Fort bij Vijfhuizen

Historie:

1889-1890 aardwerk ("zand komt uit de sluizen van IJmuiden")
1893-1894 verdedigbaar aardwerk
1897-1899 bomvrije gebouwen
1897 vestingwerk van de eerste klasse (K.B. 14 augustus 1897, Stbl. 197)
1911 herbouw woning i.v.m. aanleg spoorweg
1915 feestavond van 'Comité voor Ontwikkeling en Ontspanning voor de Gemobiliseerde Troepen, Afdeling voor de Forten in Haarlem' in aanwezigheid van OLZ C.J. Snijders (12 mei 1915)
1943 Amerikaanse Ventura bommenwerper stort in fortgracht (3 mei 1943)
1945-1960 mobilisatiecomplex luchtafweer (ca. 1945-1960)
1951 vestingwerk van geene klasse (K.B. 25 oktober 1951, Stbl. 463)
1958 met Fort bij Aalsmeer een MOB-complex voor ziekenautocompagnie (ca. 1958)
1972 In gebruik gegeven aan commandant CVP-Mba-1, sectie munitieonderzoek (20 november 1972)
1977-1980 gebruik Munitie Onderzoekings Dienst (MOD) (1977-ca. 1980)
2008 kort bezoek Prins Willem-Alexander (17 mei 2008)

Locatie:

Het fort ligt in de Haarlemmermeerpolder en is deel van de Geniedijk door die polder. Er zijn twee voorstellingen bij dit fort: Voorstelling bij Vijfhuizen en Voorpositie bij Cruquius. Aan de keel liep de spoorweg Aalsmeer - Haarlem met een brug over de Ringvaart naar buiten de hoofdverdedigingslijn. Deze spoorweg moest recht op het fort aanlopen. (106.170/484.630)

Doel:

"Afsluiting en verdediging van het acces, gevormd door de ringvaart van de Haarlemmermeerpolder met de daarlangs loopende ringdijk en kade, den Spieringweg en langs de Westrand van de Hm.polder droogblijvende strook."

Bezetting:

295 (1899), 275 (1913), 304 (1920), 5 off. en 16 onderoff. en 272 mansch. = 293 tevens 180 logies in bergloods (1924); commandant 1e Luitenant Schutjes (vanaf november 1915, daarvoor Fort bij Edam)

Bewapening:

Zie Opgave der Bewapening 1910.

Omschrijving:

Model A, onversterkt beton met een groot frontgebouw en grote vleugels. Het is een van de twee oudste voltooide forten van de Stelling (de andere is het Fort bij Veldhuis). Het fort heeft een dubbele gracht met een uitzonderlijke hevel daaraan.
Een unieke ijzeren bergloods bevindt zich aan de keel van het fort. Zowel de woningen uit 1890 en 1911 zijn nog aanwezig, de opzichterskeet uit 1890 is in 1911 gesloopt.
Ten oosten van het fort bevindt zich een nevenbatterij in de Geniedijk.
Door het redelijk brede gebied langs de ringdijk dat droog zou blijven bij inundatie is er een opnamestelling gerealiseerd met een Voorstelling bij Vijfhuizen en Voorpositie bij Cruquius.

In lokaal 12 staat deze tekst op de muur geschreven:
"Die drinkt Bederft
Die niet drinkt Sterft:
Daarom is't beter gedronken en Bedorven
Dan NIET gedronken en Gestorven."

Het fort was de proeftuin voor de oorspronkelijke beplanting. Mede daarom was achter het fort de Militaire Boomkwekerij gevestigd.

De Duitse bezetter heeft op het linker terreplein waarschijnlijk een nog aanwezige Bettung fuer 5cm Kampfwagenkanone (KwK) geplaatst.

Van na 1945 tot 1989? was het fort een mobilisatiecomplex ziekenautocompagnie en/of luchtafweer (tot 1964?). Voor de luchtafweer was het rollend materieel en luchtafweer op het fort en het terrein bij de bergloods opgeslagen. De autowasplaats (inmiddels gesloopt) is uit dezelfde periode. Zie ook Koudenhorn Kazerne.
Aansluitend werden explosieven opgeslagen door Bureau Voorbereidingen Voorzieningen aan Kunstwerken van de Landmacht.

Gedurende de Zesdaagse Oorlog in Israël (5 t.e.m. 11 juni 1967) werd oud luchtafweergeschut op het Fort bij Vijfhuizen en het vm. Sectorpark Halfweg, afdeling Materieel verzameld. 's Nachts werd het per vliegtuig vanaf Schiphol naar Israël gevlogen.

Binnen de Stelling hebben metalen loodsen gestaan op de volgende forten:

• Fort benoorden Purmerend
• Fort aan de Middenweg
• Fort aan de Jisperweg
• Fort bij Hoofddorp

Op en bij de Legerplaats bij Harskamp stonden vijf metalen loodsen van een soortgelijk type als de bergloods. Deze loodsen werden rond 1899 gebouwd als opslagruimte voor munitie en als werkplaats/opslagruimte hoofdzakelijk voor schietschijven. Ze stonden op de Oosterheide (2), op de Noorderheide (1) en op de legerplaats Harskamp zelf (2).
Een van de loodsen op de Oosterheide was nog aanwezig en tot circa 1980 in gebruik als schijvenloods en remise voor een acculocomotief met een schietdoel op smalspoor, het zogenoemde rijdend doel. In 2003 is deze loods overgebracht naar het smalspoor-museum in het Museumpark Harskamp.

Omgeving:

De situatie rond het fort is praktisch ongewijzigd. Ten oosten van het fort, de Geniedijk en de oude spoorbaan is een aquaduct en viaduct voor een vrije busbaan.

Flora & Fauna:

-

Gemeente:

Haarlemmermeer, NH

Eigenaar:

Stichting Kunstfort Vijfhuizen

Gebruiker:

idem h.o.d.n. Kunstfort bij Vijfhuizen en Restaurant 't Fort

Gebruik:

Kunstenaars ateliers en woningen
Zie bezoekinformatie over dit fort op de website Stelling van Amsterdam Recreatie.

Monument status:

Provinciaal Monument Noord-Holland; Lijst van Werelderfgoed UNESCO

Onderhoud:

Originele staat, constructie is erg goed.