Sluit [X]   
 

Fort aan het Pampus in 2008: prof.mr. Pieter van Vollenhoven opent gerenoveerde fort

© 1999-2017, René G.A. Ros
Laatst gewijzigd 15-3-2017

Nieuwsbrief

Nieuwsbrief 123

Nieuwsbrief Website Stelling van Amsterdam, nummer 123
Thema: Vijf jaar onderzoek - samenvatting ontdekkingen
(5de jaargang, 29 december 2003)

Een nieuwsbrief over de website Stelling van Amsterdam (StvA); een onafhankelijk particulier initiatief zonder winst-oogmerk.
<http://www.stelling-amsterdam.nl/>

Deze nieuwsbrief is, met meer verwijzingen en illustraties, ook te vinden op:
<http://www.stelling-amsterdam.nl/nieuwsbrief/>
Daar is ook informatie te vinden over deze nieuwsbrieven, het aanmelden en het archief.

Heb jij informatie die via deze nieuwsbrief aan geïnteresseerden gezonden kan worden? Stuur de informatie dan aan <e-mail adres vervangen door formulier>.

 

Inhoud

* * * P R E T T I G E  J A A R W I S S E L I N G * * *

De volgende nieuwsbrief verschijnt op 3 januari 2004 en is een thema-nummer over de vijfde verjaardag.

In deze nieuwsbrief:

 

Vijf jaar onderzoek - samenvatting ontdekkingen

Met deze nieuwsbrief sluiten we het vijfde jaar van de website 'Stelling van Amsterdam - Een stadsmuur van water' af. Op 3 januari 1999 ging de website 'de lucht in' maar over dat jubileum meer in de volgende nieuwsbrief, de eerste van 2004.

Het werd echter tijd dit eerste lustrum aan te grijpen om eens wat langer achterom te kijken dan ik bij eerdere jaarwisselingen heb gedaan. In welke mate de website heeft bijgedragen aan de bekendheid van de Stelling is volgens mij niet te achterhalen en daar zal ik me dan ook niet aan wagen. Dat er meer aandacht voor de algemene voorzieningen is gekomen was een van de hoofddoelen uit 1998 maar ook dat is moeilijk te bepalen. Evenals welke effecten er zijn voortgekomen uit het feit dat mensen via de website met elkaar in contact zijn gekomen.

Alleen de ontdekkingen zijn een enigszins meetbaar feit. Er zijn door mij en anderen diverse ontdekkingen in het archief en het veld gedaan - voor zover dat mogelijk is bij door mensenhanden gemaakte bouwwerken - die bij mijn beste weten niet eerder (in verband met de Stelling) gepubliceerd waren. Voor mij waren ze in ieder geval nieuw en indrukwekkend genoeg.

Inmiddels ben ik veel van deze ontdekkingen al vergeten en is het 'algemene kennis' voor me geworden. Er is echter een grote groep abonnees die niet alle nieuwsbrieven gelezen hebben en bovendien zijn de meeste 'ontdekkingen' in 2000 en 2001 gedaan.
Daarom in deze nieuwsbrief een overzicht van de ontdekkingen met de originele teksten of samenvatting uit de eerdere nieuwsbrieven. Voor meer informatie moet je dan maar klikken naar de oorspronkelijke nieuwsbrief.

 

Fort benoorden Uitgeest - Nieuwsbrief 3, 30 april 1999

"René was laatst toevallig in de buurt van dit nooit als fort gebruikte terrein. Vorm en weg van het munitieopslagterrein waarvoor het wel gebruikt is, zijn nog te herkennen. Maar het mooiste is wel dat langs de sloot van het huidige industrieterrein nog steeds een grenspaal van het Departement van Oorlog staat!
Het terrein is wel door het Departement van Oorlog aangekocht maar er is geen fort gebouwd omdat men tot een oostelijker tracé besloot."
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/uitgeest-noord/>

 

Bloemendalerpolder tussen Muiden en Weesp - Nieuwsbrief 3, 30 april 1999

"De vier bakstenen gebouwtjes en twee betonnen bunkertjes zijn door René van dichtbij bekeken. Alhoewel informatie uit boeken nog ontbreekt lijkt het er op dat het om restanten gaat (er zijn ook drie fundamenten) van een grote Duitse installatie. Mogelijk zoeklichten en luchtafweer vanwege de vliegroute van de geallieerden over het gebied. Er moet veel meer gestaan hebben.
Dus naast de radarpost uit 1941 langs de spoorbaan bij Diemen en de restanten bovenop Fort aan het Pampus, ook hier opstellingen. Niet van belang voor de Stelling van Amsterdam, maar nu in ieder geval uitgesloten als munitieopslag van het Nederlandse leger."

