.00 uur. Alle kosten zijn inbegrepen in de deelnamekosten en onze donateurs krijgen korting.
Het aantal deelnemers is beperkt en door voorinschrijving door donateurs is een deel van de plaatsen al geboekt. Meer informatie is te vinden op de webpagina over de dagexcursie en daar kunt u zich ook aanmelden.
U bent van harte welkom om deel te nemen en u kunt zich vanaf heden aanmelden! En neem gerust een familielid, kennis of collega mee.

Dagexcursie Stelling van Amsterdam

 

Veldtocht in de sector Zaandam

Tekst en foto's: René Ros.
Met dank aan: Huib ter Haar.

De veldtochten zijn bedoeld om te kijken of er wat veranderd is in een gebied. De forten staan dan niet centraal maar vooral het tussenliggende landschap en de kleine objecten. Voor 11 mei jl. hadden we wel een paar forten tevoren per e-mail gevraagd maar de dag begon op het inmiddels openbare Hembrugterrein.

Het geheim van het Hembrugterrein.Tenminste, die dag was het wat minder openbaar. Een terrein waar ruim 100 jaar duizenden mannen gewerkt hebben werd overspoeld door net zo veel jonge vrouwen. We kwamen in het Happinez Festival terecht waar wij als oudere mannen uit de toon vielen. We passeerden een yurt waar je kon mediteren en bij een hal met muziekoptredens.
We kwamen echter voor twee voormalige transformatorgebouwen waarvan ik vorig jaar verhinderd was om de opening bij te wonen. Ze bevatten een permanente expositie over het over de Artillerie Inrichtingen en haar opvolgers. In de elektrakasten aan de buitenmuur en door de met glas dicht gezette deuren worden voorwerpen en verhalen getoond. Het is kleinschalig maar gevarieerd en technisch gezien leuk gedaan.
Op het terrein was ik een aantal jaar niet geweest en er is veel veranderd maar de vele oude gebouwen zijn gelukkig gebleven en nog net zo indrukwekkend. Veel hebben inmiddels een commerciële bestemming gekregen maar plannen voor woningbouw zijn onlangs door de Raad van State afgewezen. Bewust zijn we het bos en Algemeen Verdedigingspark niet ingegaan anders hadden we er de hele dag rondgelopen.

Grutto bij Krommeniedijk.Na een lunch reden we door het dorp Krommeniedijk naar de Nauernasche Vaart. Grenspalen zagen we door het hoge gras niet meer maar de hazen, tureluur en grutto's waren er in overdaad. Iets verderop zagen we een buizerd gepest worden door kauwen. Niet dat we de vogels de juiste namen gaven maar we hebben even staan geinen met een vogelaar. Ieder zijn interesse en passie, nietwaar?
Vanaf Nauernasche Vaart zouden we naar het zuiden afzakken. Eerst de inundatiekade met doorvaartbeschoeiïngen van Krommeniedijk. De twee zichtbare doorvaartbeschoeiïngen zijn enkele jaren geleden gerestaureerd (lees: vervangen).
De nieuwe fortwachterswoning van Fort bij Krommeniedijk staat gelukkig vrijwel onzichtbaar tussen de bomen. We hebben even een klein rondje op het fort gelopen. De weg naar Fort aan Den Ham is perfect voor dronken automobilisten, de weg slingert al. Dat fort was niet open maar lag er mooi bij en vorig jaar hebben we het met de dagexcursie bezocht. Stadsherstel wil de bergloods voor evenementen gaan gebruiken maar de buurtbewoners zien dat niet zitten en de kwestie ligt bij de gemeente Uitgeest.

Mijn reisgenoot was niet zo vaak in deze omgeving geweest en zeker niet op deze achteraf gelegen polderweggetjes. Hij vond het een bijzonder fraaie en open omgeving. Op het stuk tussen Fort aan Den Ham en Fort bij Veldhuis kwam uiteraard de beoogde doortrekking van de snelweg A8 naar de A9 ter sprake. Onze conclusie was dat aansluiting bij Fort bij Veldhuis dat deel van de Stelling volledig zou vernietigen. Als die weg er moet komen, dan zo ver mogelijk van de twee forten af, de raaklijn van de grootste verboden kringen volgend, naar de aansluiting van Heemskerk leek ons de beste optie. En hoe meer meters verdiept aangelegd, des te beter. Alstublieft provincie, een gratis ontwerpadvies! Even landschapplan omheen schrijven en het is gereed voor de UNESCO vergadering van zomer 2020! (Dat is dus een grapje!)
Of is de huidige A8/N203 door Krommenie geheel ondertunnelen dan toch goedkoper? Ondertussen wil de gemeente Zaanstad het plan zes jaar doorschuiven.

