Sluit [X]   
 

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 15-9-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsgierig? Lees deze nieuwsbrief maar!Nieuwsbrief 426

Nieuwsbrief Stelling van Amsterdam
Een nieuwsbrief over militair erfgoed in de regio Groot-Amsterdam.
17de jaargang, nummer 426, 15 juni 2015
Thema: De foto's van Oberstleutnant Rothe

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Inleiding

Beste lezer,

In september 2014 berichtte ik via deze nieuwsbrief dat een uniek Duits foto-album was aangeschaft met onder andere foto's van de Stelling van Amsterdam. Na maanden scannen en beschrijven werd een mijlpaal bereikt en is het tijd om verslag te doen en verantwoording af te leggen over dit project. Tevens zijn alle foto's via het Internet ontsloten en raadpleegbaar, op de dag af precies 75 jaar nadat de eerste foto voor het album werd gemaakt.

Middels deze beperkte beschrijving met foto's hoop ik voor de meeste geïnteresseerden een goed beeld te geven van het fotoalbum en daarmee van de Nederlandse verdedigingswerken in 1940 door de ogen van een Duitse genie-officier.
Mijn dank gaat uit naar dhr. Vroom, Raymond Gaveel, Jan Vos, Bert Rietberg, Wim de Natris en andere betrokkenen voor hun medewerking.

Lees deze nieuwsbrief op: http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/2015/nieuwsbrief-426/
Overig kort nieuws op het Stelling Forum: http://forum.stelling-amsterdam.nl/

Het is niet bekend wanneer de volgende nieuwsbrief zal verschijnen.

Veel lees- en kijkplezier!
René Ros

Tip: houd de cursor boven elke afbeelding om een beschrijving te zien.

 

Uniek Duits fotoalbum behouden voor Nederland

Foto: Raymond Gaveel.

Dhr. Vroom en René Ros bladeren door het Duitse fotoalbum over Nederlandse verdedigingswerken.Een oudere en een jongere particulier hebben gezorgd voor het behoud van een voor Nederland uniek Duits fotoalbum over vooral Nederlandse verdedigingswerken.
De heer Vroom verzamelde onder andere oude foto's en fotoalbums van Nederland in de jaren 1920-1940 maar stoot zijn verzameling nu af vanwege zijn leeftijd en gezondheid.

Rond 1994 kocht dhr. Vroom het album via een handelaar in WO2-memorabilia in Duitsland. Na de val van het IJzeren Gordijn en de Duitse Hereniging was er een groot aanbod van dergelijk materiaal uit Oost-Duitsland.
De merendeels unieke foto's zijn in de zomer van 1940 gemaakt in Nederland, België en Frankrijk. Met onder andere foto's van de IJssellinie, Grebbelinie, Nieuwe Hollandse Waterlinie, Stelling van Amsterdam, Stelling van Luik en de Maginot Linie.
Sinds mei 2007 hadden we contact over hoe we dit foto-album konden ontsluiten voor het publiek.

Op 10 september 2014 vond de overdracht van het fotoalbum aan René Ros plaats. Over de transactie worden geen details gegeven behalve dat het bedrag vier cijfers bevat; in verhouding tot het aantal foto's alleszins redelijk. Mede dankzij een aantal extra donaties is de donatiepot inmiddels weer geheel op peil.

Fotoalbum 'Historisch 1940'
Artikel 'Duitse foto's van de forten' in Nieuwsbrief 274 (2007)
Doneren

 

Scannen, scannen en beschrijven

In november en december 2014 zijn alle foto's losgehaald en gescand. De foto's zaten gelukkig niet met lijm maar met fotohoekjes vast. Twee handen en een liniaal waren nodig om de broos geworden fotohoekjes niet te beschadigen hetgeen in een enkele gevallen helaas toch niet lukte.