Op 14 januari 2001 bleek het te gaan om de restanten van het Duitse radarstation Seeadler. Het ding bij Diemen heeft niets met radar te maken en waarschijnlijk ook de zaken op Fort aan het Pampus niet.
<http://www.rgaros.nl/seeadler/>

 

Sectorparken 1 - Nieuwsbrief 5, 2 augustus 1999

"Leuk om hier te vermelden is dat op drie van de vier sectorparken (afd. materieel) nog steeds drie identieke dienstwoningen staan. Het sectorpark in Zaandam hebben we nog niet bekeken."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/schouw/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zaandam/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/halfweg/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ouderkerk/>

 

Posten van Krayenhoff - Nieuwsbrief 5, 2 augustus 1999

"De posten en forten in de Zuid- en Noordfronten van de Posten van Krayenhoff zijn voor een groot deel nu voorzien van recente foto's. Het is nog een hele kunst om de exacte locaties terug te vinden, meestal 70 jaar nadat de posten zijn opgeheven en rond een steeds uitbreidende stad!"

Er moeten er nog twee bezocht worden, maar er zijn inmiddels nog wel restanten van vijf posten teruggevonden. Iets dat het Instituut voor Militaire Geschiedenis van de Koninklijke Landmacht al niet meer wist.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/posten/>

 

Sectorparken 2 - Nieuwsbrief 6, 1 september 1999

"Kwartet!
Ook op het laatste door ons bezochte sectorpark (afd. materieel) blijkt een originele (1895?) conducteurswoning annex magazijn te staan. Dus behalve in Het Schouw, Halfweg en Ouderkerk ook één in Zaandam bij het Hembrugterrein. Helaas is deze, sinds dit jaar, niet meer origineel omdat de westelijke helft, langer en met een uitbouw, is herbouwd."

 

Kustbatterijen - Nieuwsbrief 7, 28 september 1999

"Tijdens het dagje in het Algemeen Rijks Archief vonden we gegevens over twee kustbatterijen langs de zeedijk. De tekeningen en andere stukken gaven aan dat het om versterkingen gaat bij Monnickendam en Uitdam, sterk lijkende op die bij Durgerdam en Diemerdam. Er was plaats voor vier stukken geschut en circa 40 manschappen per kustbatterij. Zeer waarschijnlijk zijn ze in de Eerste Wereldoorlog aangelegd als aardwerken want ze hadden zelfs een telefoonaansluiting wat andere versterkingen niet hadden. Of is de betonnen versie gebouwd maar later gesloopt?"

Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat deze batterijen ooit als permanente werken zijn uitgevoerd.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/uitdam/>

 

Voorstelling langs de Drecht - Nieuwsbrief 7, 28 september 1999

"De Voorstelling bij Vijfhuizen is al een bekende en had permanente schuilgelegenheden. Nieuw is echter de Voorstelling langs de Drecht tussen Leimuiden en Vrouwenakker. Het bestond uit tijdelijke steunpunten, kanonnen, mitrailleurs, "trapgranaten" etc. Een onderdeel van de voorstelling is de Stelling bij Vrouwenakker welke het monumentregister alleen als naam kon noemen en mysterieus bleef. ... Grappig genoeg is deze voorstelling onderdeel van de Fortmanoeuvres van 1912 en komt het ter sprake in het krantenverslag dat op de website staat."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/bilderdam/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/extra/oefening/>

 

Zijkanaal C - Nieuwsbrief 7, 28 september 1999

"In het Algemeen Rijksarchief vonden we documenten en tekeningen over een drijvende brug die over het Zijkanaal C gelegd zou worden tijdens een mobilisatie. Op de plaats van de huidige loods waren twee loodsen aanwezig voor de oplegging van liggers, planken, ankers en het gereedschap."
"We weten van nog twee andere locaties voor vlotbruggen maar de bijbehorende loodsen, bij de forten Jisperweg en Waver-Amstel zijn inmiddels gesloopt. De loodsen aan Zijkanaal C zijn dus mogelijk in meerdere opzichten bijzonder: niet op een fortterrein, niet het houten model bergloods en nog (gedeeltelijk?) aanwezig."

De loods bleek niets te maken te hebben met de drijvende brug. Wel een andere loods van het nabijgelegen en nog aanwezig groepspark. Er is ook nog een loskade aanwezig die gebruikt zou worden als bruggenhoofd.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zijkanaal-c/>

 

