Sluit [X]   
 

Bureau Stellingcommandant in 1918: "Geen verloven meer verleenen"

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 15-3-2017

Nieuwsbrief

Fort bij SpijkerboorNieuwsbrief 88

Nieuwsbrief Website Stelling van Amsterdam, nummer 88
(5 april 2003)

Een nieuwsbrief over de website Stelling van Amsterdam (StvA); een onafhankelijk particulier initiatief zonder winst-oogmerk.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/>

Deze nieuwsbrief is, met meer verwijzingen en illustraties, ook te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/>
Daar is ook informatie te vinden over deze nieuwsbrieven, het aanmelden en het archief.

Heb jij informatie die via deze nieuwsbrief aan geïnteresseerden gezonden kan worden? Stuur de informatie dan aan <e-mail adres vervangen door formulier>.

 

Inhoud

In deze nieuwsbrief:

 

Weer een feestje!

De eindredacteur van het boek 'Harnas voor de hoofdstad' deelde met genoegen mee dat het boek is uitverkocht! Nog deze maand zal een tweede druk verschijnen. In deze tweede druk zal een aantal vervelende foutjes uit de eerste druk worden hersteld.

Dat betekent dat de 3.000 exemplaren van de eerste druk in twee maanden tijd verkocht zijn. Grofweg 50 per dag!

Mijn felicitaties aan alle betrokkenen met dit teken van waardering van het publiek.

<http://www.stelling-van-amsterdam.nl/boek/>

 

Moderne Opzichter der Fortificatiën

Wel eerder zijn er mensen geweest die zich afvroegen wie de staat van de Stelling van Amsterdam in de gaten houdt. Maar onlangs waren dat er twee in één week. Blijkbaar heeft men weinig vertrouwen in de eigenaren en mogelijk verwacht men dat er de hele dag een soort monumentenpolitie rond rijdt.
En die verwachting is ergens op gebaseerd. Namelijk het zichtbare verval en verdwijnen van diverse objecten. Een omgevallen grenspaal, het bouwvalliger worden van een fort, sluis of nevenbatterij, het wegzakken van een wal enzovoort.
Dat is inderdaad een dagelijks probleem. Maar hoe zou daar verbetering in kunnen komen?

In de eerste plaats zou je denken aan een zeer gedetailleerde inventarisatie, met GPS plaatsbepaling, van alle objecten. Bovendien moeten deze bouwkundig beoordeelt worden en bij voorkeur gefotografeerd. Deze gegevens en afbeeldingen moeten in een database opgeslagen worden om in de toekomst als referentie-materiaal te kunnen dienen.
Vervolgens moet er regelmatig het hele bezit opnieuw nagelopen worden en waar nodig actie ondernomen worden om verdwijnen of verval te voorkomen en hergebruik te stimuleren. Kennis van bouwkunde, bestemmingsplannen, vergunningprocedures en bezwaarschriften is dan een vereiste.

In beperkte mate en op onregelmatige momenten voer ik zulke inspectie-tochten uit. Maar de inventarisatie is veel te beperkt en met een te grote tijdsinterval. Het kan wel vier jaar duren voordat ik een fort opnieuw bezoek. En ik heb toch minstens vijf uur slaap nodig, moet acht uur werken en drie uur reizen per werkdag.
Daarnaast zijn er verschillende geïnteresseerden die ieder een deel van de Stelling in de gaten houden. Maar die zijn daar ook niet elke week mee bezig, zien niet alles of 'rapporteren' niet alles. Het zijn immers vrijwilligers die geen verplichtingen aangaan.

Wie of wat zou het dan in de gaten moeten houden?
Dan wijst iedereen al snel naar de Provincie Noord-Holland en de Stichting Stelling van Amsterdam. De eerste wijst naar de tweede maar de tweede vraagt dan bij de eerste om een zak geld...
De provincie heeft echter tegenstrijdige belangen en de stichting wordt momenteel als 'slapend' ervaren.
<http://www.noord-holland.nl/>
<http://www.stelling-van-amsterdam.nl/>

Een vrijwilliger of groep van vrijwilligers dan? Wie heeft er nou voldoende tijd, kennis en draagvlak om zoiets systematisch te doen? En kan het zich veroorloven er niet voor betaald te worden?
Al lange tijd is er geen correspondent van de Stichting Menno van Coehoorn voor de Stelling-regio meer. Als dat een actief persoon zou zijn die makkelijk de pen in klimt zou dat al een goed begin zijn. Hij/zij zou dan via het Internet meteen een eigen netwerk van (sub-)correspondenten en tipgevers tot zijn/haar beschikking kunnen hebben. Zeker als die tipgevers het idee hebben dat er wat met hun bevindingen wordt gedaan.