Voorkant van het fotoalbum van Rothe.Het was nog leuk om de eerste honderd foto's te scannen, het begon vervelend te worden bij de volgende honderd en de laatste honderd foto's waren echt een rotklus. Ook was al snel duidelijk dat er weinig teksten achterop voorkwamen dus de spanning van ontdekkingen nam snel af.
De voorzijde van de foto's zijn als 600 dpi TIFF-bestand gescand en nemen samen 8,3 gigabyte aan ruimte in. De foto's werden in een database opgeslagen en met een iPad werden foto's van de bijschriften toegevoegd zodat alle informatie eenvoudig digitaal te raadplegen is. Het originele album ligt weer veilig in het depot opgeslagen.
Toen het scannen voltooid was, bleken er 68 pagina's met 341 foto's in het album te zitten en tevens vijf prentbriefkaarten en twee gedichten.

Helaas heb ik op school niet goed opgelet tijdens de paar schooljaren met lessen Duits en het handschrift maakte het lezen er ook niet makkelijker op. Ik wilde toch zelf een poging gedaan hebben en elke avond begon ik steeds bij de eerste foto en herkende steeds meer woorden en kwam elke avond een paar foto's verder dan de vorige avond... Gelukkig heeft Jan Vos meer kennis van de Duitse taal en schrift en geheel digitaal heeft hij de bijschriften veel beter kunnen ontcijferen. Beiden brachten we ook onze kennis over de verschillende locaties in.
En ondertussen kijken of er aanwijzingen zijn over de mensen en de locaties hetgeen leuke puzzels opleverde, daarover hieronder meer.

 

Wie was de eerste eigenaar?

Van wie was het foto-album? Wie het album heeft samengesteld is heel eenvoudig te beantwoorden omdat hij dat zelf op de binnenzijde van de achterkaft heeft geschreven, vertaald luidt dat:
"Opnames uit de periode van 15 juni tot 20 september 1940
Berlin-Karlshorst d.d. 6.3.41
Mehrländer” (handtekening)
Hij zal gebruik hebben gemaakt van foto's die door verschillende soldaten zijn gemaakt en onderling werden uitgewisseld. De formaten van de foto's wisselen namelijk nogal en een aantal foto's zijn ook elders opgedoken. De foto's met stadsgezichten van Den Haag, Brussel en Parijs zullen ter plekke als setjes in kiosken zijn gekocht.

Van groot nut was een groepsfoto op de pagina "Die Dienststelle der Außenstelle I des Pionier-Erkundungstabes Holland in Utrecht" (Detachement I van de Genie Onderzoeksstaf Holland, Duitse landmacht).
Onder de groepsfoto staan de namen van de meeste personen op de foto en die hebben we bijna allemaal kunnen ontcijferen. De samensteller Unteroffizier Mehrländer staat rechts op de foto(uitsnede) en linksvoor staat de Oberstleutnant Rothe. Het is deze Rothe die het meest op alle andere foto's voorkomt, soms geposeerd, zodat wij denken dat het album voor hem is samengesteld. Overigens, in Karlshorst was vanaf 1936 een Festungspionierschule gevestigd.
De Pionier-Erkundungstab had de verkenningen uitgevoerd die de basis vormden voor het boekwerk 'Denkschrift über die niederländische Landesbefestigung' (1941) en enkele foto's daarvan komen ook in dit foto-album voor. Een van de weinige foto's met personen in het 'denkschrift' toont ook Rothe. In het foto-album komen een aantal linies aan bod maar ook een aantal, zoals de Peel-Raam Stelling, niet. Die zullen door zijn collega's zijn verkend.

Groepsfoto Pionier-Erkundungsstabes Holland in Utrecht.Bijschrift van groepsfoto.

Helaas ontbreken voorletters en voornamen zodat er niet naar nadere informatie over de manschappen gezocht kan worden. In de database van de Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge (Duitse oorlogsgravendienst) zijn zeven oorlogsgraven te vinden van soldaten met de achternaam Mehrländer terwijl Rothe er 1128 keer in voorkomt. Dat het album rond 1994 is opgedoken zou er op kunnen duiden dat Rothe de oorlog heeft overleefd.

Er komt slechts éénmaal een voornaam voor en wel in het bijschrift van een foto met een Duitse militair die op een boomstam over een sloot loopt: "Fritze! - dat worden natte sokken". Op de groepsfoto is hij te herkennen als Witthöft (tweede van rechts) maar Fritz Witthöft is niet te vinden in de graven-database van de Volksbund.
Hoeveel mannen van de groepsfoto uit zomer 1940 zullen de oorlog overleefd hebben?

Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge

 

Toerist in Nederland

Het fotoalbum start heel tegenstrijdig, achteraf gezien.
Het begint met een gedicht van A. Hitler over het vloeien van bloed voor je vaderland, een foto van een vlag met swastika en een grafkruis. En daarna elf pagina's met idyllische, vredelievende plaatjes van het Nederlandse landschap met koeien, molens, bruggen, Den Haag, Cruquiusgemaal, Tsaar Peter Huis in Zaandam, strand van Scheveningen en Domtoren in Utrecht.
Van het Huis Doorn, waar op dat moment de verbannen Duitse Keizer Wilhelm II nog woonde, is het poortgebouw en dak tussen de bomen op twee foto's vastgelegd. Een foto van Rothe voor de toegang van een gebouw kon door de naam 'Broekman's Effectenkantoor' gelokaliseerd worden als Herengracht 444 te Amsterdam. Het adres komt niet voor in het boek 'Bezette Stad' met adressen en hun oorlogsverleden.
Na de toeristen-foto's volgen de verschillende Nederlandse verdedigingslinies die met een kaartje worden aangegeven.

Pagina van het fotoalbum met enige humoristische foto's.Een tekening van een naar beneden vallende vliegtuigbom markeert een pagina met foto's van de verwoesting van Rotterdam. De volgende pagina toont de verwoestingen door inundaties in het gebied bij Amersfoort. Alsof een vergelijking tussen die twee wordt gemaakt; de veroorzaker en de schade verschillen nogal.
Ook de resten van enkele Nederlandse pantserwagens op de boulevard van Scheveningen waren gefotografeerd. Enigszins vermakelijk poseren de soldaten bij oud buitgemaakt Nederlands geschut van Duitse makelij. Het bijschrift "Krupp 1892" zegt weinig en tegelijk heel veel.
Opmerkelijk is een pagina met zes foto's van het uitbreken van een koepel (nr. 123) uit een G-kazemat van begin tot eind. Hoe lang zou dat geduurd hebben? Waar heeft die koepel gestaan? Bovenal moeten ze al in de zomer van 1940 begonnen zijn met het uitbreken van deze koepels en was dit dan de eerste?

De laatste pagina over Nederland is de laten-we-grappig-doen-pagina, humor tijdens een oorlog.
"Der jüngste Kanonier des Flak-Zuges der Batterie Durgerdam" (de jongste kanonnier van luchtafweerbatterij Durgerdam) bij een foto van een militair met een hondje. "Sperre gegen Straßengebundene Fahrzeuge bei Amersfoort" (wegversperring bij Amersfoort) met een koe op de weg voor de dienstauto. En een groepsfoto met een vrouw in traditionele kleding in Edam en een soldaat op een boomstam over een sloot.

 

Nederlandse verdedigingslinies

Nep-molen Rika op mitrailleur-nest.Van de IJssellinie worden vooral de brugkazematten en de versperringen in beeld gebracht met uiteraard beelden van de opgeblazen bruggen bij Westervoort en Nijmegen. Ook de S- en G-kazematten zijn ruim vertegenwoordigd waaronder een met een voor de Over-Betuwe karakteristieke bovenrand.
Van het Fort bij Pannerden zijn slechts vier foto's en van Fort boven Lent en Fort beneden Lent ieder één. En dat zet de toon van het hele album: beton was nog wel interessant maar baksteen was de aandacht niet meer waard...

Aan de Grebbelinie zijn vijf pagina's besteed die beginnen met verwoeste huizen van Rhenen en de begraafplaats op de Grebbeberg. Samen poseren de soldaten bij kazemat 15 en de kabelversperring aan de voet van de Grebbeberg. Verder veel aandacht voor de verschillende typen versperringen, veldstellingen, loopgraven en uitkijkposten.
Een foto toont de gecamoufleerde betonnen infanterie-opstellingen van het Werk bij De Spees.
Heel opmerkelijk zijn twee foto's van een nepmolen 'Rika' bovenop een houten Nederlands mitrailleur-nest ten zuiden van Rhenen. Hoezo onopvallende camouflage?