Waterschap Groot-Haarlemmermeer - Nieuwsbrief 8, 28 oktober 1999

"We zijn in het archief van het Waterschap Groot-Haarlemmermeer gaan kijken naar de stukken. En dan vooral in de archieven van opgeheven polderbesturen zoals die van de Houtrakpolder, Veerpolder en Haarlemmermeerpolder. Veel kleine weet-feitjes, jaartallen, bouwtekeningen e.d. die in de verschillende informatie pagina's verwerkt zullen worden. De leukste was dat volgens de notulen van een vergadering het leger in 1939 plannen had voor een "ondergronds gemaal" bij Fort bij Aalsmeer maar door het uitbreken van de oorlog zijn die plannen nooit uitgevoerd. Waarschijnlijk gaat het hier om een bomvrij gemaal waarvan er nog een (kleiner?) exemplaar bij het voormalige Vliegveld Bergen (NH) staat."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/aalsmeer-sluis/>

 

Zeeburg - Nieuwsbrief 8, 28 oktober 1999

"Op een zonnige oktober-ochtend is René weer gaan fietsen en deze keer naar het eiland Zeeburg, een voormalig militair terrein. Eens wat aandachtiger over het terrein rondgekeken. Heren op een volkstuincomplex wisten een metalen luik naar een onbekend ondergronds object. Ze hebben er nog nooit in durven kijken als het al kon: de deksel zit helemaal vastgeroest.
Verder een vrij groot (Duits?) bunker "ontdekt" met schietgaten en al. Tegenwoordig staat er een clubhuis van een hondenvereniging bovenop. Een medewerker was aanwezig zodat ook de binnenzijde bekeken kon worden.
Een stukje verderop, bij de nog aanwezige conducteurswoning, staat een schuilbunker zonder aarden dekking maar met twee ingangen. Helaas niet toegankelijk.
Ook een meneer bij de Ponyclub gesproken over het Marinevliegkamp dat daar was. De hellingbanen liggen in brokstukken langs de ontoegankelijke kade en zijn de enige restanten. Hijzelf was in 1960-1961 op het eiland gelegerd geweest in het Regiment Van Heutsz!
Enkele stukken van de oorspronkelijke wegen zijn nog terug te vinden, vooral op het westelijke deel van het eiland.
Twee andere objecten zijn van onbekende oorsprong maar wel verdacht: een houten huis bij de Oranjesluizen en poeren bij "Kaap Stront". Het houten huis staat op het terrein van de bouwindustrie en is in de kleuren rood, wit en blauw (gelijk het keukengebouw bij de Oranje-Nassau Kazerne). De poeren zijn vermoedelijk van een vroegere hoogspanningsinstallatie."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/zeeburg/>

 

Artillerie Loods - Nieuwsbrief 9, 29 november 1999

"Uit vergelijking van een bouwtekening met een nog bestaand gebouw in Weesp is gebleken dat één van de artillerieloodsen uit 1877 nog bestaat. Weliswaar een dakkapelletje e.d. gekregen maar nog goed te herkennen. Onder het afdak van de kogelopslag is nu een terrasje van de Theetuin. De loods staat op de Bakkerschans met de toegang tot de Theetuin naast het Fort aan de Ossenmarkt."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/weesp/>

 

Stellingcommandant Fabius - Nieuwsbrief 10, 16 december 1999

"In het Gemeentearchief Amsterdam hebben we krantenknipsels over A.N.J. Fabius gevonden. Hij was Stellingcommandant van 1911 tot en met 1912 en onder zijn bevel vonden de Fortmanoeuvres 1912 plaats. Behalve een gewaardeerd militair met een mooie carrière was hij bij het Nederlandse volk als schrijver bekend. Ook zijn vrouw was schrijfster.
Via Internet vonden we de genealoog van de Fabius familie voor wat aanvullende informatie. Het graf van de generaal en zijn vrouw bestaat nog maar is zwaar overgroeid door een grote conifeer. Een deksteen is niet (meer?) aanwezig, alleen een stenen paaltje."

http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/mensen/stellingcom.htm>

 

Eerste elektrische smalspoorlocomotief - Nieuwsbrief 12, 6 februari 2000

"De eerste elektrische smalspoorlocomotief in Nederland blijkt voor de bouw van Fort aan de Nekkerweg gebruikt te zijn. Waarschijnlijk vanwege de uitzonderlijk grote afstand tussen het fort en de loskade aan het Noordhollands Kanaal werd de circa 2 km. lange smalspoorlijn gereden met een elektrische locomotief met een bovenleiding. Het is aangelegd in 1896 en was in 1913 nog in gebruik. Wellicht is die mysterieuze loods niet (alleen) voor schotbalken gebruikt maar voor de stalling van het spoormaterieel. En waar stond de stoommachine en dynamo???"