Er wordt niet verwacht dat er binnen afzienbare tijd een nieuwe correspondent kan worden aangesteld omdat men niemand weet die het zou willen en/of kunnen. Als iemand belangstelling heeft of meer wil weten over de inhoud, neem dan contact op met de Stichting Menno van Coehoorn.
<http://www.coehoorn.nl/>

Een historische vereniging heeft al geopperd om een jaarlijkse schouw door de verschillende historische verenigingen te laten houden. Daarmee wordt het werk verdeeld (niet altijd even eerlijk) maar dan ontstaat volgens mij de noodzaak van een overkoepelende historische vereniging 'De Stelling van Amsterdam'. Om het te coördineren en omdat de verschillende historische verenigingen ook niet alles weten te vinden.

Mijn bedoeling van dit epistel is om de geluiden en ideeën te bundelen die ik van diverse personen opvang. Wie de schoen past trekke hem (snel) aan...

 

Gereserveerde Erebegraafplaats

Peter Schat sprak na afloop van zijn lezing in Amstelveen iemand met een verhaal dat hij had gehoord uit de mond van de inmiddels overleden amateur-historicus en politieman Van Klaveren.
Die wist te vertellen dat in de Bovenkerkerpolder (ten zuiden van Amstelveen) destijds al grond was aangewezen voor een begraafplaats. Hier zouden de gesneuvelden van gevechten bij de Stelling een plekje kunnen krijgen. Erevelden uit de Eerste Wereldoorlog liggen soms op plekken waar veldhospitalen stonden. De doden werden als het ware naast de deur ter aarde besteld en later is van zulke plekken een ereveld gemaakt. Was er in de Bovenkerkerpolder een veldhospitaal gepland? Wie heeft hier wel eens iets over gehoord of gelezen?

In de Bovenkerkerpolder is nog een munitiemagazijn Bovenkerk aanwezig aan de Nesserlaan. De gebouwen zijn volgens mij uit de jaren 1950 maar de eerste vermelding die ik ken is van 1944. Van mei 1944 tot circa juli 1946 werd het gebruikt voor de opslag van het (gevangenis-)inventaris van Fort bij Spijkerboor. Toen werd het "voormalig Genie-magazijn" genoemd. Mogelijk dat dit Rijks-terrein oorspronkelijk was bestemd als begraafplaats. En na 1922 werden er niet veel meer gesneuvelden verwacht in het zuidelijk deel van de Stelling.

Een andere locatie ligt in de Rietwijkeroorderpolder, nu het Amsterdamse Bos, waar in het midden een Rijks-terrein was. Uit mijn herinnering van archiefstukken (archief polderbestuur in het Gemeentearchief Amsterdam) had het een militaire bestemming maar is het bij een verkaveling geruild voor percelen waarop later het Magazijn Amstelveen is gebouwd.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/alg-overig/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/kleine-werken/magazijnen/>

 

Olie in de Koude Oorlog

Ronald van Nigtevecht, woonachtig te - helaas - Almere, heeft in het archief van de Gemeente Loenen bevestiging gevonden van een van mijn vermoedens.
Langs het Amsterdam-Rijnkanaal, ten noorden van Nigtevecht en aan de overzijde van het fort, staat heel eenzaam een olie-opslagdepot. Dit blijkt inderdaad een van de locaties te zijn van het olie-spreidingsplan. De aanvraag voor de bouwvergunning leverde de volgende gegevens op:

"Veruit het grootste deel van de in ons land aanwezige voorraad aardolieproducten is geconcentreerd te Pernis.
Deze concentratie is bij een mogelijke oorlog bijzonder gevaar vol. Moderne aanvalsmiddelen zouden immers deze voorraad in een klap volledig kunnen vernietigen.
De schade, die hier mede zou worden toegebracht aan het maatschappelijk leven en de economische ondersteuningsmogelijkheden voor de krijgsmacht, zou onaanvaardbaar groot zijn. Dientengevolge worden over het hele land overheids depots voor een gespreide opslag gebouwd, zodat gedurende de eerste oorlogsfase de voorziening van aardolieproducten zoveel mogelijk is veilig gesteld."