Fietsen op Fort bij Velsen.Grappig genoeg stonden alle drie de hekken van Fort bij Velsen wagenwijd open. Omdat we het recent al hadden bezocht, zijn we er nu maar niet op gelopen... Het fort wordt momenteel gebruikt voor de opslag van achtergebleven fietsen die van treinstations zijn afgevoerd om opgeknapt en verkocht te worden. Rij aan rij staan de fietsen tegen elkaar.
Het Fort Zuidwijkermeer wordt momenteel verbouwd tot 'kaasfort' en konden we die dag niet bezoeken maar wel later dit jaar. Ik hou niet van kaas maar ik ben benieuwd hoe het interieur er uit gaat zien en ruiken.
Over de nabijgelegen liniewal een stukje gelopen naar de eerst bomvrije damsluis. Had ik al gezegd dat het fraai weer was?

Via de Vonderweg, een voormalige militaire weg, en de Assendelver Zeedijk, met enkele bomvrije kruitmagazijnen, reden we terug naar huis. Het was een leuke dag om dit deel van de Stelling weer eens te bezoeken. Ga zelf maar eens in het deze schootsvelden wandelen en fietsen om tot rust te komen.

Sector Zaandam
Inundatiekade van de Nauernasche Vaart tot De Dam
Fort bij Krommeniedijk
Fort aan Den Ham
Fort bij Velsen
Fort Zuidwijkermeer
Liniewal Aagtendijk -Zuidwijkermeer

 

Excursie naar Antwerpse forten

Tekst: Erik Kappetijn (Stichting Militair Erfgoed).
Foto: Ron Erhardt†.
Disclaimer: Deze excursie wordt niet georganiseerd of verzorgd door René Ros en/of het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam.

De Stichting Militair Erfgoed (SME) organiseert een excursie naar de verdedigingswerken rond Antwerpen op ZATERDAG 13 JULI 2019. De nadruk zal deze keer liggen op de fortificaties van de z.g.n. buitenring. We bezoeken een drietal objecten die regulier slechts af en toe toegankelijk zijn.

Toegang van Fort Oelegem.Als eerste bezoeken we Fort Ertbrand nabij Kapellen met een rondleiding van 2 uur. Het fort is eigendom van Natuurpunt, die beheer en behoud van de natuur rondom het fort als haar belangrijkste taak ziet.  Daarna een (sanitaire) stop voor koffie met iets lekkers bij een restaurant in de buurt. Vervolgens worden we door een gids rondgeleid over het ‘Loopgravenpad’; een bosterrein met goed bewaard gebleven loopgraven, bunkers en versperringen welke de Duitsers in W.O. I er rond 1917 gebouwd hebben en die bijzonder goed bewaard gebleven zijn omdat ze altijd op prive-grond gelegen hebben. We krijgen een rondleiding van 1,5 uur langs een deel van deze objecten. Daarna verplaatsen we ons naar het zuidoosten van Antwerpen om fort Oelegem nabij Ranst te bezoeken. Dit is een vleermuisfort en daarom ook in vrij authentieke staat en maar weinig keren per jaar geopend. Ook hier een exclusieve groepsrondleiding van 2 uur.

We starten de dag op een nog af te spreken verzamelpunt aan de Belgische grens om 09.30 uur, en het programma is rond 17.30 uur afgelopen. Er is geen lunch inbegrepen, deelnemers dienen zelf boterhammen e.d. voor onderweg mee te nemen !  Het plan is om na afloop met de deelnemers die dat willen in de omgeving van Antwerpen uit eten te gaan. Dit is echter vrijwillig en voor eigen rekening. Na inschrijving ontvangt u meer gedetailleerde informatie.

De kosten bedragen Euro 28,- per persoon. U kunt inschrijven door een mail te sturen aan de penningmeester van SME, Aad Beyk op beyk@euronet.nl en het bedrag over te maken op rekeningnr. NL03SNSB0906206987 ten name van SME te Sassenheim. Inbegrepen bij dit bedrag zijn de toegang tot de 3 objecten en rondleiding door een gids, alsmede de koffie/thee + iets lekkers onderweg, en een nog een  kop koffie bij fort Oelegem. Het maximum aantal deelnemers is voorlopig 15. Inschrijven is mogelijk t/m 1 juli 2019. We gaan per eigen auto’s, waarbij het wel mogelijk is met elkaar mee te rijden; verzamelpunt wordt nog afgesproken.