De loods bleek een verbouwde school te zijn.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/nekkerweg/>

 

Magazijnen - Nieuwsbrief 16, 10 april 2000

"De magazijncomplexen waarin de munitie en uitrusting voor het gehele Nederlandse leger was opgeslagen lagen tot circa 1950 vrijwel allemaal binnen de Stelling en zeker achter de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
De lijst van deze magazijncomplexen is uitgebreid met foto's die in de loop der tijd genomen zijn. Recent is het Magazijn "Amstelveen" in het veld teruggevonden: nabij de A9 en de Ringvaart in het Amsterdamse Bos. Hier zijn hoogstens twee woningen die mogelijk authentiek zijn. Ook "Varkenseiland" is gelokaliseerd maar helaas geheel gesloopt. Bij toeval kwam René "Bovenkerkerpolder" tegen aan de Nesserlaan bij Amstelveen."

Van Amstelveen staat de woning en een peilgebouw nog. Bovenkerkerpolder bleek geheel compleet.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/kleine-werken/magazijnen/>

 

Ontdekt in de archieven - Nieuwsbrief 19, 26 juni 2000

"Tijdens een marathon bezoek van 11 uur aan het Algemeen Rijksarchief (ARA) in Den Haag heeft René heel wat dozen, mappen en fiches bekeken. Naast het archief Stelling van Amsterdam, Generale Staf en Contracten Vestingwerken werd nu ook o.a. Contracten Gebouwen bekeken.
Verschillende gebouwen zijn nu expliciet bevestigd zodat naar oorsprong of functie niet meer geraden hoeft te worden. Zo blijkt het huidige kerkgebouw in Ouderkerk een zoeklichtloods uit ca. 1937 te zijn. Daarnaast zijn enkele verdwenen munitiemagazijnen opgehelderd: Riekerpolder en Groote IJ-polder. Maar ook de functie van de nog bestaande gebouwen aan het Nieuwe Meer: een "mobilisatiecentrum" uit 1920 (vrijwel intact).
Nieuw voor ons was echter dat de gebouwen van Gemeentewerken in Halfweg, op het terrein van Sectorpark Sloten, afd. Materieel, van militaire oorsprong zijn. Ze zijn rond 1936-1937 gebouwd als voertuigloodsen.
Bovendien blijken alle drie de woningen van de Militaire Drinkwatervoorziening nog aanwezig. Het is fantastisch om een bouwtekening op het ene apparaat te zien en de foto ervan op de draagbare computer. Hetzelfde gold voor het Groepspark 1 (Groep Halfweg, Sector Sloten): zowel de woning als de loods zijn origineel en daarmee het enige complete groepspark dat overgebleven is."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ouderkerk/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/halfweg/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/riekerpolder/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/kleine-werken/groepsparken/>

 

Verlanglijstje 1911 - Nieuwsbrief 19, 26 juni 2000

"In het ARA ligt ook een lijst van forten welke men in 1911 nog wilde bouwen. Op een bijbehorende kaart werd Fort Uitermeer, een van oorsprong oud-model fort in de Nieuwe Hollandse Waterlinie, afgebeeld als een normaal, nieuwerwets Stelling fort met een enkele keelkazemat. In een begeleidende brief had men het over de "in de nieuw te bouwen forten Uitermeer en Muiderberg op te stellen kanonnen van 7,5 cM kazemat". Als de Eerste Wereldoorlog niet was uitgebroken en voor andere inzichten in de stellingbouw had gezorgd, dan had er nu vast een heel ander fort gestaan! Ook voor Fort bij Abcoude was men dat blijkbaar van plan hetgeen een extra dimensie geeft aan het nu bestaande fort van het model Nieuwe Hollandse Waterlinie."
"Het mooie van de gevonden lijst is dat vrijwel alle mysterieuze locaties nu een plaats hebben gekregen. De nooit gebouwde objecten Fort bij Kwadijk, Fort bij Muiderberg, Fort aan de Fuikvaart en de Verbindingswal van Fort aan de Liede naar M.P. 19 zijn nu verklaard. Zelfs de lage prioriteit van Fort aan de Winkel en Fort in de Botshol is verklaard.
De Stelling bij Vrouwenakker was al eerder door ons opgehelderd als zijnde een onderdeel van de Voorstelling langs de Drecht. Ook de drie werken rond Uitgeest (zie Fort benoorden Uitgeest) zijn duidelijk. Alleen de twee kustbatterijen bij Janhagelhoek en Uitdam blijven een raadsel."

Een medewerker van het Fort bij Abcoude gruwt bij de gedachte dat zijn fort gesloopt had moeten worden en lijkt het archiefstuk nog steeds te willen ontkennen...