Toegangsbrug en torenfort van Fort Nieuwersluis.Ook in het hoofdstuk "Die Neue Holländische Wasserlinie" is vrijwel geen baksteen te vinden. Een foto van de brug van Fort Nieuwersluis met het torenfort in de achtergrond en een foto van een wachtgebouw van Fort bij Rijnauwen, meer aandacht vonden ze die forten niet waard.
De inmiddels verdwenen kering in de Diefdijk, vermoedelijk de ernaast gelegen betonnen VIS-kazemat en de diverse koepel-kazematten maakten duidelijk veel meer indruk. Verder veel versperringen, kazematten en schuilplaatsen waarvan de locaties moeilijk te herkennen zijn - behalve dan de G-kazemat op Fort bij Vechten.
Dan een hele pagina met groepsschuilplaatsen in alle stadia van de bouw zoals door de Duitse bezetter aangetroffen. Ook de toen splinternieuwe plofsluis bij Nieuwegein heeft een eigen pagina met maar liefst zes foto's.

Fort Nieuwersluis

 

Die veraltete Stellung von Amsterdam

"Die veraltete Stellung von Amsterdam" kwam met zijn betonnen forten letterlijk en figuurlijk beter in beeld met twee pagina's met foto's van diverse forten waarvan het bijschrift echter niet altijd klopt.

Zo kon een foto met 'Fort bij Aalsmeer' eronder en een onleesbare naam boven de hoofdtoegang niet kloppen. Met hedendaagse foto's van forten die wél een naam boven de hoofdtoegang hebben, zijn lokalen, ramen en schietgaten vergeleken. Zéér waarschijnlijk is het Fort aan de Nekkerweg op die foto te zien.
Een foto met 'Fort aan de St. Aagtendijk' toont één keelkazemat naast de hoofdtoegang zodat snel duidelijk was dat het om Fort aan de Drecht gaat. Uit een andere bron heb ik een losse foto, uit een andere hoek, die op vrijwel hetzelfde moment moet zijn genomen.
Erg leuk puzzelen...

Fort aan de Drecht.Droge gracht en hoofdgebouw van het Fort aan het Pampus.

Een vaartocht was nodig voor de inspectie van het Fort aan het Pampus. De foto's tonen het fort nog met een grote hoeveelheid metaal in hekken e.d. maar helaas geen foto's van de geschutskoepels. Ook de haven van Amsterdam, de Oranjesluizen, de watervliegtuigen van Schellingwoude en de Kustbatterij bij Durgerdam werden op deze vaartocht gefotografeerd.
Door de hoge resolutie van de scans zijn details te bekijken die anders ongezien blijven, zoals een foto in de Amsterdamse haven met de naam van het schip Loppersum, geschilderde vlaggen op de zijkant en de tekst 'Holland' op een bord. Het zijn tekens van ijdele hoop op neutraliteit zoals in de Eerste Wereldoorlog.

Fort bij Aalsmeer
Fort aan de Nekkerweg
Fort aan de St.Aagtendijk
Fort aan de Drecht
Fort aan het Pampus

 

Nederlanders in beeld

Op verschillende foto's komen ook Nederlandse burgers en militairen voor die met een zuinige glimlach poseren met de Duitse soldaten. Er is een foto die een groep Nederlandse krijgsgevangen toont die spullen op een vrachtwagen laden. Een andere foto toont een vrouw en twee mannen met drie Duitse militairen voor een grote boerenschuur-deur "bij de veldkeuken in Lienden". Een van de Nederlandse mannen lijkt een Nederlandse legerbroek met beenwindsels te dragen...

Mysterieus is de foto waarop Rothe en een Nederlandse fortwachter bij een alarmbel staan. De foto staat op een pagina over de Stelling van Amsterdam dus het is waarschijnlijk een van haar forten. Er is een deel van de toegangsbrug te zien waaruit blijkt dat de alarmbel op het emplacement binnen de gracht stond. Was zo'n bel algemeen aanwezig op alle forten?
Tussen het groen is geen woning of bergloods te herkennen. Op de achtergrond zijn een aantal telefoonpalen te zien maar verder is er geen bruikbare aanwijzing over de locatie.