De planning voor de bouw van het depot Nigtevecht startte op 27 juni 1963. Oorspronkelijk was Maarssen gekozen maar vanwege stedebouwkundige plannen was dit niet haalbaar. De bouwvergunning werd op 29 juli 1966 verleend en men is daarna meteen begonnen met bouwen. Boer C. de Haan was bereid zijn land te verkopen voor het "Rijks Depot".

De elf tanks, met een doorsnede van 23,5 meter en 14 meter hoogte konden 6000 m3 zware stookolie bevatten. Het terrein is circa 250 bij 120 meter en herbergt ook een ketelhuis met kantoor, leiding koker, tank fundaties en een weegbrug, De bouw van de tanks kostte circa 1.550.000 gulden en het ketelhuis circa 550.000 gulden.
Het depot aardolieproducten in Nigtevecht viel onder het Ministerie van Economische Zaken en de toenmalige beheerders waren Shell, Esso en Galtez.

Naar de andere locaties, waarschijnlijk zes stuks, wordt nog gezocht. Mijn dank aan Ronald voor zijn speurwerk!

<http://www.forten.info/catalogus/ko-nuts/>
<http://www.vannigtevecht.nl/>

 

Damsluizen in de Koude Oorlog

De hieronder genoemde meneer Van Braak werkt bij het waterschap en wist uit dien hoofde te melden dat de damsluisjes in de Waver en omgeving, die vaak aan de Stelling van Amsterdam worden toegeschreven, een voorziening uit de Koude Oorlog betreffen. Ze zijn namelijk aangelegd als onderdeel van de Wet Bescherming Waterstaatswerken in Oorlogstijd (BWO). De wet is inmiddels ingetrokken (1991?).
In het kader van deze wet werden ook noodaggregaten in gemalen geplaatst en werden windmolens gesubsidieerd om deze werkend te houden. Het gemaal in Lijnden werd bijvoorbeeld van een extra gasolie voorraad voorzien.
<http://www.groningermolens.nl/Krimstermolen%20gegevens.htm>
<http://www.gemalen.nl/verhalen/jaartallen1900.asp>

Door de sluizen konden de boezemwateren gecompartimenteerd worden om in geval van dijkdoorbraak de schade te beperken.
Ik ben ze alleen in het gebied van de veenriviertjes tegen gekomen - vroeger met de zeeverkenners kwamen we er vaak langs. Grofweg het gebied tussen Abcoude, Mijdrecht en Ouderkerk aan de Amstel. Ik vermoed dat door de diepe polders en de weinige normale sluizen in deze omgeving extra sluizen nodig gedacht werden.
De sluizen zijn bijna allemaal van hetzelfde model. Twee betonnen landhoofden van circa twee meter breed met in ijzeren U-profielen geplaatste houten geleidebalken. In elke landhoofd een sponning en op één landhoofd een ijzeren kraan en drie metalen schotten van verschillende hoogte. De doorvaartbreedte is bijna overal gelijk, naar schatting een meter of vier. De lengte is soms wel verschillend.

De volgende sluizen zijn mij bekend:
- Angstel (ten noorden van centrum Abcoude)
- Gein (ander, breder model bij Driemond)
- Kromme Mijdrecht (in de rivier Kromme Mijdrecht bij het gelijknamige buurtschap ten zuiden van Uithoorn)
- Voetangel (bij herberg Voetangel)
- Waver-Amstel (in de Waver nabij de Amstel)
- Waver-Botshol (ten westen van het fort)

Tevens weet ik een schotbalksponning in de brug van de N201 ter hoogte van Loenersloot. Mogelijk dat die er ook toe behoort. De veel grotere sluis met puntdeuren in Smal Weesp bij Weesp hoort er bij mijn weten niet bij. Deze is in de jaren 1930 gebouwd als civiel werk met een extra zware uitvoering van de landhoofden als militaire wens. Maar deze sluis, en bijvoorbeeld ook de penantensluizen bij Halfweg en Vijfhuizen, zouden wellicht wel voor hetzelfde doel gebruikt kunnen worden.