 

Fort aan de Liede - Nieuwsbrief 21, 23 juli 2000

"Ook nog even Fort aan de Liede op geweest. Het forteiland ligt nog steeds middenin de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder. Vroeger stond er een torenfort uit 1846 evenals bij Schiphol en zoals gepland bij Heemstede. In de Eerste Wereldoorlog zijn er enkele uitzonderlijke kazematten gebouwd waarvan de keelzijde van een dubbele nog zichtbaar is.
Een deel van het forteiland is vlak gemaakt en daar liggen nu lantaarnpalen en verkeersborden opgeslagen. Daaraan grenzend is een hoge aarden bult die de aandacht trok. Op één punt komt een stuk baksteen met brikkenbeton en een pleisterlaag boven de grond. De bovenkant is ca. twee meter boven maaiveld. De vorm is een deel van een cirkel en deze cirkel is goed in de heuvel te herkennen. Een kwart van de taart is opgesnoept door het opslagterrein. Maar wij denken dat de begane grond van het torenfort nog voor driekwart aanwezig is. Helaas geen scheppen bij ons... Het was in ieder geval een mooie ontdekking!"

Later bleek dit feit al genoemd in het Studiebericht 17 van de provincie Noord-Holland, geschreven door Rob Schimmel (inmiddels abonnee alhier).

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/liede/>

 

Genie - Nieuwsbrief 36, 19 maart 2001

"Op zoek naar marechaussee kazernes had Frank Reyn een genie-gebouw in Purmerend gevonden en gefotografeerd. In het RANH bleek dat deze woning en bergloods in 1920 gebouwd zijn voor de zelfstandig werkzame Opzichter van Fortificatiën, Dienstkring Purmerend."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/purmerend/>

 

Schietproefterrein Schoorl - Nieuwsbrief 46, 24 augustus 2001

"In de duinen was het Schietproefterrein Schoorl waar in 1892 schietproeven gehouden werden die de vorm en dikte van de Stelling-forten mede bepaald hebben. Uit literatuur was bekend dat er nog iets zichtbaar is van het spoorlijntje dat was aangelegd om de bouwmaterialen van zeven betonnen gebouwtjes aan te voeren. In 1894 werden de restanten van de gebouwtjes opgeblazen.
We vonden inderdaad een dijkje dat een helling vormt om over een duinenkam te komen. Achter een korte wal van zand vonden we een typische bomkrater: twee cirkels van begroeiing door de verschillende diepten."
"De drie bakstenen die we vonden waren weinig bewijs voor proeven met beton. We moeten maar eens in een ander jaargetijde, met minder begroeiïng en hitte, gaan kijken."

Dat is in december 2003 eindelijk gebeurd. Restanten zijn er nog niet gevonden. Maar er is wel informatie van de historische vereniging in Schoorl boven water gekomen over restanten die inmiddels waarschijnlijk niet meer bestaan.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/schoorl/>

 

Wegen in de Polder Wormer, Jisp en Nek - Nieuwsbrief 47, 1 september 2001

"Om langs de hoofdverdedigingslijn van goede wegen verzekerd te zijn lagen er sinds 1896 enkele militaire wegen in de Polder Wormer, Jisp en Nek. Samen met een drijvende brug over het Nood Hollands Kanaal waren de forten in de Beemster daardoor bereikbaar. De Weg langs de Knollerdammervaart en de Weg langs het Noord Hollands Kanaal lagen onder aan de voet van de dijk om als bedekte weg te fungeren. En daar liggen de wegen nog.
Er was ook een weg dwars door de polder die de twee wegen langs het water verbond. De twee houten klapbruggen daarin waren in 1920 echter vervallen en besloten werd om de weg te sluiten en de bruggen te slopen. De weg staat aangegeven op een kaart uit 1912 en op een moderne gedetailleerde kaart is het tracé nog te herkennen. Of er nog iets over is van de brughoofden en de twaalf grenspalen is onbekend."

Bij het bezoek in 2002 bleek het tracé nog zeer goed te herkennen en was er nog een restant van een brughoofd over. Grenspalen zijn niet gevonden.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/wormer/>

 

Sluipgang bij Fort bij Spijkerboor - Nieuwsbrief 47, 1 september 2001

"De voor mij nieuwe term "sluipgang" vond ik in het archief "Waterschap de Beemster 1928-1981". Uit de correspondentie leid ik af dat het hier ging om een bijzondere vorm van een bedekte weg. Vanaf een aanlegplaats aan het Noord Hollands Kanaal liep aan de voet van de dijk een weg naar het Fort bij Spijkerboor en deze was circa 900 meter lang. Doordat dat fort op een ongunstig vooruitgeschoven positie ligt kon die weg - ik probeer nu even logisch te redeneren - echter door vijandig vuur vanuit het gehele bereik west tot noordoost beschoten worden. Van west tot noord was dit enigszins verholpen doordat de weg achter de dijk lag. Het zicht op de weg vanaf noord tot noordoost werd blijkbaar ontnomen door wilgen.
Deze weg moet rond 1895 aangelegd zijn. Maar Defensie had de sluipgang zwaar verwaarloosd en het waterschap wilde in 1975 de verwilderde wilgenbomen en opslag rooien. Defensie wilde de weg en bomen voor 10.000 gulden / 4.538 euro afkopen en het waterschap wilde pas voor 15.000 gulden / 6.806 euro onderhouden of rooien. Uit de besluiten van de vergadering blijkt dat een kleine meerderheid van het polderbestuur de bomen wilde rooien. Natuur- of cultuurwaarden werden niet in de motivaties genoemd.
Maar voor 15.000 gulden / 6.806 euro ging Defensie uiteindelijk toch akkoord. Zodoende moet in 1976 de weg en de bomen verdwenen zijn. Ik zal er nog eens kijken maar het tracé is in ieder geval nog te volgen. Vlakbij de woning van het fort is nog heel goed een stukje te zien."