Er is ook een kapitein De Boer gefotografeerd op een boot en op het Fort aan het Pampus. Hij moet gewerkt hebben bij de Genie van de Vesting Holland met als taak het ontmantelen van verdedigingswerken en de overdracht aan de Duitse bezetter. Hoofd van de voormalige Groep Naarden, waar ook Fort aan het Pampus onder moet vallen, was echter kapitein E. Scherpenhuijsen Rom die in Amsterdam kantoor hield. Aangezien de rang overeenkomt met kapitein De Boer klopt er iets niet; waren ze elkaars opvolgers of vervanging?

Rothe met fortwachter bij alarmbel op onbekend fort.Kapitein De Boer en Oberstleutnant Rothe op een boot in de haven van Amsterdam.

Genie Vesting Holland

 

In België

Koepels met oorlogsschade, vermoedelijk Fort Aubin-Neufchâteau.De eerste pagina over België heeft drie foto's van de Duitse militaire begraafplaats Langemarck met gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog. Wat zouden de Duitse soldaten gedacht hebben? Deze keer doen we het beter?
Een tweetal sfeerfoto's in Brugge herkende ik zelf en de locaties werden met Google Streetview bevestigd.

Van Ieper en Diksmuiden zijn ook meerdere foto's met onderwerpen uit de Eerste Wereldoorlog, onder andere het Koning Albert I-monument en de oorspronkelijke IJzer-toren in Diksmuide. Een aantal foto's van kazematten, anti-tankkanaal en cointet-hekken zouden in de Linie Koningshooikt - Wavre gemaakt kunnen zijn.
Ook de effecten van beschietingen van het Fort d'Aubin-Neufchâteau en Fort Eben-Emaël rond Luik werd vastgelegd. Vooral het Albert-kanaal, die hier als een indrukwekkend ravijn door een mergelmassief snijdt, komt op veel foto's voor. Op 10 mei 1940 was het nieuwe Fort Eben-Emaël door Duitse troepen met nieuwe wapens zoals zweefvliegtuigen en holle lading overwonnen terwijl in de omgeving parachutisten landden om de bruggen zoals bij Vroenhoven te veroveren.

Grafkruis met zeven namen op begraafplaats Maastricht.Op de laatste pagina over België weer drie foto's met grafkruizen maar nu zonder de locatie. Bij twee van de drie foto's kan voldoende ingezoomd worden om de teksten te lezen. Op een groot kruis staat de tekst "Für Deutschland fielen die Fallschirmjager" (de parachutisten vielen voor Duitsland) met zeven namen en geboortedata eronder. En eenmaal '10 mei 1940' als gezamenlijke overlijdensdatum.

Aan de hand van de namen, geboorte- en overlijdensdata kon vastgesteld worden dat de gesneuvelden tegenwoordig rusten op de Duitse Militaire Begraafplaats in Ysselsteyn (L.). Ze worden ook in de lijst 'Duitse gevallenen Meidagen 1940' door E.H. Brongers et al genoemd met bovendien de plaats van sneuvelen en de oorspronkelijke begraafplaats.
Ze zijn gesneuveld bij Vroenhoven en Maastricht en waren allemaal begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Tongerseweg te Maastricht. En zo kon via een omweg ook van deze foto's de locatie worden bepaald.

 

Tenslotte Frankrijk

Teruggevonden wereldoorlogskwartier van Obstlt. RotheOok het veroverde Frankrijk komt in het fotoalbum aan bod en begint met twee foto's van de Eiffeltoren in Parijs. En een foto van Rothe bij het monument voor de onbekende soldaat bij de Arc de Triomphe. Een lange tekst daarbij gaat erover dat vele landen een dode onbekende soldaat hebben maar de onbekende soldaat van Duitsland leeft nog... in Berlijn.
Onder een foto waarop Rothe poseert voor het paleis van Versailles (ook werelderfgoed) staat: "Geboorteplaats van het Duitse Rijk van 1871 en de smadelijke vrede van 1919". Het geeft een idee over de bij hen heersende opvattingen.