Let op: de forten zijn oud, donker, en niet schoon; dus stevige kleding, dichte schoenen en een eigen zaklantaarn zijn erg handig.

Stichting Militair Erfgoed (in herbouw)
Ertbrandbos
Fort van Oelegem

 

Een tactiek om tactiek te onderzoeken

Tekst: René Ros
Foto's: (collectie) René Ros.
Met dank aan: P. Gijsbers en gen.-maj. K. Gijsbers b.d.

scriptie 'De verbetering van de Stelling van Amsterdam in tactisch en militair-technisch opzicht (1874-1910)'Er zijn veel aspecten aan de Stelling, en waterlinies in het algemeen, te onderzoeken om onze voorouders te begrijpen. Zoals de tactiek van de aanvaller en de verdediger. Dat is een vak en een studie apart waarvoor de tijd en kennis mij ontbreekt. Kort nadat werd gesuggereerd naar de tactiek te kijken, kwam een antwoord uit 1980 kant en klaar binnen.

John Verbeek is een vermaard en veelzijdig onderzoeker-schrijver op het gebied van verdedigingswerken met boektitels zoals 'Zwetende pantsermannen bestaan niet!' en 'Kustversterkingen 1900-1940'. Hij maakte onlangs een opmerking over de militaire tactiek waarover hij graag een vergelijkend onderzoek tussen de Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie zag. En hij noemde de Duitse Masuren-waterlinie als een veel betere waterlinie.

Korte tijd later werd me, naar aanleiding van een StellingUitje in najaar 2018, een scriptie aangeboden die was geschreven voor de eindopleiding aan de Koninklijke Militaire Academie. Deze door K. Gijsbers geschreven scriptie 'De verbetering van de Stelling van Amsterdam in tactisch en militair-technisch opzicht (1874-1910)' is een vroege studie naar de Stelling. Vooral hoofdstuk 6, 'De tactiek van een duurzaam ingerichte stelling' was interessant en de moeite waard om te delen met gidsen en andere geïnteresseerden.

Luchtfoto Fort bij Marken-Binnen met accessen.Bij een vestingoorlog heeft de verdediger het voordeel omdat hij het terrein naar zijn had heeft kunnen zetten, in tegenstelling tot een bewegende oorlog. Voorzien van een inundatie is er al sprake van een behoorlijk verdedigde stelling.
De aanvaller kan de tactiek van Vauban of Von Sauer volgen waarbij de laatste, gericht op forten én tussenterrein, waarschijnlijker werd geacht. De aanval zou worden gedaan door infanterie, ondersteund door pioniers en artillerie, om zo dichtbij mogelijk te komen, waarna een stormaanval moet plaatsvinden.
De tactiek van de verdediger is er vooral op gericht om met artillerie de aanvaller op zo groot mogelijke afstand te houden en te vertragen. Pas bij een stormaanval van de vijand ligt er een taak voor de verdedigende infanterie.

Cadet der Genie Gijsbers heeft later in Kosovo gediend en als commandant Luchtmobiele Brigade veel met militaire tactiek te maken gehad. Aan het eind van zijn carriere werkte hij bij Defensie en de NAVO in de digitale technologie. Tegenwoordig wordt een andere tactiek gehanteerd: beweeglijke verdediging is effectiever dan statische, terrein prijsgegeven voor tijd. En zowel in een fysieke als in een digitale oorlog.

De hele scriptie is gedigitaliseerd en hoofdstuk 6 is, met toestemming van de schrijver, geheel op de website overgenomen als de pagina 'Tactiek'. Nu nog een beschrijving van de tactiek in de Nieuwe Hollandse Waterlinie om met elkaar te kunnen vergelijken. Of werd dezelfde tactiek gehanteerd? En een studiereis naar Masuren?

Tactiek (nieuw)

 

Herinneringen van De Grave doorgeven

Tekst: René Ros.
Foto's: (collectie) René Ros.
Met dank aan: (klein)kinderen De Grave, Mark van Klinken.