De weg is nog te herkennen en is voor een deel een fietspad met wilgen erlangs...

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/spijkerboor/>

 

Luchtafweerbatterijen - Nieuwsbrief 52, 2 november 2001

Luchtafweerbatterijen 1927-1933
"Soms krijg ik van die e-mails die me helemaal blij maken. Zoals laatst toen Caspar Vermeulen me een lange e-mail stuurde over de betonnen beddingen met gietijzeren kragen die bij Halfweg in het moeras staan. Caspar had informatie dat het een Nederlandse luchtafweerbatterij uit 1927 was die ik zelf maar de naam "Luchtafweerbatterij Halfweg" heb gegeven. Er was een eerdere batterij nabij Den Helder en nog twee rond Amsterdam: op het glacis tegen het contrescarpgebouw van het Fort aan het Pampus en op de Liniewal Geindijk - Nigtevecht. Alle drie de batterijen hadden tot 1933 drie ex-Marine 10tl kanonnen. De betonnen beddingen van Nigtevecht zijn in zeer slechte staat, die op Pampus een stuk beter maar die bij Halfweg met gietijzeren kraag zijn geheel intact. Eigenlijk missen alleen de kanonnen."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/halfweg-tl/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/pampus/>
<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/nigtevecht-linie/>

Luchtafweerbatterijen 1916-1918
"Enkele dagen na de e-mail van Caspar Vermeulen belde de wereldberoemde Jaap de Zee - zijn naam staat bij veel foto's van verdedigingswerken - me. Hij had een afdruk van een eerdere nieuwsbrief gekregen en hij wilde enkele vragen daarin beantwoorden. Hij wist te vertellen dat de kleinere bedding bij Ouderkerk in 1916 aangelegd moet zijn als onderdeel van een veel grotere luchtverdediging dat tot 1918 in gebruik is gebleven. Hij heeft me een kaart van alle locaties gestuurd en hoopt dat deze gek alle locaties langs gaat... Hij heeft mensenkennis. :-) De meeste beddingen zullen onder woningen of wegen verdwenen zijn maar voor een paar is er nog een kans dat er wat over is.
Op het Fort Hinderdam schijnt ook nog een opstelling voor luchtafweer geschut te zijn. Het is niet bekend wanneer die is aangelegd ."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/ouderkerk-tl/>

 

Metalen loodsen - Nieuwsbrief 59, 27 februari 2002

"De metalen bergloods van het Fort bij Vijfhuizen blijkt toch niet zo uniek te zijn als soms wordt gedacht - zo liet Ruud van der Werff me weten. Het is weliswaar de enige van vijf die in de Stelling is overgebleven. Maar op het Infanterie Schietkamp Harskamp blijken er in 1899 vier gebouwd te zijn voor het toen nieuwe schietkamp. En alle vier zijn nog aanwezig en werden tot ca. 1980 gebruikt. Ze zijn destijds gebouwd voor de stalling van het smalspoormateriaal wat gebruikt werd voor het slepen van doelen of voor ander schietbaancorvee."

De Provincie Noord-Holland heeft me hier eens nadere informatie over gevraagd om te kijken of een van deze loodsen de bouwvallige loods bij Vijfhuizen zou kunnen vervangen. Ik heb nooit meer gehoord hoe dat afgelopen is.
Een van de loodsen is inmiddels verplaatst naar het Decauville Spoorweg Museum op het schietkamp.

<http://www.decauville.nl/>

 

Luchtwachttorens - Nieuwsbrief 59, 27 februari 2002

"Naar aanleiding van een foto van een luchtwachttoren op het Fort bij Hoofddorp deed ik in de vorige nieuwsbrief een oproep. Jaap van Welsen† meldde daarop dat ook op het Fort aan de Winkel zo'n toren heeft gestaan. Er was al één toren bekend, die op de wal in de Positie bij Spaarndam. Deze is tussen 1951 en 1955 gebouwd en in 1985 gesloopt.
Enkele dagen later ontving ik van dezelfde Jaap van Welsen† een boekje uit 1989 over deze luchtwachttorens. Binnen de Stelling waren maar drie speciaal gebouwde luchtwachttorens, de rest van de posten maakte gebruik van bestaande hoge gebouwen."