Ook Duinkerken, Calais, Abbeville, Amiens en Reims komen in beeld met onder andere gezonken Engelse schepen op het strand en in de haven van Duinkerken. En dan plots een persoonlijke verwijzing naar Rothe als hij poseert voor een huis en het bijschrift luidt: "Teruggevonden wereldoorlogskwartier van Obstlt. Rothe". Helaas is onduidelijk in welke plaats dat was en geen van de genoemde plaatsen komt in aanmerking.

Aan Verdun zijn twee pagina's gewijd en blijkt dat diverse oorlogsbegraafplaatsen en monumenten zijn bezocht zoals de 'loopgraaf van de bajonetten'. Fort de Douaumont en Fort de Vaux staan ook op de foto evenals de strategische heuvels van de slagen uit de Eerste Wereldoorlog.

Hefkoepel van Casemate d'Héron Fontaine.Casemate d'Héron Fontaine, Ouvrage du Hackenberg en Ouvrage des Sarts van de Maginotlinie zijn gebouwd in beton en komen uiteraard weer beter in beeld met vooral de uitwerking van geschut en explosie op het Franse beton en pantserkoepels. Een grote groep Duitse officieren kreeg er een rondleiding van een Franse officier.

Met Frankrijk eindigt het fotoalbum. Hoe het Rothe na 1940 is vergaan, daar ben ik wel nieuwsgierig naar. Mogelijk dat er ooit latere fotoalbums van hem boven water komen? Biedt het archief van de Pionier-Erkundungstab in het Nationaal Archief in Den Haag aanknopingspunten?
Het album eindigt in ieder geval met een heldhaftige strijdtekst maar dat kan ook de sociaal wenselijke inbreng van samensteller Mehrländer zijn...

Slotwoord

Ik sluit hiermee een project af dat acht jaar geleden begon met een e-mail van dhr. Vroom. Hij schreef "ik wil graag anderen laten meegenieten van deze foto's" en dat ben ik met hem eens. Bovendien vinden we beiden dat het album intact én in Nederland moet blijven. Dat is voor een onbepaalde tijd door mij gegarandeerd.
Het volledig onderzoeken en publiceren van het album kan een levensvullende hobby op zich zijn. Middels deze beperkte beschrijving met foto's hoop ik voor de meeste geïnteresseerden een goed beeld te hebben gegeven van het fotoalbum en daarmee van de Nederlandse verdedigingswerken in 1940 door de ogen van een Duitse genie-officier. Helaas blijft Rothe feitelijk toch ook een onbekende soldaat.

Rothe bij Graf van de onbekend soldaat bij Arc de Triomphe in ParijsWilt u meer foto's zien? Alle foto's uit het album zijn opgenomen en beschreven in de on-line catalogus van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam.
Zoek in de catalogus naar 'Rothe' in de omschrijving om alle foto's door te bladeren. U kunt ook op een combinatie van trefwoorden zoeken, bijvoorbeeld alle foto's uit het album over de Maginot-linie zijn te vinden met 'Rothe%Maginot' (zonder aanhalingstekens).

De donateurs hebben op 18 april jl. de gelegenheid gehad het fotoalbum in te zien op Fort bij Veldhuis. Vier personen hadden daar belangstelling voor en ieder had er ongeveer een uur voor nodig. Het fotoalbum ligt in een goed beveiligd en geklimatiseerd depot en komt daar alleen nog bij hoge uitzondering uit.
Als u aanvullende informatie over de foto's wilt bijdragen dan verneem ik ook graag van u en mogelijk ontvangt u een digitale scan voor eigen studiegebruik. Mensen die foto's willen gebruiken in publicaties of tentoonstellingen nodig ik van harte uit om contact met me op te nemen.

Catalogus
Zoeken in Catalogus naar 'Rothe'

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

Deze website wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Maas+deNatris verrichten militair-historisch onderzoek op het snijvlak van defensie en samenleving en vertalen dat naar gedrukte en digitale media. (Advertentie)
 
 
 
Forten Info over verdedigingswerken en militair erfgoed zoals forten en bunkers. (Advertentie)