Grappig is dat rond 2000 er onderhoud en wijzigingen aan een paar van deze sluizen hebben plaats gevonden. Lagen de schotten eerst op elkaar, tegenwoordig staan ze in een rek alsof het de borden in de vaatwasser zijn. Er wordt blijkbaar nog steeds aan ze gedacht.

In 1999-2000 had ik 'toevallig' al foto's van de sluizen gemaakt. Een nieuw geïllustreerd overzicht van deze BWO-sluizen is te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/kleine-werken/bwo/>

 

Posten van Krayenhoff in Amstelveen

Terwijl op de televisie wallen van zand te zien zijn, met erachter tanks, infanterie of depots, ging ik op een zonnige dag opzoek naar wallen van veen en klei. Voor persoonlijke besognes moest ik in Amstelveen zijn en maakte van de gelegenheid gebruik. Ik moest in een kantoorgebouw zijn waar vroeger een grote Duitse bunker gestaan moet hebben...
In de afgelopen jaren heb ik bijna alle Posten van Krayenhoff opgezocht. Het deel in de gemeenten Haarlemmermeer en Amstelveen had ik nog niet bezocht.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/posten/>

De in Nieuwsbrief 84 genoemde Post 8 aan de Akerdijk (Westfront) was vanwege bouwwerkzaamheden en verkeerstechnische redenen (lees: file) niet makkelijk te bezoeken en is bewaard voor een volgende keer.
Post 9 ligt tegenwoordig in de Haarlemmermeerpolder en moet geheel verdwenen zijn onder de Oude Haagseweg. Dat tracé is nu hergebruikt als busbaan.

Bij Schiphol was natuurlijk niets meer te zien van het fort behalve de bredere loop van de ringvaart. Er vlakbij was het Magazijn Amstelveen en daarvan is nog een loskade aanwezig evenals de twee woningen - die ook op een luchtfoto uit 1944 zijn te zien. Het terrein zelf is nog te herkennen en is in gebruik als opslag voor het Amsterdamse Bos en als parkeerplaats. Zelfs een deel van de wal rond het terrein is nog aanwezig. Een hoekje van het terrein is nu in gebruik als snelweg A9.

Bij het oude dorp van Amstelveen, recent nog in het nieuws door kogels in een Heineken-ontvoerder, lagen vijf werken van de Posten 13 en 14 (Zuidfront). In 1787 is hier nog aardig gevochten toen de Pruisen Amstelveen in de rug aanvielen.
Post 13 verdedigde het Grote Loopveld/Ouderkerkerlaan en de ringvaart van de Bovenkerkerpolder dat vanuit het oosten op het buurtschap Amstelveen aanliep. Het bestond uit twee werken aan weerszijden van de weg en ringvaart en een kleinere meer westelijk en direct in de as van de ringvaart die daar een hoek van 90 graden maakte. Post 14 lag aan weerzijden van de Handweg, de weg naar de 'Hand van Leiden' (nu Bovenkerk).
Eigenlijk sloten deze posten op elkaar aan met ertussen een stenen beer in de dijk van de Bovenkerkerpolder. Deze scheidde de ringvaart van de polder en voorkwam een makkelijke passage over de dijk.

Met Seya Dalderup (raadslid Burger Belangen Amstelveen) had ik recent contact over deze posten. Ze bezorgde me ook een artikel over deze posten uit 'Amstel Mare' van L.M.G. van Braak, inclusief gedetailleerde tekeningen.
Een van de tekeningen gaat over de aanleg in 1915 van de spoorweg Amsterdam - Uithoorn. Hiervoor werd de ringvaart verlegd en moesten ook de posten aangepast worden. Het is niet helemaal duidelijk of de wijzigingen aan de posten ook werkelijk zijn uitgevoerd. De spoorweg is van 1915 en de posten zijn in 1919 afgestoten. Omdat nog lang het voornemen bestond om de posten te hergebruiken als reserve-linie neem ik aan dat de wijzigingen daadwerkelijk zijn uitgevoerd. Ook omdat de Marechaussee-kazerne volgens mij niet op het terrein is gebouwd dat voor 1915 in bezit was. (In het artikel van Van Braak wordt dit niet genoemd en maar bij telefonisch overleg bleken we het beiden aannemelijk te vinden.)