<http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/extra/luchtalarm/>

 

Damsluizen uit de Koude Oorlog - Nieuwsbrief 88, 5 april 2003

Meneer Van Braak werkt bij het waterschap en wist uit dien hoofde te melden dat de damsluisjes in de Waver en omgeving, die vaak aan de Stelling van Amsterdam worden toegeschreven, een voorziening uit de Koude Oorlog betreffen. Ze zijn namelijk aangelegd als onderdeel van de Wet Bescherming Waterstaatswerken in Oorlogstijd (BWO). De wet is inmiddels ingetrokken (1991?).
Door de sluizen konden de boezemwateren gecompartimenteerd worden om in geval van dijkdoorbraak de schade te beperken.
Ik ben ze alleen in het gebied van de veenriviertjes tegen gekomen - vroeger met de zeeverkenners kwamen we er vaak langs. Grofweg het gebied tussen Abcoude, Mijdrecht en Ouderkerk aan de Amstel.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/kleine-werken/bwo/>

 

Mijnen Uitkijk Dienst - Nieuwsbrief 95, 4 juni 2003

"De Mijnen Uitkijk Dienst, van 1946 tot 1974 onderdeel van de Koninklijke Marine, had tot taak belangrijke vaarwegen te beschermen tegen vijandelijke zeemijnen. Door middel van meetapparatuur op schepen en vanaf vaste punten aan land kon worden vastgesteld waar een zeemijn in het water gegooid werd. Die vaste punten aan land, dat zijn de MUD-palen, ook wel Pelorusopstanden genoemd. Op die palen werd een meetapparaat geplaatst, de Pelorus. Middels een vorm van driehoeksmeting kon worden vastgesteld waar de mijn in het water was beland."
"Over de MUD-palen is recent een fraai boekje verschenen van Hans Sakkers en Johan den Hollander. Zij besteden vrijwel alleen aandacht aan de Westerschelde waar 10 van de 93 palen nog aanwezig zijn."

Voor zover bekend zijn er langs het Noordzeekanaal 48 palen geweest en is er geen van over. Wel is deze zomer een gebroken paal gevonden bij de Noordersluis in IJmuiden. Deze is nu in mijn collectie opgenomen.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/algemeen/collectie/>

 

Bewaringskampen Politieke Delinquenten - Nieuwsbrief 100, 29 juli 2003

In het archief Directoraat-Generaal voor de Bijzondere Rechtspleging (D.G.B.R.) in het Nationaal Archief te 's Gravenhage zijn twee reeksen dossiers met informatie over de kampen. De "Stukken betreffende de inrichting en ontruiming van kampen" en een grotere serie met per kamp accountant rapporten, rekeningen, liquidatie gegevens (van het kamp!), bouwkundig eindrapport etcetera.

De dossiers in de eerste serie bevatten vooral veel aantekeningen, rapporten en proces-verbalen over misdragingen van delinquenten en bewakers en andere belevenissen in de kampen.
De tweede, grotere serie dossiers gaat meer over de bouwkundige en financiële zaken van het kamp. Als er een bouwkundig eindrapport in de map zat was ik helemaal blij want het vat de geschiedenis van het kamp prima op één papier samen.
Zo staat in het bouwkundig eindrapport over het Fort bij Veldhuis dat er "geen nieuwe opstallen" zijn geplaatst. Het keukengebouwtje op dat fort is dus nog niet verklaard. Is er een fout gemaakt in het rapport? Of is het eerder door de Duitse bezetter gebouwd?
Maar bij het Fort bij Hoofddorp staat nog wel een relict, het administratie-gebouw.

Andere resultaten van het archiefonderzoek kan je lezen op de nieuwe pagina 'Bewaringskampen Politieke Delinquenten'. Daarnaast is op de informatie-pagina's van de forten en magazijnen die als kamp gefunctioneerd hebben, dit feit opgenomen en, indien bekend, de periode.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/stelling/extra/kampen/>

 

G-kazemat te Weesp - Nieuwsbrief 102, 13 augustus 2003

Nou woon ik in Weesp, maar het was al heel lang geleden dat ik over de wallen en langs het Fort aan de Ossenmarkt had gelopen. Toen ik dat eindelijk weer eens deed viel mij een betonplaat op. Deze lag op de punt (saillant) van het Bastion Nieuw-Achtkant met uitzicht op de Vecht en de ernaast gelegen 's-Gravelandseweg. Er stak een flinke metalen pen uit maar meer viel me toen even niet op.