Ton de GraveTon de Grave was om vele redenen een bijzondere man. Voor mij was hij dat omdat ik kon spreken met de zoon van een groepscommandant die al met pensioen was, toen hij voor de mobilisatie terug in dienst kwam. In mijn familie zitten daar nog twee generaties tussen.

Hij werd zeven jaar na het tweede huwelijk van Luitenant-kolonel Jean Louis Antoine de Grave geboren en was naar zijn vader vernoemd. In 1999 graag hij graag bij me langs om te zorgen dat zijn vader op de Stelling-website werd genoemd. Hij had echter geen computer en alle contacten verliepen per brief en telefoon.
Een paar jaar later heb ik hem bezocht en gezien hoeveel spullen hij thuis had opgeslagen. Waaronder een klein "gedenkboek" dat de groepscommandant bij zijn afscheid in 1919 van zijn officieren kreeg.

In februari van dit jaar overleed Ton de Grave op 96-jarige leeftijd. Korte tijd later ontstond er contact met de kinderen die de vele spullen een goede plek wilden geven. Ik voel me vereerd dat ze 24 documenten en foto's, die te maken hebben met de Stelling, aan mij hebben geschonken om te bewaren en door te geven. Brieven en een telegram over de aanstelling en het ontslag van de "commandant Groep Westzaan" zitten er ook tussen. En vooral veel foto's van mensen bij het stafkwartier in Westzaan.
Het is al bijzonder en emotioneel om het unieke gedenkboek, met vijf jaar herinneringen van veel mensen, vast te mogen houden. Maar er waren meer brieven en foto's dan ik kon vermoeden. Ze zijn alle in te zien en in principe beschikbaar voor gebruik door anderen.

Een van de foto's is een heel bijzondere uit september 1915 van zeer waarschijnlijk Fort bij Velsen, het enige fort in de groep met een knik in het hoofdgebouw. Groepscommandant De Grave en fortcommandant Witsen Elias poseren met andere officieren bij een auto voor de bomvrije kazerne van het fort. In de achtergrond staan 'de minderen' toe te kijken. Zou Philip Dagloonder, Jan Eckhart, Folkert Jonker of Andre Vlaanderen daar tussen staan? En die stoere soldaten hadden langs de bestrating een siertuintje aangelegd!

Officieren en minderen op Fort bij Velsen.

Groepscommandant in Westzaan was een heel rustig baantje in vergelijking met Indië. Een getypte tekst geeft veel informatie over zijn 25 jaar in Indië, wat wij nu 'de schaduwkanten' noemen. De biografie op de website is uitgebreid met onder andere informatie over zijn aanstellingen in Indië. Ook zijn de afbeeldingen van het gedenkboek op een nieuwe webpagina geplaatst om zelf te lezen en te bekijken.

Brief van J. van Steeden.Een van de officieren kon niet bij het afscheid aanwezig zijn en schreef een brief die ook bewaard is gebleven. J. van Steeden was weer burger en gebruikte briefpapier van de verzekeringsbank "de Nieuwe Eerste Nederlandsche".
"...omdat ik niet anders heb dan zeer aangename herinneringen aan den tijd die ik onder Uw commando heb mogen dienen, een tijd waarover ik het nog zoo dikwijls heb in den kring van mijn familie en kennissen. Ik zal het op hoogen prijs stellen als mijn naam mag worden geplaatst in het U aangeboden album."

Van Steeden's naam staat inderdaad in het gedenkboek, op de pagina van Fort Zuidwijkermeer waarvan hij commandant is geweest. Hij moet dus een keer in Den Haag koffie zijn gaan drinken bij De Grave.
Het was maar één generatie vóór ons maar de omgangsvormen, taalgebruik, voertuigen en techniek waren zo anders dat wij ons er weinig bij kunnen voorstellen.

Groepscommandant De Grave (aangevuld)
Fortcommandant Van Steeden
Gedenkboek De Grave (nieuw)
Thema-nieuwsbrief 'In het voetspoor van zijn vader' (2002)
Fort bij Velsen

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. Activiteiten zoals rondleidingen worden mogelijk door andere partijen georganiseerd en de verantwoordelijkheid voor inhoud, uitvoering e.d. ligt geheel bij de betreffende partij. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Maxilia relatiegeschenken. (Advertentie)
 
 
 
Onderzoek, studie en informatie met betrekking tot het erfgoed van de waterlinies in Nederland. (Advertentie)