Dat betekent dat het Station Amstelveen en emplacement op de plek ligt waar oorspronkelijk het noordelijk deel van Post 13 was en is deze naar het oosten verplaatst. Het zuidelijk deel zou enigszins gedraaid zijn. Tenslotte moest een wal van Post 14 afgesneden worden voor de rails.
Jaap de Zee had me verteld dat de voormalige Rijks-terreinen van de posten te herkennen zijn aan de degelijke gebouwen die er van overheidswege zijn gebouwd. Ik vond een Rode-Kruisgebouw, postkantoor, station en marechaussee kazerne welke niet meer gebruikt worden voor het oorspronkelijke doel.
De stenen beer heb ik proberen te vinden met behulp van prikstokken (dank aan Hans Baas). Er ligt nogal wat puin en over het midden van de dijk loopt een hard gravelpad, maar ik denk toch een vleugelmuur gevoeld te hebben. Ook Van Braak denkt dat er restanten zijn en trof in 1989 enkele sluitstenen aan.

Tenslotte nog Post 12 bij de voormalige kruitfabriek bij Ouderkerk. Aldaar veel bouwactiviteit op het vrijwel leeggesloopte terrein. Nog meer gezeul met diverse grondsoorten die onder andere tegen de aarden wal van de zeldzame Post 12 worden geschoven. Daardoor is wel de vorm van de wal heel goed te zien.
Helaas was de nog zeldzamere betonplaat van het luchtafweergeschut uit 1916 in het geheel niet meer te zien. Ik heb hier vorig jaar per e-mail inlichtingen over gegeven aan de projectbegeleider. Nu heb ik hierover navraag gedaan maar nog geen antwoord ontvangen.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ouderkerk-molen/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ouderkerk-tl/>

De posten 16 en 17 zijn niet eens meer op de kaart te localiseren omdat ze aan de rand van het Haarlemmermeer lagen en vergraven zijn voor de latere ringvaart ervan. Ik ga geen moeite doen om deze in het veld te localiseren.
Er zijn nog drie posten door mij te bezoeken: Post 8 aan de Akerdijk (Westfront, locatie 3), Post 11 aan de Amstel en Post 5 op het Diemerbuitenveld. Deze laatste was door de sanering van de Diemerzeedijk de afgelopen jaren onbereikbaar. Tevens is dat de reden waarom ik denk dat er niet veel van over is...

 

Linke links

In elke nieuwsbrief twee verwijzingen naar andere interessante websites:

- Ausweichsitz der Bundesregierung <http://www.rheinhit.de/bunkerland/>
- Fort Orange Project (Brazilie) <http://www.fortorangeproject.pro.br/> (onlangs bezocht door de Koningin tijdens een staatsbezoek)

Meer verwijzingen zijn te vinden op Forten Info <http://www.forten.info/>.

 

Overig

- De hierboven genoemde meneer Van Braak blijkt een deel van de vechtwagenhindernis in de Aetsveldse-laan in Weesp na de sloop te hebben gekregen. Het ligt nu, samen met een tetraëder, op zijn erf in Amstelveen. Hij zoekt er nog een goede bestemming voor.

- Een foto in de experimentele beeldbank van het Gemeentearchief Amsterdam <http://beeldbank.amsterdam.nl/> bevestigde eindelijk het gebouw van het Militair Logement <http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/adam-logement/>.

- Stichting Fort aan den Ham, die met het Defensiemuseum, heeft een eigen website gemaakt. Binnenkort ook een groot feest ter ere van het 100-jarig bestaan van het fort. <http://www.fortaandenham.nl>

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op foto-locatie site Panoramio Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

www.stelling-amsterdam.nl wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Fort Resort Beemster herbergt een van de meest luxueuze wellnessresorts met hotel van Nederland. In de karakteristieke sfeer van het fort beleeft u wellness zoals u nog nooit heeft ervaren. (Advertentie)
 
 
 
Bekijk en bestel onze luchtfoto's van de forten digitaal, als afdruk of puzzel. (Advertentie)