Thuis viel op de foto's pas op dat aansluitend op de betonplaat een rechthoekig stuk gras veel geler was dan de rest. En als het een militair stuk beton was moest het een schietopening hebben want anders zat het niet op een plek met zo weinig gronddekking. Dat kon eigenlijk alleen maar een G-kazemat zijn.
Enige tijd later bezocht ik de plek met een prikstok en kon die hypothese met zekerheid bevestigen. Inderdaad is het een G-kazemat uit de jaren 1930. Helaas is de gietstalen koepel ook hier eruit geblazen.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/weesp-kazemat/>

 

Verzetsrapporten - Nieuwsbrief 108, 11 september 2003

In het Nationaal Archief bevinden zich dozen met stapels rapporten van het verzet die gedurende de Tweede Wereldoorlog bij de regering in Londen zijn terecht gekomen. Op deze kladjes staat onder andere informatie over het gebruik van forten en magazijnen door de Duitse bezetter.

Volgens een verzetsgroep was de oude Linie Kudelstaart - Uithoorn door de Duitse bezetter in voorjaar 1945 in gebruik als veldstelling met schuttersputten en loopgraven - hiervan zijn geen restanten bekend. Het Fort bij Kudelstaart werd als munitie-opslag gebruikt en Fort bij de Kwakel en Fort bij Uithoorn (Fort aan de Drecht?) voor de legering van de manschappen.

Daarnaast werden "drie forten in Zuidwijkermeerpolder" ter verdediging ingericht, waarschijnlijk met 12 cm kanonnen. En de spionerende passant zag per fort tien vrachtauto's gecamoufleerd opgesteld staan.
En zo is er nog een hele lijst samen te stellen.

 

Rijksmuseum - Nieuwsbrief 113, 7 oktober 2003

Kort geleden werd ik gebeld door een medewerker van de Rijksgebouwendienst die betrokken is bij de renovatie van het Rijksmuseum te Amsterdam.
Hij vroeg mij of ik iets wist over het waterreservoir onder de Tekenschool van het Rijksmuseum. Deze Tekenschool is later gebouwd dan het hoofdgebouw (1885) en staat er los van in de tuin.

Onder het gebouw zou op verzoek van het Ministerie van Oorlog tijdens de bouw in 1891 een drinkwaterreservoir zijn aangelegd. Hierin zou het regenwater van het dak van het Rijksmuseum opgeslagen moeten worden.
Dat is bijzonder want tot dat moment dacht ik dat er geen voorzieningen wat betreft drinkwater zijn aangelegd totdat in 1900 werd begonnen met de bouw van de Militaire Drinkwatervoorziening bij Sloten.

<http://www.stelling-amsterdam.nl/forten/adam-rijksmuseum/>

 

Nog meer...

Er zijn nog meer 'ontdekkingen' gedaan maar daar is iets minder over te zeggen:

 

Deze nieuwsbrief is een uitgave van het Documentatiecentrum Stelling van Amsterdam. De redacteurs en auteurs aanvaarden geen aansprakelijkheid, op welke wijze ontstaan, door het gebruik van de inhoud van de website, nieuwsbrief of andere publicatie, door welke persoon en voor welk doel dan ook. Bij gebruik als bron voor publicaties en andere uitingen is bronvermelding verplicht en tevens wordt deskundige begeleiding, door bijvoorbeeld de redacteur of auteur, aanbevolen. In de nieuwsbrieven weergegeven meningen zijn een deel van een column of strikt persoonlijk tenzij expliciet anders is aangegeven. 'Majoor Van Hall' en 'Soldaat Troelstra' zijn fictieve militairen uit het verleden die dienen als pseudoniemen voor verschillende personen. De inhoud van een nieuwsbrief wordt na publicatie niet meer gewijzigd en kan later onjuist zijn gebleken of niet meer van toepassing zijn. De auteursrechten berusten bij René G.A. Ros tenzij anders is aangegeven. Zie ook de privacy verklaring.

 

RSS Feed met nieuws over de Stelling Stelling van Amsterdam Twitter Stelling van Amsterdam op sociaal netwerk Facebook Doc.centrum Stelling van Amsterdam op LinkedIn
Stelling van Amsterdam op foto-site Instagram Stelling van Amsterdam op foto-site Flickr Stelling van Amsterdam op foto-locatie site Panoramio Stelling van Amsterdam op video netwerk YouTube

www.stelling-amsterdam.nl wordt verzorgd door particuliere experts en is geen website van een overheid.
Gebruik door commerciële partijen alleen met voorafgaande toestemming.
Stelling van Amsterdam. Een stadsmuur van water.
UNESCO Werelderfgoed sinds 1996
Wijnimport J. Bart levert ruim 800 gastronomische wijnen uit 17 landen exclusief aan de horeca en zakelijke markt vanuit o.a. Fort benoorden Purmerend. (Advertentie)
 
 
 
ReneRos.biz voor ontwikkeling, advies & expertise en opleidingen voor Filemaker database-toepassingen. (Advertentie)